تهدیدات وارده به رودخانه تلار و سرشاخه با رویکرد صیانت از آن

بررسی و آسیب‌شناسی مسائل و تهدیدات وارده به رودخانه تلار و سرشاخه‌های آن و راه‌های صیانت در برابر آسیب‌ها

(با رویکرد شناخت مسائل و مشکلات نظیر بررسی علل کاهش دبی آب، به هم خوردن سیمای طبیعی رودخانه، سرشاخه‌ها از حالت دائمی نزدیک به فصلی شدن، انواع آلودگی، علل آسیب به پیکره رودخانه و تلاش برای صیانت از رودخانه تلار در سوادکوه جهت کاهش تهدیدات بیولوژیکی، فیزیکی و شیمیایی و تصاحب حریم و بستر)

(و جعلنا من الماء كل شـئ حـئ» (انبيا/30» (آب ماية حيات و زندگي همة موجودات است). دستورات خداوند متعال در قرآن کریم ، قوانین بین‌المللی ، قوانین کشور ، قوانین مربوط به محیط‌زیست ، قوانین آب منطقه‌ای ، اخلاق و عرف ایرانی ، اخلاق و عرف انسانی ، توصیه‌های بزرگان ، و …. حاکی از سالم نگه داشتن محیط‌زیست و آب است اما وقتی در شهرستان سوادکوه و شهرستان‌های پایین دست تا دریا، مسائل و تهدیدات وارده به رودخانه تلار و سرشاخه‌هایش چنان نگران‌کننده می‌شود که آلودگی آب تلار و سرشاخه‌ها ، کاهش دبی ، تصاحب حریم و بستر با سلامت کیفیت آب و سلامت اجتماع و بهداشت محیط و اقتصاد بخشی از مردم، حتی وحدت گره‌خورده است و موجب گله‌مندی بخش قابل توجهی از مردم گردیده است. _ سلامت مردم و سلامت گونه‌های گیاهی طول مسیر و سلامت آبزیان به خطر اساسی می‌افتد. _ بررسی مشکلات و آسیب‌شناسی و ارائه راهکار برای کاهش آسیب‌ها به اهمیت و درجه هشدار در اولویت‌بندی و تریاژ بندی رسیده است تا ضمن آسیب‌شناسی دقیق و شناخت مشکلات با شیوه‌های پژوهشی و تحقیقاتی انواع تهدیدات و مسائل گردآوری سپس به ارائه راهکار علمی و بعد رایزنی برای اجرایی کردن راهکارها طی فرایند مناسب اقدام شود به دلیل فعالیت معادن شن و ماسه، معادن زغال‌سنگ، ورود فاضلاب خانگی، پساب‌های کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی، سموم آفات باغی و کشاورزی، کود شیمیایی، شیرابه زباله‌ها ، انتقال سرچشمه روزیه به سمنان، تصاحب بعضی از چشمه‌ها، نزدیک شدن سرشاخه‌ها از دائمی به فصلی و … مشکلات افزایش یافته است _ مشاهدات مستقیم ، پژوهش‌ها و تحقیقات علمی ، پیمایش‌های میدانی ، پرسش و پاسخ با مردم ، نظرات کارشناسان محیط‌زیست و شبکه بهداشت و آزمایشگاه‌های معتبر سنجش کیفیت آب ، بر این است که کیفیت آب رودخانه تلار به علت انواع آلودگی‌های بیولوژیکی و فیزیکی و شیمیایی و … کاهش یافته است. _ بازدیدهای میدانی و مقایسه نقشه‌های هوایی دهه ۴۰ با سال ۱۴۰۲ و گفتگو با افراد کهن سال بومی، حکایت از کاهش یافتن عرض بستر و حریم رودخانه تلار و سرشاخه‌ها و به خطر افتادن سیمای طبیعی رودخانه دارد. _ با توجه به اینکه رودخانه تلار و سرشاخه‌ها در شهرستان‌های سوادکوه و سوادکوه شمالی به نوعی شاهرگ حیاتی محسوب می‌شوند و حتی اثرگذار بر شهرستان‌های قائم‌شهر و سیمرغ و جویبار و حتی دریا هستند و یکی از موجبات وحدت مردم منطقه به‌ویژه چندین دهستان و ده ها روستا و شهرهای آلاشت ، پل سفید ، زیرآب و شیرگاه در شهرستان‌های سوادکوه و سوادکوه شمالی می‌باشند این رودخانه و سرشاخه‌های آن به‌صورت مستقیم بر : وحدت ، سلامت ، بهداشت ، نشاط ، تأمین آب شرب ، تأمین آب کشاورزی ، اشتغال ، اقتصاد کشاورزی ، اقتصاد گردشگری ، اقتصاد دامپروری ، اقتصاد پرورش ماهی ، اقتصاد باغ داری ، و سلامت مناطق و روستاها و شهرهای پایین دست اثر مستقیم دارد متأسفانه با مسائل ،آسیب‌ها و خطرات عدیده فیزیکی و بیولوژیکی و شیمیایی و تصاحب بستر و حریم و حتی به دلیل کاهش برف و باران با کاهش دبی مواجه است که این خطرات بر دبی آب ، کیفیت آب ، سلامت آب، روشنایی آب ،سلامت جسم و روح و روان و اقتصاد و وحدت اهالی مجاور رودخانه و حتی دیگر ساکنین سوادکوه و سوادکوه شمالی و نواحی پایین دست طول مسیر نظیر قائم‌شهر و…اثر مستقیم منفی دارد. _ علاوه بر موارد یادشده سیمای طبیعی رودخانه تلار دچار اخلال گردیده است.تنش آبی شهرهای پایین دست و آلودگی فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی تلار و تصاحب حریم تلار باعث نگرانی اجتماعی گردیده است به‌گونه‌ای که موجب نارضایتی اهالی سوادکوه و سوادکوه شمالی، جوامع علمی ، دوستداران محیط زیست و…گردیده است. موارد یاد شده حاکی از اهمیت موضوع است.

