تیرنگ نیوز، بومگردي (اكوتوريسم) :
علیرضا حمیدی – كارشناس ارشد مدیریت و برنامهریزی:
فعالیت توریسم يا گردشگري در جهان امروز صنعتی در حال رشد است و اهمیت گردشگری در پیشرفت اقتصادی موجب جلب توجه بسیاری از کشورها به این پدیده شده و درعین حال رشد جهانی گردشگری، تهدیدی جدی برای تنوع زیستی و فرهنگی به شمار میرود.
در میان الگوهای مختلف گردشگری، اکوتوریسم از رشد قابل توجه و روزافزونی برخوردار است و ابزاری مهم برای توسعه پایدار محسوب میشود. بهعلاوه اکوتوریسم در اغلب موارد به شکلی متفاوت از سایر بخشهای گردشگری عمل میکند؛ زیرا این شاخه از توریسم، مزایای توسعه پایدار از جمله حفاظت از منابع طبیعی، آموزش بازدیدکنندگان در باره مقولهی پایداری و کسب سود توسط مردم بومی را نیز داراست.
واژه اکوتوریسم از نظر ریشه لغوی از دو جزء Eco و Tourism ساخته شده است که پیشوند eco برگرفته از ریشهای یونانی به معنی آمیزهای از مفاهیم محیط زیست و زیستگاه و tourism به معنای گردشگری است؛ این مفهوم بیش از هر چیز طبیعت را تداعی می کند.
در فارسی کلمه بوم را معادل eco قرار دادهاند و به نوعی به Eco Tourism، “بومگردی” نیز میگویند. (بوم = سرزمین و زیستگاه)
در سال 1996 میلادی اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی، اکوتوریسم را چنین تعریف کرد:
اکوتوریسم یک سفر و بازدید زیست محیطی مسئولانه از مناطق طبیعی بکر است که به منظور لذت بردن از طبیعت و درک مواهب آن و ویژگیهای فرهنگی مرتبط با آن انجام میشود؛ بهطوری که باعث ترویج حفاظت گردد و اثرات منفی بسیار کمی از جانب بازدیدکنندگان بر محیط به جای گذارد و شرایطی را برای اشتغال و بهرهمندی اقتصادی و اجتماعی مردم محلی (بومی) فراهم کند.
*جایگاه بومگردي در بازار گردشگری
از مقایسه ابعاد گردشگری در شاخهی بومگردی با سایر زمینههای گردشگری، درمییابیم در حالیکه سایر شاخهها به گردشگري انبوه، شرکتها، آژانسها و هتلهای بزرگ میاندیشند، فعالان شاخه بومگردی به ندرت با گروههایی بیش از 30نفر برای هر برنامه سروکار داشته و از طریق شرکتهای کوچک، راهنمایان محلی و امکانات محدود فعالیت میکند.
صنعت بومگردی از 3بخش تورگردانان، اقامتگاههای زیستمحیطی و جاذبههای اکوتوریستی تشکیل شده است و فعالیتهای عمده بومگردي عبارتند از: پیادهرویهای برنامهریزی شده ایستگاهی و همچنین دامنهنوردی، عبور از رودخانههای خروشان با قایقهای بادی، سفر به مناطق ییلاقی و میهمان عشایر و ساکنان بومی این محلها شدن، سفر به روستاها و مزارع اطراف روستاها به منظور لذت بردن از طبیعت و آشنایی با فرهنگ اهالی، کوهپیمایی، سفر به مناطق صعبالعبور طبیعی، بازدید از غارهای طبیعی، مطالعه طبیعت گیاهی و جانوری، تماشای حیوانات و پرندگان، آشنایی با محیط زیست طبیعی در قالب سافاری و با استفاده از خودروهای روباز برای تماشای حیوانات و پرندگان.
ساير فعالیتهای مبتني بر طبيعت كه جزو بومگردي به شمار نمیروند عبارتند از: شکار، اسکی و تورهای ماجراجویانه که اثرات تخریبی فراوانی به محیط زیست طبیعی وارد میکنند.
*بومگردي و طبیعتگردی در مازندران
گردشگري روستايي بهعنوان راهكاري جهت كاهش مهاجرتهاي روستايي به شهر و افزايش رفاه مردم روستايي به نوعی در زمره فعاليتهاي بوم گردي قرار دارد.
استان مازندران، با توجه به موقعيت آب و هوايي، جغرافيايي، بومشناختی و پيشينه فرهنگ بومی خود از اهداف مهم گردشگري كشور است، اما علیرغم ظرفيت بالاي استان براي بومگردي و گردشگري روستايي، اين بخش از صنعت گردشگري چندان مورد توجه نبوده و براي آن برنامهريزي نشده است. مطالعات انجامگرفته در زمینه شناخت استعدادهای طبیعی استان نیز محدود و ناکافی است. بهعنوان مثال از معدود مطالعاتی که در این زمینه انجام گرفته، مطالعهای در سال 1390 است که در آن مشخص شده است شهرستانهاي نور، آمل، ساري و نوشهر در بخش بومگردي داراي “موقعيت ممتاز در شاخه دامنهنوردي روستايی” هستند. اين مطالعه با معرفي انواع فعاليتهاي بومگردی متناسب با شرايط محيطزيستي استان، مشخص کرده است که فعالیت دامنهنوردي بيشتر قابليتهاي اكوتوريسم روستايي استان را پوشش داده، با همجواری به باغات و زمينهاي كشاورزي مشکل نداشته و مورد اقبال عمومی است. لذا به عنوان فعاليت بومگردانه مناسب منطقه، توصيه ميگردد.
از همينرو پيشنهاد ميشود در مازندران بهعنوان یک مقصد بومگردی، برنامهريزي دقيقتری جهت توسعه زيرساختهاي روستايي اصیل و بومی، استفاده از امكانات بالقوه كشاورزي (بومگردی مبتنی بر فعالیتهای کشاورزی)، برنامهريزي كالبدي بومگردي، تدوين و اجراي استانداردهاي مسكن بومي جهت اسكان گردشگران، حفاظت و بازسازي ميراث فرهنگي، شناخت و استفاده از پتانسیل اعياد، مراسم و مناسبتهاي محلي، سنتي و بومي به عنوان جاذبههاي مكمل فعاليتهاي بومگردانه، انجام و عین حال مطالعات و برنامهريزي لازم جهت حفاظت ازمنابع طبيعي و سنتها و ارزشهاي محلي نیز انجام گردد.
منابع:
- قابليتهاي اكوتوريسم روستايي در مازندران. ناهيد سجاديان و م. سجاديان، 1390. فصلنامه مديريت شهري، بهار و تابستان 1390، شماره 27، ص 59
- سايت آواي طبيعي پايدار، اكوتوريسم، (http://www.tabiatpaydar.com/training/ecotourism-definition/)
- گروه تحقیق و پژوهش موسسه کاوشگران طبیعت دنیا (http://wnei.ir/fa/)
- اکوتوریسم یا گردشگری در دل طبیعت (http://meisamroudaki.ir/ecotourism.html/)
- (ecotourism.org)
