تیرنگ:
دریای شمال برای مردم این خطه تنها یک پهنه آبی نیست، بلکه بخشی از زندگی، فرهنگ، معیشت و حتی هویت آنان است. دریا در این خطه همواره با سخاوت و مهربانی روزیبخش بوده و سفرهای گسترده برای هزاران خانواده فراهم آورده است. از صید ماهی و تجارت گرفته تا گردشگری و هنرهای وابسته، همه و همه از مهربانی بیپایان این دریا سرچشمه میگیرد. گزارش پیشرو نگاهی دارد به ابعاد مختلف این روزیرسانی و تأثیر عمیق آن بر زندگی مردمان شمالی.
✓دریا؛ مادر مهربانی
مردمان بومی، دریا را مادر میدانند. مادری که گاهی خشمگین است، اما دست بخشندهاش همیشه باز است. هر بامداد، صیادان با قایقهای چوبی و موتورهای کوچک راهی دل امواج میشوند و با امید به بازگشت با تورهای پر از ماهی، دل به مهربانی دریا میسپارند. در روایتهای محلی، دریای خزر نه فقط منبع غذا، بلکه منبع برکت، عشق و زندگی است.
✓صید ماهی؛ نان سفره مردم
یکی از مهمترین جلوههای روزیرسانی دریا، صید ماهی است. در سواحل مازندران، گلستان و گیلان، هزاران خانواده بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از صید ارتزاق میکنند. ماهی نهتنها غذای اصلی بسیاری از سفرهها هستند، بلکه منبع درآمدی ارزشمند نیز به شمار میآیند.
صیادان قدیمی باور دارند که دریا هرگز دست خالیشان نمیگذارد، حتی اگر سهم صید کم باشد، چیزی برای سفره خانه پیدا میشود.
✓تورهایی که زندگی میبافند
تورهای ماهیگیری تنها ابزار صید نیستند، بلکه در واقع شبکهای از زندگی و امیدند. زنان بسیاری در روستاهای ساحلی بافت تورهای صیادی را بهعنوان شغلی سنتی انجام میدهند. این تورها، نمادی از پیوند خانواده با دریاست؛ مردان در دریا ماهی صید میکنند و زنان در خانه تورها را ترمیم و آماده میسازند. این همکاری خانوادگی خود نوعی روزیرسانی دریا از طریق اتحاد و همبستگی است.
✓گردشگری؛ روزی نو از دل دریا
دریای خزر تنها برای صیادان نیست. میلیونها گردشگر داخلی و خارجی هر ساله به شمال ایران سفر میکنند تا از زیبایی دریا و ساحل لذت ببرند. همین حضور گردشگران، اشتغال گستردهای برای بومیان ایجاد کرده است. قایقسواری، جتاسکی، اجاره ویلا، رستورانهای ساحلی و فروش صنایعدستی همه بخشی از روزیای هستند که دریا به مردم شمالی میبخشد.
✓دریا و فرهنگ غذایی شمال
بسیاری از غذاهای محلی گلستان، گیلان و مازندران بر پایه محصولات دریایی شکل گرفتهاند. ماهی دودی، و خوراکهای متنوع دریایی بخشی از هویت غذایی این مناطق هستند. این غذاها علاوه بر تأمین معاش، به جاذبههای گردشگری نیز تبدیل شدهاند و مسافران را برای تجربه طعمهای ناب دریایی جذب میکنند.
✓دریا در هنر و ادبیات محلی
از قدیم، دریا الهامبخش شعر، موسیقی و نقاشی در خطه شمال بوده است. بسیاری از ترانههای محلی به ستایش مهربانی دریا اختصاص دارند. نقاشیهای ساحلی و سوغات دستساز با طرح موج و صدف، نمونهای از پیوند عمیق مردم با این منبع روزی هستند. حتی زبان و اصطلاحات روزمره نیز پر است از واژگانی برگرفته از دریا و صید.
✓روزی غیرمستقیم دریا
علاوه بر صید و گردشگری، دریا به شکلهای غیرمستقیم نیز به مردم شمالی روزی میدهد. صنایع بستهبندی ماهی، حملونقل دریایی، صادرات خاویار و حتی مشاغل خدماتی مرتبط با گردشگری همگی از برکت دریا شکل گرفتهاند. هزاران نفر در رستورانها، هتلها و بازارهای محلی مشغول به کارند و ریشه این مشاغل در مهربانی دریاست.
