تیرنگ:
طبیعت شمال ایران یکی از بزرگترین و باارزشترین ذخایر زیستی و طبیعی کشور محسوب میشود. جنگلهای هیرکانی که قدمتی بیش از میلیونها سال دارند، نه تنها بهعنوان ریههای تنفسی کشور عمل میکنند بلکه نقشی حیاتی در حفظ تنوع زیستی، تعدیل آبوهوا و تأمین منابع آب و خاک دارند. با این حال، در سالهای اخیر، روند تخریب این منابع طبیعی شتاب بیشتری گرفته و یکی از بزرگترین تهدیدات پیشروی آن، وقوع آتشسوزیهای گسترده بهدلیل گرمای شدید هوا و تغییرات اقلیمی است.
در تابستان سال جاری، سازمانهای هواشناسی و منابع طبیعی هشدارهایی جدی درباره افزایش احتمال آتشسوزی در جنگلهای شمال کشور، بهویژه در استانهای گیلان، مازندران و گلستان صادر کردهاند. افزایش بیسابقه دمای هوا، کاهش رطوبت، وزش بادهای گرم و افزایش حضور گردشگران، همه و همه زمینهساز بحرانی جدید برای جنگلهای شمال شده است.
✓آمادهباش ستاد مدیریت بحران مازندران
مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران با اشاره به صدور هشدار جوی سطح زرد هواشناسی مبنی بر افزایش دما، نسبت به احتمال وقوع آتش سوزی در عرصههای جنگلی و مرتعی این استان هشدار داد.
حسینعلی محمدی شیرکلایی با اشاره به تداوم استقرار الگوی تابستانه و افزایش محسوس دمای هوا تا پایان هفته جاری، نسبت به احتمال وقوع آتش سوزی در عرصههای جنگلی و مرتعی این استان هشدار داد.
وی تداوم هوای گرم را نوع مخاطره و افزایش مصرف حاملهای انرژی، گرمازدگی برای افراد در معرض گرما، افزایش ظرفیت آتش سوزی در مراتع، مزارع و جنگلها، تنش دمایی و احتمال آسیب به گلخانهها، مرغداریها و دامداریها و ذوب شدن برف و یخ در قلههای کوهستانی را اثر مخاطره این سامانه جوی ذکرکرد و نسبت به وقوع آنها در طی این مدت هشدار داد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران از شهروندان خواست علاوه بر صرفه جویی و مدیریتِ بهینه در مصرفِ انرژی، از ترددهای غیر ضروری در فضای باز در ساعاتِ گرم روز و همچنین روشن کردن آتش در مراتع و مزارع و جنگلها خودداری کنند.
محمدی شیرکلایی همچنین از فعالان بخش کشاورزی خواست نسبت به کنترل دما و رطوبت در گلخانهها، مرغداریها و دامداریها و سایر اقدامات پیشگیرانه در طی این مدت اقدام کنند.
✓هشدار آتشسوزی در جنگلهای شمال
مدیرکل منابعطبیعی و آبخیزداری مازندران – ساری گفت: تداوم روزهای گرم احتمال بروز آتشسوزی در جنگلها و زیستگاههای طبیعی استان را افزایش داده است.
علی باقریجامخانه اظهار کرد: تداوم روزهای گرم احتمال بروز آتشسوزی در جنگلها و زیستگاههای طبیعی استان را افزایش داده است.
وی با اشاره به لزوم آمادگی همهجانبه برای مقابله با تهدیدهای زیستمحیطی، از دستگاههای اجرایی و نهادهای مسئول خواست تا همکاری کامل و مؤثر با دبیرخانه کمیته مدیریت بحران منابع طبیعی داشته باشند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران _ ساری با بیان اینکه حفاظت از جنگلها و مراتع بدون بسیج همه ظرفیتها امکانپذیر نیست، افزود: طبق تأکیدات صورتگرفته در جلسات ستاد مدیریت بحران استانداری مازندران، تمامی دستگاهها موظفند امکانات، تجهیزات و نیروهای خود را در قالب ساختار کمیته بحران در اختیار این مجموعه قرار دهند تا بتوان در زمان حادثه با واکنش سریع و مؤثر از گسترش خسارات جلوگیری کرد.
