تیرنگ نیوز : مازندران را به دیار علویان میشناسند، دیار مردمانی که ارادت خالصانه شان به ائمه اطهار را بارها و بارها به تصویر کشیدند. امامزادگانی که در گوشه گوشه استان سراسر نعمت و رحمت، همچون ستارهای میدرخشند. خادمی کردن برای آنان عزت است و افتخار، از این روست که هرکسی به طریقی دلدادگی اش […]
تیرنگ نیوز : مازندران را به دیار علویان میشناسند، دیار مردمانی که ارادت خالصانه شان به ائمه اطهار را بارها و بارها به تصویر کشیدند. امامزادگانی که در گوشه گوشه استان سراسر نعمت و رحمت، همچون ستارهای میدرخشند. خادمی کردن برای آنان عزت است و افتخار، از این روست که هرکسی به طریقی دلدادگی اش را به ساحت مقدس ائمه معصوم نشان می دهد. اما کیست که آرزوی مداحی و مرثیه سرایی برای این نیکان را نداشته باشد؟! و خوش به سعادت و حال آنان که در این طریق قدم گذاردند و نفس شان را وقف اهل بیت کردند.
در این میان هستند کسانی که در طی این طریق، هیچ از راه حق منحرف نگشتند و نفس و دم مسیحایی شان را جز به دلدادگی اولیا و اوصیاء نفروختند. یکی از این زلالانِ طریق دلدادگی، حاج سقا حمزه است. مرثیه سرا و مرثیه خوانی که نیم قرن از وجود پر خیر و برکت خود را صرف مرثیه خوانی کرده که شاهبیت این غزل ذکر مصیبت حسین و یارانش در محرم و صفر است.
حاج سقا حمزه محبوب همه ی آنانی است که دل شان برای یک دل بی ریا اشک ریختن بر حسین تنگ است. سقا سعی کرد در کنار این سعادت، آیین و سنن مازنی را به هنر خود بیامیزد و مرثیه خوانی را آمیخته با فرهنگ و آداب و رسوم و سنن دیار علویان پایدار و مانا نگه دارد.
مجید حسین زادگان استاندار مازندران به جهت پاسداشت نیم قرن تلاش حاج سقا حمزه، مداح و ذاکر اهل بیت از زارع مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران خواسته است طی مراسمی، مقام این مومن برجسته گرامی داشته شده و از وی تجلیل گردد. به همین بهانه میزبان این ذاکر خوش سخن در دفتر نشریه تیرنگ بودهایم و پای سخنان عطرآگینش نشستیم.
تیرنگ نیوز: حاج سقا حمزه ی بزرگوار لطفا بیوگرافی خودتان را برای خوانندگان تیرنگ بگویید.
اکثرا من را با نام فامیل سقا میشناسند اما در واقع نام من سقا و نام فامیلم حمزه است. متولد شورمست پل سفید سوادکوه هستم. سه سالم بود که تمام زندگی خانواده شامل کلیه اموال و داراییها و ماحصل زندگی در آتش سوخت. به همین جهت به همراه پدر به ساری کوچ کردیم. پدرم علاقه وافری به حضرت ابوالفضل داشت من که تنها فرزند خانواده و فرزند نذری بودم، به همین سبب پدرم نام سقا را بر من گذاشت تا بتوانم در محافل و مراسمات به عاشقان حضرت آب بدهم، اما بعدها وقتی هفت ساله بودم علاقه ام به سمت خواندن رفت. پدرم که این علاقه را در من دید با بزرگان و روحانیون در مورد نذر مشورت کرد و در نتیجه رضایت دادند تا نذرم را به شکل مرثیهخوانی ادا کنم. آن زمان در کوی لسانی که الان به کوی شهدای محراب معروف است، به همراه رفقای خوبی که داشتم (البته باید بگویم یکی از آنها الان جاویدالاثر است) از کوی لسانی به جوادیه آمده و از آنجا به حسینیه های دیگر می رفتیم. به دلیل علاقه ای که به مداحی و مرثیه خوانی در سن کوچکی داشتیم، آن ها نیز به این خاطر میکروفون ها را به ما میدادند اما بلندگوها را خاموش میکردند طوری که ما متوجه نمیشدیم. تا سال ۱۳۵۰ به این منوال گذشت در آن زمان پدرم سر باغبان حاج اسماعیل کولاییان بود ، من با دو فرزند خانواده هم بازی و دوست بودم. علاقه داشتیم که به دسته روی برویم آن زمان در مسجد صاحب زمان به این شکل دسته روی برگزار نمیشد و به همین دلیل با پدرم به حسینیه سالخورده می آمدیم تا دسته روی کنیم. حسینیه سالخورده موقوفه مرحوم شادروان حاج علی سالخورده بود. البته آن زمان ایشان در قید حیات بودند و کلیه مخارج آن هم از سوی ایشان تامین میشد اما یک دفعه مسئله ای پیش آمد بین بچههای مهدیه و حسینیه سالخورده ، که مرحوم حاج علی هم دلگیر شدند و لامپ ها را خاموش کردند و به ناچار از سال 1350 تا 1352 حسینیه را منزل حاجی میرعمادیان برپا کردیم . در آن زمان بانویی قصد عزیمت به مکه را داشت به همین قصد زمین هایش را خواست بفروشد تا به این طریق به مکه مشرف شود. او بخشی از آن زمین را به حسینیه مهدیه اهدا کرد. البته باید بگویم پیرزن برای ارفعده در سوادکوه بود ( یکی از همراهان میگوید مادر رامین جویباری بوده است).
