تیرنگ:
استان سمنان در سالهای اخیر با رشد چشمگیر در بخش معدن و صادرات غیرنفتی، به یکی از قطبهای مهم اقتصادی کشور تبدیل شده است. این استان که بهواسطه تنوع ذخایر معدنی، از آن به عنوان «بهشت معادن» یاد میشود، اکنون در مسیر تحقق هدف صادرات یک میلیارد دلاری در سال گام برمیدارد؛ هدفی که به گفته مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان، با وجود تحریمها و محدودیتهای بانکی، در صورت مدیریت هوشمندانه و رفع موانع، قابل تحقق است.
یادگار احمدی، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت سمنان، در گفتوگویی با خبرنگاران با تأکید بر رشد ۳۲ درصدی صادرات مواد معدنی استان گفت: «ظرفیت دستیابی به یک میلیارد دلار صادرات سالانه در سمنان وجود دارد. اگر بتوانیم روابط بانکی را بهبود دهیم و با کشورهای همسایه تعرفههای ترجیحی ایجاد کنیم، ضمن مدیریت نیازهای داخلی و تحلیل درست تحریمها، رسیدن به این هدف در چارچوب برنامه هفتم توسعه کاملاً ممکن است.»
✓صادرات مواد معدنی؛ ستون اصلی اقتصاد غیرنفتی استان
بر اساس دادههای رسمی، عمده صادرات استان سمنان در بخش مواد معدنی متمرکز است. احمدی در اینباره توضیح داد: «سیمان، گچ، نمک، کلر و مواد معدنی پایه در صنعت پتروشیمی از مهمترین محصولات معدنی و صادراتی استان بهشمار میروند.» او افزود: «در سال گذشته بیش از دو میلیون تُن سیمان و مقادیر بالایی گچ و نمک صنعتی از سمنان به کشورهای هدف صادر شده است.»
استان سمنان با وجود آنکه استانی غیرمرزی است، نقش مؤثری در صادرات غیرنفتی کشور ایفا میکند. احمدی در ادامه گفت: «بخش زیادی از صادرات استان از طریق گمرکات سایر استانها انجام میشود. در نیمه نخست امسال بیش از ۱۱۵ میلیون دلار و در سال گذشته بیش از ۴۴۸ میلیون دلار صادرات از استان ثبت شد.»
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که رشد پیوسته صادرات معدنی در سمنان، علاوه بر تقویت تولید داخلی، به توزیع متوازنتر درآمدهای ارزی کشور نیز کمک کرده است. با توجه به ظرفیتهای موجود، در صورت ایجاد زیرساختهای حملونقل و گمرکات مستقل، میتوان ارزش صادراتی استان را تا چند برابر افزایش داد.
✓ ۷۵۶ معدن فعال و ۳۷ نوع ماده معدنی قابل استخراج
بخش معدن، ستون فقرات اقتصاد سمنان است. به گفته احمدی، هماکنون بیش از ۷۵۶ معدن دارای پروانه بهرهبرداری در این استان فعال هستند. وی افزود: «از میان ۷۰ نوع ماده معدنی شناختهشده در کشور، ۴۲ نوع ماده معدنی در سمنان وجود دارد که برای استخراج ۳۷ نوع از آنها پروانه بهرهبرداری صادر شده است.»
این آمار، سمنان را در ردیف استانهای معدنی شاخص کشور قرار میدهد؛ استانی که همزمان دارای منابع متنوع فلزی و غیرفلزی بوده و بخش قابل توجهی از مواد اولیه صنایع ساختمانی، پتروشیمی و فرآوری شیمیایی کشور را تأمین میکند.
✓سمنان؛ تأمینکننده نیمی از گچ کشور
یکی از محورهای مهم فعالیت معدنی استان، تولید گچ است. مدیرکل صنعت، معدن و تجارت سمنان در این خصوص گفت: «استان سمنان تأمینکننده ۵۰ درصد گچ مورد نیاز کشور است و با احتساب کارخانههای تولید شن و ماسه به عنوان واحدهای فرآوری مواد معدنی، حدود ۵۰۰ واحد فرآوری فعال در استان وجود دارد.»
به گفته او، استان سمنان علاوه بر نقش محوری در تولید گچ، در استخراج نمک و کلر نیز جایگاه قابل توجهی دارد. بسیاری از واحدهای صنعتی استان با هدف فرآوری مواد معدنی خام و افزایش ارزش افزوده ایجاد شدهاند تا وابستگی استان به خامفروشی کاهش یابد.
