تیرنگ:
فصل جاری صید در مازندران با آمارهایی همراه شده که از یک سو امید به بهبود وضعیت ذخایر ماهیان دریای خزر را افزایش داده و از سوی دیگر مسئولان را به احتیاط و برنامهریزی دقیقتر برای بهرهبرداری پایدار فرا میخواند. گزارشهای رسمی نشان میدهد که صید ماهیان استخوانی در سواحل مازندران نسبت به زمان مشابه در سال گذشته ۱۰ درصد رشد داشته است. این رشد، که توسط نیما حسینزاده، سرپرست ادارهکل شیلات مازندران اعلام شده، نشانهای از بازدهی طرحهای بازسازی ذخایر و همکاری مؤثر جامعه صیادی در سالهای اخیر ارزیابی میشود.
✓افزایش کمسابقه صید ماهی سفید در ابتدای فصل
یکی از نکات برجسته فصل جاری، افزایش چشمگیر صید ماهی سفید است؛ گونهای ارزشمند و استراتژیک که معمولاً در اواخر فصل صید به تور صیادان میافتد. اما امسال برخلاف روال همیشگی، صید این گونه در همان هفتههای نخست فصل رشد قابل توجهی داشته است. این تغییر الگو چیزی فراتر از یک اتفاق ساده طبیعی است و میتواند نشانهای از موفقیت برنامههای رهاسازی بچهماهی و بازسازی ذخایر باشد.
حسینزاده بر این نکته تأکید میکند که این رشد، نتیجه مشارکت فعال و هماهنگ جامعه صیادی است؛ صیادانی که با پایبندی به قوانین، رعایت ممنوعیتهای زمانی و مکانی، و پرهیز از صید بیرویه، زمینه بهبود ذخایر را فراهم کردهاند. به همین دلیل، کارشناسان شیلاتی این روند را یک دستاورد جمعی و الگویی برای مدیریت پایدار در بخشهای دیگر صید میدانند.
✓هشدارها و ضرورت صید مسئولانه
با وجود این افزایش، مسئولان شیلات مازندران همچنان بر «صید مسئولانه» تأکید میکنند. اگرچه صید ماهی سفید افزایش یافته، اما نگرانی اصلی همچنان صید ماهی سفید با اندازه کوچک است؛ موضوعی که میتواند چرخه طبیعی رشد، تکثیر و زادآوری این گونه را مختل کند. صید نابالغ، یکی از چالشهای قدیمی و پرتنش در سواحل جنوبی خزر است و میتواند در میانمدت باعث کاهش ذخایر شود.
✓آمار جدید از صید کیلکا؛ ظرفیت بالای دریای مازندران
افزون بر رشد صید ماهیان استخوانی، آمار جدید نشان میدهد که صید ماهی کیلکا نیز در دریای مازندران به ۲ هزار تن رسیده است. کیلکا از گونههای اقتصادی و مهم دریای خزر است که نقش کلیدی در زنجیره غذایی و صنعت خوراک آبزیان ایفا میکند.
رشد صید کیلکا پس از سالهایی که ذخایر آن میتواند نشانهای از ترمیم اکوسیستم و کاهش فشارهای گذشته باشد.
کارشناسان معتقدند افزایش صید کیلکا اگر با مدیریت صحیح همراه باشد، میتواند علاوه بر تقویت اقتصاد صیادی، خوراک مناسبی برای پرورشدهندگان ماهی و صنایع فرآوری فراهم کند. اما اگر این روند بدون برنامه کنترل شود، امکان بازگشت بحران گذشته بسیار محتمل است.
✓ظرفیتها و فرصتها؛ از بهرهبرداری تا توسعه پرورش
رشد صید تنها یک بخش از ظرفیت شیلات مازندران است. بخش دیگر، توسعه آبزیپروری و بهرهبرداری از استخرهای پرورشی است. حسینزاده از صیادان و فعالان این حوزه خواست که از هماکنون به فکر آمادهسازی استخرهای پرورش ماهی باشند. بهویژه اینکه از اسفندماه امکان رهاسازی برای تکثیر طبیعی فراهم میشود.