سپس با همت بزرگان ساری به تدریج این حسینیه ساخته شد. حسینیه مهدیه در و پنجره نداشت و مجدداً به حسینیه سالخورده رفتیم. همان سال حاج آقا مخلص که یکی از مرثیه خوان های ساری و از افتخارات استان مازندران بود ، به آنجا آمدند با توجه به اینکه حسینیه چندین مرثیه خوان خوب داشت و با دیدن مرثیه خوانی من ، به متولیان گفتند شما تعداد مرثیه خوان هایتان زیاد است این یک نفر را بدهید من ببرم.
البته با استقبال بقیه مرثیه خوان ها همراه شد( حاج سقا با لبخند میگوید رقابت همه جایی است) و ایشان من را با خود بردند و اینگونه شد که من شدم مرثیه خوان حسینیه مهدیه و از آن سال تاکنون همین طور مرثیه خوان این حسینیه ماندم.
تیرنگ نیوز: با توجه به صحبت هایی که از تعدد مرثیه خوان ها کردید مشخص است برای دوره پیش از انقلاب می باشد، که نشان از دلداگی مازنی ها به امام حسین بوده است. اینطور نیست؟
دوستان اهل موسیقی زیادی داشتم، مثل مرحوم محمد دنیوی و آقای خوشرو، که همیشه پیشنهاد داده بودن من وارد عرصه موسیقی شوم، اما هیچ وقت قلبم رضا نشد که به آن سمت بروم. تمایل قلبی من همیشه به مرثیهخوانی بود اتفاقا شعری هم در این خصوص دارم.
یا حسین محبت تو را به عالم ندهم
عمر جاوید به یک شب محرم ندهم
همه شادی ام ببخشند به این غم ندهم
حلقه عشق تو را به هیچ خاتم ندهم
تیرنگ نیوز: از حاج آقا مخلص صحبت کردید، این فرصت دهی یک پیشکسوت به جوان بسیار ارزشمند بود، این طور نیست؟
حاج محمود مخلص بی نظیر بود مازندران به داشتن او باید افتخار کند. هم صدای خوبی داشته هم خوب می سرود، مرثیه خوانی اش درجه یک بود در مراسمات با گریه از او می خواستم که نوحه بخواند اما نمیپذیرفت، میگفت:” داری می خوانی … بچه ها هم همراهی میکنند، ادامه بده”. آدم با گذشتی بود، بگذارید مطلبی بگویم، یکی از بزرگترین شانس های زندگی من، آشنایی با دو مرد بود. “حاج محمود مخلص و حاج مهدی دنیوی”
هر دو انسان هایی با گذشتی بودند. البته حاج مهدی دنیوی اکنون در قید حیات است و در مشهد لیدر ماست برای ورود به حرم امام هشتم.
آن زمان من نوجوان بودم شاید باورتان نشود اما این مردان نیک ، هزینه سفرم را در جیب من می گذاشتند تا به سفر مشهد بروم. این افراد پاک ، امام حسینی و دستگیر در مقابل بخل و حسادت ها پای ارادتم به امام حسین را مستحکم نگه داشتند.
آن زمان میدان ابن شهرآشوب نوار فروشی داشت، البته کل ساری فقط همان یک نوار فروشی بود که اتفاقا مرثیه می فروخت. با مادرم میآمدم (البته من خیلی مامانی بودم) و از آنجا مرثیه تهیه می کردم، مثل مرثیه های استاد مشمولی و ابوالقاسم قاسمیان برای خودم می گذاشتم، می نوشتم و گوش می کردم.
بگذارید چیزی در مورد مداحی های جدید بگویم. بیشتر مداحی های کنونی قدمت چندانی ندارد البته قبلا مداحی نداشتیم، مرثیه خوان مرثیه می خواند و بعد روضه خوان منبر میرفت و همان روضه خوان مداحی هم می کرد. البته این که دنبال مداحی نرفتم دلایل خودم را هم دارم، چون برخی مداحی ها به نظرم کمی تحریف شده است، در مرثیه صداقت بیشتری می بینم.
ادامه دارد….