رودخانه تلار یا تیلار که از سرشاخه‌های کوه‌ها و ارتفاعات خرونرو ، خطیرکوه ، ورسک ، گدوک ، شلفین و … سرچشمه می‌گیرد از مبدأ تا مقصد( دریا) نزدیک به ۱۸۰ کیلومتر است که در معرض تهدید قرار گرفته و در این پژوهش ، برش سوادکوه مورد نظر است.

مشکلات و علل آلودگی کیفیت آب تلار : _ ابتدا لازم است توضیح کوتاهی در مورد آلودگی آب دهیم و آلودگی آب چیست؟ به ورود مستقیم یا غیرمستقیم مواد شیمیایی، معدنی، بیولوژیکی و فیزیکی از فاضلاب‌های خانگی و صنعتی و بیمارستانی و… به سفره‌های آب زیرزمینی و آب‌های سطحی و ایجاد تغییر در رنگ، طعم و بو آن‌ها اصطلاحاً آلودگی آب گفته می‌شود. از مهم‌ترین عوامل آلوده کننده آب‌ها انسان‌ها می‌باشند که با تخلیه فاضلاب‌های صنعتی و خانگی انواع مواد آلی، غیر آلی و معدنی و بیولوژیکی را به محیط‌زیست نموده و منشأ عظیم بیماری‌های واگیردار را تولید می‌کنند. ورود این مواد به منابع آبی در بروز بیماری‌های عفونی بسیار مؤثر است. _ آلاینده‌های آب منابع آلودگی آب (چه چیزهایی آب را آلوده می‌کند؟) : _ منابع آلودگی آب را در گروه‌های زیر تقسیم‌بندی کرد:

منابع آلودگی نقطه‌ای : به کلیه آلاینده‌هایی که از یک نقطه معین و مشخص وارد زمین می‌شوند، به عبارت دیگر، منشأ و منبع آلاینده ای که وارد زمین می‌شود مشخص است؛ مانند پساب کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی _ منابع آلودگی غیر نقطه‌ای : به آلاینده‌هایی که از مکان‌های مختلف حرکت نموده و به هم پیوسته و در نهایت وارد محیط‌زیست، دریا، دریاچه و رودخانه‌ها می‌شوند، منابع آلودگی غیر نقطه‌ای آب گفته مشود. این گروه از منابع آلاینده مشخص و معین نبوده و کنترل آن‌ها سخت است.