این موضوع، از نظر اقتصادی برای فعالان بخش شیلات بسیار مهم است، زیرا تکمیل چرخه پرورش بهموقع و با برنامهریزی دقیق، میتواند سودآوری را افزایش داده و وابستگی به صید در دریا را کاهش دهد. در سالهای اخیر، توسعه آبزیپروری بهعنوان یکی از راهکارهای اصلی مقابله با کاهش ذخایر دریایی طرحریزی شده و مازندران نیز از جمله استانهای پیشرو در این زمینه است.
به اعتقاد کارشناسان، هماهنگی میان صید دریا و پرورش آبزیان میتواند به یک الگوی توسعه متوازن تبدیل شود؛ الگویی که هم معیشت صیادان را تضمین میکند و هم فشار بر ذخایر طبیعی را کاهش میدهد.
✓چالشهای پنهان و تهدیدهای پیشِرو
با وجود آمارهای مثبت، مشکلات حوزه صید همچنان باقی است. برخی از مهمترین چالشها عبارتند از:
1. کمبود تجهیزات و فرسودگی ناوگان صیادی
بسیاری از تعاونیها با تورها و قایقهای قدیمی کار میکنند که بازدهی پایین و هزینههای بالا دارد.
2. تغییرات اقلیمی و نوسانات دمایی
افزایش دمای آب یا کاهش بارشها میتواند به تغییر الگوهای مهاجرتی ماهیان منجر شود.
3. آلودگیهای ساحلی و ورود پسماندها به دریا
یکی از جدیترین تهدیدها برای اکوسیستم خزر که مانع رشد و تکثیر طبیعی گونههای حساس میشود.
4. رقابت ناسالم و فعالیت صیادان غیرمجاز
صید قاچاق یا صید در فصل ممنوعه، مانع جدی بازسازی ذخایر است.
5. کاهش توان اقتصادی صیادان
افزایش قیمت سوخت، تجهیزات و هزینههای جاری باعث شده سود واقعی صیادان کاهش یابد.
✓لزوم مدیریت یکپارچه و نگاه توسعهمحور
برای آنکه رشد فعلی صید به یک روند پایدار تبدیل شود، لازم است مجموعهای از سیاستهای مکمل اجرا شود. مدیریت یکپارچه منابع آبزی تأکید دارد که تصمیمگیری در حوزه صید نباید صرفاً از منظر اقتصادی باشد، بلکه باید پیامدهای محیط زیستی و اجتماعی نیز در نظر گرفته شود.
در این مسیر، مشارکت تعاونیهای صید اهمیت ویژهای دارد. تجربه مازندران نشان داده زمانی که صیادان با طرحهای شیلات همراهی میکنند، نتیجه آن رشد ذخایر و افزایش درآمد است؛ و زمانی که بیتوجهی یا برداشت بیرویه رخ میدهد، پیامدهای آن تنها چند سال بعد نمایان میشود.
✓ فصلی پربار اما نیازمند مراقبت
آمارهای اعلامشده برای فصل جاری صید در مازندران، نویدبخش یک فصل پربار برای صنعت شیلات است. رشد ۱۰ درصدی صید ماهیان استخوانی، افزایش کمسابقه صید ماهی سفید در ابتدای فصل، و ثبت ۲ هزار تن صید کیلکا، همگی نشانههایی از بهبود شرایط زیستی در دریای خزر هستند. اما این آمار زمانی ارزشمند خواهد بود که با مدیریت دقیق، اجرای قوانین، و مشارکت فعالانه صیادان همراه شود.
شیلات مازندران اکنون بر سر یک دوراهی قرار دارد: یا میتواند با ادامه مسیر فعلی و تکیه بر مدیریت علمی و صید مسئولانه، آیندهای پایدار برای اقتصاد دریا رقم بزند؛ یا با غفلت از تهدیدها، بار دیگر با کاهش ذخایر و بحرانهای گذشته روبهرو شود. آینده این مسیر، بیش از هر چیز، به تصمیماتی بستگی دارد که امروز گرفته میشود.