✓ ارزش افزوده بالا و مزیت رقابتی معادن سمنان
مدیرکل صمت سمنان خاطرنشان کرد: «۱۰ نوع ماده معدنی استخراجی از معادن استان سمنان جزو مواد معدنی ارزشمند با ارزش افزوده بالا هستند.» او افزود که توسعه صنایع پاییندستی و حمایت از سرمایهگذاران در حوزه فرآوری، میتواند به جهش اقتصادی استان منجر شود.
در تحلیل کارشناسان، وجود چنین تنوعی از مواد معدنی، فرصت بینظیری برای سرمایهگذاری در صنایع معدنی و صادراتمحور ایجاد کرده است. از سوی دیگر، موقعیت جغرافیایی استان در مرکز کشور و نزدیکی به مسیرهای اصلی ترانزیتی، مزیت دیگری برای صادرات محسوب میشود. هرچند سمنان استان مرزی نیست، اما از طریق محورهای ریلی و جادهای به استانهای مرزی شمالی و شرقی دسترسی دارد و میتواند در زنجیره صادرات غیرنفتی نقش محوری ایفا کند.
✓چالشها و نیازهای توسعه صادرات
با وجود ظرفیتهای گسترده معدنی و صنعتی، چالشهایی همچنان در مسیر توسعه صادرات سمنان وجود دارد. محدودیتهای بانکی ناشی از تحریمها، کمبود زیرساختهای گمرکی و حملونقل، و نوسانات ارزی از مهمترین موانع به شمار میروند. احمدی با اشاره به همین موضوع تأکید کرد: «بهبود روابط بانکی و ایجاد تعرفههای ترجیحی با کشورهای همسایه از اولویتهای اساسی برای رشد صادرات است.»
در این میان، ایجاد نواحی صنعتی تخصصی در کنار معادن بزرگ، میتواند مسیر فرآوری مواد معدنی را کوتاهتر کرده و ارزش افزوده بیشتری برای استان ایجاد کند. کارشناسان پیشنهاد میکنند دولت و بخش خصوصی با سرمایهگذاری در خطوط فرآوری و توسعه زیرساختهای صادراتی، از جمله احداث انبارهای تخصصی، ایستگاههای راهآهن باربری و پایانههای صادراتی، زمینه جهش صادراتی سمنان را فراهم کنند.
✓چشمانداز روشن در برنامه هفتم توسعه
بر اساس اظهارات مدیرکل صمت، دستیابی به هدف یک میلیارد دلار صادرات سالانه در برنامه هفتم توسعه، نه تنها هدفی دستنیافتنی نیست بلکه با مدیریت مؤثر و تعاملات بینالمللی قابل تحقق است. احمدی گفت: «استان سمنان به شرط تحلیل دقیق تحریمها، مدیریت بهینه منابع و تقویت روابط تجاری، میتواند به چشمانداز تعیینشده دست یابد.»
به باور ناظران اقتصادی، آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، تغییر نگاه از صادرات مواد خام به سمت توسعه صنایع تبدیلی و صادرات محصولات فرآوریشده است. تحقق این هدف میتواند سمنان را از یک استان معدنی به یک قطب صنعتی صادراتمحور تبدیل کند؛ نقطهای که ارزش منابع طبیعی با دانش و فناوری داخلی چند برابر میشود.
✓سخن پایانی
در شرایطی که کشور به دنبال توسعه صادرات غیرنفتی و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی است، استان سمنان با برخورداری از ۷۵۶ معدن فعال، ۵۰۰ واحد فرآوری و دهها ماده معدنی ارزشمند، میتواند نقشی کلیدی در تحقق اهداف کلان اقتصادی ایفا کند. رشد ۳۲ درصدی صادرات مواد معدنی در سال گذشته و ظرفیت بالقوه برای دستیابی به یک میلیارد دلار صادرات سالانه، نشانهای از پویایی اقتصادی این استان است.
با وجود محدودیتها، امید به آینده در سمنان زنده است؛ امیدی که بر پایه خاک زرخیز، معادن متنوع و اراده توسعهگرای مردمانش بنا شده است — امیدی که شاید در آیندهای نزدیک، این استان مرکزی را در ردیف صادرکنندگان بزرگ غیرنفتی کشور قرار دهد.