آلودگی آب‌های زیرزمینی : مواد آلاینده تولید شده در محیط‌های صنعتی، خانگی و غیره پس از ورود به طبیعت ممکن است سفره‌های آب زیرزمینی را نشانه بگیرند. به عنوان مثال، مواد معدنی مختلف، ذرات رادیواکتیو و همچنین فاضلاب‌های خانگی و شهری به مرور وارد سفره‌های آب زیرزمینی شده و تأثیر نامطلوبی در طبیعت ایجاد خواهند کرد.

آلودگی آب‌های سطحی : برخی از منابع آلودگی آب‌ها مستقیماً وارد آب‌های سطحی شده و باعث شیوه بیماری‌های واگیردار و رشد جلبک و میکروارگانیسم‌های هوازی و بی‌هوازی می‌گردند. از جمله این آلاینده‌ها می‌توان به ورود انواع حشره‌کش‌ها، کودهای شیمیایی، شوینده‌ها، فاضلاب‌های بیمارستانی و صنعتی اشاره نمود.

انواع آلاینده‌های آب : در گروه‌بندی دیگر می‌توان موادی که منجر به آلوده شدن آب می‌گردند را به چهار نوع شیمیایی، بیولوژیکی و فیزیکی و حرارتی تقسیم‌بندی نمود. هر یک از این منابع آلوده‌کننده آب دارای زیر دسته‌های متعددی هستند که اثرات آن‌ها بر طبیعت یک تهدید جدی به شمار می‌رود که عبارت‌اند از:

آلاینده‌های شیمیایی : از خطرناک‌ترین آلاینده‌های آب می‌توان به مواد شیمیایی مختلف اشاره نمود که با ورود به طبیعت و انجام واکنش‌های متعدد با سایر مواد در نهایت تأثیر نامطلوبی را به همراه خواهند داشت. در جوامع صنعتی و پیشرفته بیشترین مقدار آلاینده‌ها در گروه آلاینده‌های شیمیایی قرار دارد که دلیل اصلی آن، وجود تعداد زیاد کارخانه‌ها صنعتی است. مهم‌ترین آلاینده‌های شیمیایی عبارت‌اند از: فاضلاب کارخانه‌ها باران های اسیدی کودهای شیمیایی و حشره‌کش فلزات سنگین از قبیل آهن، مس، کادمیوم، سرب، کروم، نیکل و … مواد شوینده خانگی و صنعتی ضایعات رادیواکتیوی پالایشگاه‌ها و پمپ بنزین بیمارستان‌ها با توجه به نوع محصولات تولید شده در کارخانه‌ها، مواد آلی و غیر آلی و شیمیایی متعددی از طریق پساب‌های صنعتی به منابع آب زیرزمینی وارد می‌شوند. از خطرناک‌ترین آن‌ها می‌توان به فاضلاب بیمارستانی و زباله داروها، مواد رادیواکتیوی و مواد نفتی حاصل از فعالیت پالایشگاه‌ها یا ترکیدگی لوله‌های انتقال مواد نفتی و بنزین اشاره نمود که در سوادکوه لوله نفت و گاز عبور می‌کند.

آلاینده‌های بیولوژیکی : برخی از مواد آلاینده که بهروش‌های مختلف وارد طبیعت می‌شوند، شرایط را برای رشد باکتری‌ها فراهم می‌کنند و منجر به فعالیت‌های بیولوژیکی می‌گردند از قبیل: فاضلاب بیمارستانی و مراکز درمانی آلودگی آب با فاضلاب کشتارگاه‌ها که در سوادکوه یک کشتارگاه بر روی سرشاخه تلار در ولوپی و کشتارگاه دیگر بر سرشاخه تلار در شورکچال به دنبال مجوز است _ فاضلاب خانگی : از مهم‌ترین موادی آلاینده که از طریق فاضلاب انسانی و دام‌ها وارد طبیعت و محیط‌زیست می‌گردد، نیترات و باکتری‌ها می‌باشند. لازم به ذکر است که باکتری‌های انتقال یافته از طریق فاضلاب کشتارگاه‌ها، بیمارستان‌ها و فاضلاب‌های خانگی و دامداری‌ها به شدت بر سلامت انسان اثر منفی ایجاد می‌کند. به طوریکه تهدید جدی برای سلامت بیماران مبتلا به سرطان و ایدز که از سیستم ایمنی ضعیف‌تری برخوردار هستند، به شمار می‌رود. علاوه براین، حجم بسیار بالا پاتوژن ها در فاضلاب‌های بیمارستانی و مراکز درمانی و کشتارگاه‌ها از دیگر مواردی می‌باشند که می‌توان آن‌ها را از مهم‌ترین منابع آلودگی آب در نظر گرفت. به همین خاطر، استفاده از دستگاه‌های تصفیه فاضلاب کشتارگاه‌ها و بیمارستان‌ها کاملاً ضروری و الزامی است. هنوز در سوادکوه و سوادکوه شمالی طرح جامع فاضلاب شهری توسط شرکت آبفا انجام نشد .