باقریجامخانه با اشاره به خطر همیشگی آتشسوزی در عرصههای جنگلی، به اهمیت افزایش توانمندی نیروهای محلی در مهار آتشسوزیها اشاره کرد و گفت: در سال جاری برنامهریزی شده تا بخشی از ادوات اطفای حریق در اختیار دهیاران و شوراهای روستاهای در معرض خطر قرار گیرد تا در مواقع بحران، نیروهای محلی به سرعت وارد عمل شوند و قبل از گسترده شدن آتش، آن را مهار کنند.
وی افزود: روستاییان و دهیاران، نخستین حلقه ارتباطی با طبیعت هستند و اگر به این عزیزان ابزار و آموزش مناسب داده شود، میتوانند در حفاظت از منابع ملی بسیار مؤثر باشند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران _ ساری با اشاره به رویکردهای جدید در مدیریت بحران منابع طبیعی، تصریح کرد: در کنار آمادگی میدانی، باید اطلاعرسانی دقیق و آموزشهای عمومی برای مردم و بهویژه جوامع محلی تقویت شود.
باقریجامخانه ادامه داد: هشدارهای پیشگیرانه و افزایش آگاهی عمومی نسبت به خطرات انسانی و طبیعی، نقش مهمی در کاهش خسارات دارد.
وی در بخش دیگری با گلایه از کمبود منابع مالی در حوزه حفاظت و اطفا گفت: اگر قرار است ما به عنوان متولیان انفال، وظیفهمان را در قبال جنگلها و مراتع بهدرستی انجام دهیم، باید در حوزه تأمین اعتبار نیز مورد حمایت قرار بگیریم.
مدیرکل منابع طبیعی مازندران – ساری تأکید کرد: در صورت عدم تزریق اعتبارات کافی، نه تنها دست ما در اجرای برنامههای پیشگیرانه بسته خواهد بود، بلکه حتی در عملیاتهای ضروری مانند اطفای حریق یا گشتهای حفاظتی نیز دچار مشکل میشویم.
باقریجامخانه در پایان با اشاره به اینکه برای حفظ منابع طبیعی که ثروت ملی و سرمایه نسلهای آینده است، نیازمند همکاری همهجانبه، تجهیز منابع محلی و تخصیص اعتبارات کافی هستیم، گفت: بدون این حمایتها، وظیفه خطیر ما در صیانت از منابع خدادادی با چالشهای جدی روبرو خواهد شد.
✓علل اصلی افزایش خطر آتشسوزی در سال جاری
۱. گرمای بیسابقه و خشک شدن پوشش گیاهی:
افزایش دمای هوا که در برخی مناطق جنگلی به بالای ۳۰ درجه رسیده، موجب خشک شدن شدید پوشش گیاهی جنگلها شده است. این مواد خشک همانند سوخت طبیعی، کوچکترین جرقهای را میتواند به شعلههای بزرگ و کنترلناپذیر تبدیل کند.
۲. بادهای گرم و شدید:
بادهای گرم و خشک که بهویژه در ساعات بعدازظهر میوزند، میتوانند کوچکترین آتش را در عرض چند دقیقه به شعلههای گسترده تبدیل کرده و آن را به نقاط دورتر منتقل کنند. در سالهای اخیر این بادها در شمال کشور افزایش چشمگیری داشتهاند.
۳.عامل انسانی:
حضور گردشگران، کمپهای تابستانی و گاهی بیاحتیاطیهای کوچک مانند رها کردن تهسیگار نیمسوز، روشن کردن آتش در نزدیکی پوششهای خشک یا حتی باقی ماندن تکههای شیشه که میتواند با تمرکز نور خورشید آتش ایجاد کند، از عوامل اصلی آتشسوزیها شناخته میشود.