✓تهدیدهایی در برابر مهربانی دریا
با وجود سخاوت بیپایان، دریا نیز با تهدیدهایی مواجه است. آلودگیهای صنعتی و خانگی، صید بیرویه و تغییرات اقلیمی، اکوسیستم خزر را در معرض خطر قرار دادهاند. کارشناسان هشدار میدهند که اگر این روند ادامه یابد، سفره سخاوتمند دریا برای آیندگان خالی خواهد شد.
✓روایت صیادان
صیادان قدیمی خاطرات زیادی از مهربانی دریا دارند. یکی از صیادان بابلسر میگوید: «زمانی بود که یک روز صیدمان برای یک هفته کافی بود. امروز صید کمتر شده، اما هنوز هم دریا دست خالیمان نمیگذارد.» این روایتها نشان میدهد که دریا همچنان بخشی از زندگی مردم است، هرچند نیازمند مراقبت بیشتر.
✓نقش زنان در روزیرسانی دریا
زنان در شمال کشور سهم بزرگی در بهرهبرداری از نعمتهای دریا دارند. علاوه بر بافت و ترمیم تورها، بسیاری از زنان با فروش ماهی در بازارهای محلی، تهیه غذاهای دریایی برای رستورانها و تولید صنایعدستی دریایی به اقتصاد خانواده کمک میکنند. این نقشآفرینی نشان میدهد که روزی دریا تنها به مردان صیاد محدود نمیشود.
✓دریا و اقتصاد محلی
بر اساس گزارشهای اقتصادی، سهم دریا در اشتغال و تولید ناخالص داخلی استانهای شمالی بسیار چشمگیر است. از کشاورزی که با آبوهوای مرطوب دریا ممکن شده گرفته تا تجارت و حملونقل دریایی، همه و همه به نوعی وابسته به این پهنه آبی هستند. به همین دلیل، کارشناسان از دریا بهعنوان «ستون اقتصاد شمال» یاد میکنند.
✓آیندهای امیدوارکننده با مدیریت درست
اگرچه مشکلاتی مانند آلودگی و صید بیرویه وجود دارد، اما با مدیریت درست میتوان آیندهای امیدوارکننده برای دریای خزر متصور شد. آموزش جوامع محلی، تقویت قوانین حفاظت محیط زیست، و حمایت از صیادان میتواند مهربانی دریا را پایدارتر کند.
✓مهربانی دریا در روزهای سخت
دریا در مواقع بحران نیز یاریگر مردم بوده است. در دوران سخت اقتصادی یا تحریم، بسیاری از خانوادههای شمالی توانستهاند با اتکا به صید و گردشگری دریایی معاش خود را تأمین کنند. این نشان میدهد که دریا نهتنها منبع روزی، بلکه پناهگاه مردم نیز هست.
✓پهن شدن تورهای صیادان از ۱۵ مهر در دریای مازندران
سرپرست اداره کل شیلات مازندران گفت: نیمه دوم مهر زمان آغاز فصل صید ماهیهای استخوانی در دریای مازندران است.
نیما حسینزاده سرپرست اداره کل شیلات مازندران در گفتوگویی، اظهار کرد: نیمه دوم مهر۱۴۰۴ زمان آغاز فصل صید ماهیهای استخوانی در دریای مازندران است.
وی افزود: براساس مصوبه کمیته مدیریت صید سازمان شیلات ایران،صید ماهی در منطقه میانکاله از ۱۵ مهرماه آغاز خواهد شد.
سرپرست اداره کل شیلات مازندران تصریح کرد: همچنین تعاونیهای صیادی پره که در اجرای طرح تکثیر طبیعی برای حفظ ذخایر دریای خزر مشارکت داشتند نیز از ۱۵ مهرماه وارد دریا میشوند.
حسینزاده بیان کرد: فصل صید ماهی استخوانی در سایر نقاط استان نیز از ۲۰ مهر ماه آغاز خواهد سد..
✓ سخن پایانی
دریای خزر برای مردم شمال ایران تنها یک منبع طبیعی نیست، بلکه بخشی جداییناپذیر از زندگی و هویت آنهاست. مهربانی و روزیرسانی دریا در قالب صید، گردشگری، فرهنگ و حتی هنر نمایان است. اما این مهربانی نیازمند پاسخ متقابل است: حفاظت از محیط زیست، مدیریت منابع و قدردانی از این نعمت الهی. اگر دریا را پاس بداریم، همچنان مادر مهربانی خواهد بود که سفرهاش را برای نسلهای آینده نیز پهن میکند.