✓پیامدهای احتمالی آتشسوزی جنگلهای شمال
-تخریب زیستگاههای حیاتی:
آتشسوزی موجب از بین رفتن پوشش گیاهی، زیستگاههای حیاتوحش و حتی گونههای نادر جانوری و گیاهی میشود. برخی گونههای گیاهی و جانوری که تنها در این مناطق یافت میشوند، ممکن است برای همیشه نابود شوند.
-تسریع روند فرسایش خاک:
درختان و پوشش گیاهی از خاک در برابر فرسایش محافظت میکنند. با از بین رفتن آنها، خاک بهسرعت دچار فرسایش میشود و زمینهای حاصلخیز به بیابان و زمینهای سنگی تبدیل میشوند.
-تهدید سلامت انسانی:
آلودگی شدید هوا ناشی از دود و ذرات معلق میتواند به بیماریهای تنفسی و قلبی منجر شود، بهویژه برای افراد مسن و کودکان. همچنین تخریب منازل و زیرساختهای روستایی در حاشیه جنگلها خطری جدی برای ساکنان است.
-اثر بر منابع آب:
جنگلها در تنظیم چرخه آب نقش اساسی دارند. آتشسوزی موجب کاهش نفوذپذیری خاک، کمبود منابع آبی و حتی سیلهای مخرب پس از بارندگی میشود.
✓اقدامات پیشگیرانه و راهکارهای مقابله
۱. آموزش و آگاهیرسانی عمومی:
افزایش آگاهی عمومی بهویژه در میان روستاییان، گردشگران و عشایر درباره خطرات آتشسوزی، راهکارهای پیشگیری و چگونگی مقابله با وقوع آن ضروری است.
۲. ایجاد و تقویت تیمهای پیشگیری:
استفاده از تیمهای آموزشدیده برای پایش مستمر جنگلها، ایجاد دیدهبانهای دائمی، تجهیز نیروهای محلی به امکانات اولیه اطفای حریق و شناسایی نقاط پرخطر، میتواند از وقوع یا گسترش آتش جلوگیری کند.
۳. افزایش تابلوهای هشدار و محدودیت ورود به مناطق حساس:
در روزهایی که احتمال آتشسوزی بیشتر است، ورود گردشگران به برخی نقاط حساس جنگلی باید محدود یا ممنوع شود. نصب تابلوهای هشداردهنده در مسیرهای جنگلی ضروری است.
4. نقشهبرداری از نقاط پرخطر:
شناسایی و تهیه نقشه از مناطقی که بیشترین خطر آتشسوزی را دارند میتواند به نیروهای امدادی در سرعت عمل کمک کند. استفاده از فناوریهای نوین مانند پهپادها برای نظارت دقیق نیز پیشنهاد میشود.
5. تقویت تجهیزات اطفای حریق:
کمبود امکانات مدرن اطفای حریق در مناطق جنگلی همواره یکی از نقاط ضعف بوده است. تهیه تجهیزات مناسب، بالگردهای آبپاش، ماشینآلات و لباسهای ایمن برای نیروهای محلی میتواند نقش مؤثری ایفا کند.
✓سخن پایانی
با توجه به تغییرات اقلیمی، افزایش دمای هوا و کاهش رطوبت در سالهای اخیر، وقوع آتشسوزی در جنگلهای شمال کشور از یک احتمال ساده به یک خطر جدی و همیشگی تبدیل شده است. مقابله با این بحران نیازمند همکاری همگانی مردم، مسئولان، سازمانهای تخصصی و رسانههاست.
پیشگیری و آمادهسازی بهتر از اطفای آتشهای گسترده است. هر فرد میتواند با رعایت نکات ایمنی، مسئولیتپذیری و گزارش سریع حوادث کوچک از تبدیل آن به یک فاجعه بزرگ جلوگیری کند. آینده جنگلهای شمال به آگاهی امروز ما بستگی دارد.