آلاینده‌های فیزیکی آب : علاوه بر موارد فوق، حجم زیادی از آلاینده‌های فیزیکی نیز به روش‌های مختلف وارد منابع آبی شده و به مرور منجر به تغییرات در آب آن‌ها خواهند شد. به‌عنوان مثال ورود تکه‌های مواد غذایی، زباله‌ها، بطری‌های پلاستیکی، تکه‌های پارچه و شاخ و برگ و شن و ماسه و سنگریزه همگی از آلاینده‌های فیزیکی آب محسوب می‌شوند.به‌ویژه آلودگی فیزیکی که توسط کارخانه‌ها معادن شن و ماسه در تنگ خطیر کوه سوادکوه و آپون سوادکوه انجام می‌شود _ آلاینده‌های حرارتی : افزایش دما در آب منجر به کاهش اکسیژن محلول در آن شده و این مسئله می‌تواند به طور مستقیم کیفیت آن را کاهش می‌دهد. به همین خاطر می‌توان هرگونه افزایش دمای آب در صنایع مختلف را نوعی آلاینده برای آن تلقی نمود. به‌عنوان مثال، کارگاه‌های تولیدی و صنعتی که در شهرک‌های صنعتی شورمست و بشل و کارخانه‌ها خارج از شهرک در سوادکوه که آب به‌عنوان خنک‌کننده کارخانه‌ها استفاده می‌کنند، ازجمله گزینه‌هایی هستند که به این روش منجر به افزایش آلودگی آب می‌گردند. _ اثرات مخرب آلودگی آب تغییر در طعم، بو و رنگ آب اصلی‌ترین اثر ورود مواد آلاینده به منابع آبی است، اما وجود این مواد تأثیرات مخرب زیادی بر سلامت انسان و طبیعت ایجاد می‌کند که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از: شیوع بیماری‌های واگیردار و عفونی به خاطر ورود پساب‌های بیمارستانی ورود فلزات سنگین سرطان‌زا به منابع آبی ازدیاد ابتلا به سرطان به خاطر ورود مواد رادیواکتیو به منابع آب زیرزمینی بروز مشکلات تنفسی برای موجودات ایجاد مسمومیت بخاطر ورود مواد غیرآلی به آب برهم زدن تعادل زیستی در اثر رسوب مواد معلق در آب و از بین رفتن محل تخم‌گذاری ماهی‌ها _ تخلیه نخاله‌ها ، تخلیه و رهاسازی زباله سطح شهر و روستا ، اماکن دفن زباله شیرگاه و زیراب مستقیم توسط یک نهر به رودخانه و دپوی پل سفید در سفره‌های زیرزمینی بطوری که روزانه هر شهر شیرگاه و زیراب و پل سفید حدود ۱۵ تا ۲۰ تن زباله در مجموع ۴۵ تا ۶۰ تن در روز شایان ذکر است هر ۱ لیتر شیرابه ۱۰۰۰ لیتر آب را آلوده و به عبارتی منهدم می‌کند و اگر در روز فقط ۶۰۰ لیتر شیرابه فقط از این ۳ ناحیه استحصال شود ۶۰۰ هزار لیتر آب روزانه آلوده می‌شود حال اگر دیگر نواحی شهری و روستایی و سطل‌های زباله اضافه شود عمق فاجعه بهتر درک خواهد شد.

اجرا نشدن طرح جامع فاضلاب شهری در شهرستان‌های سوادکوه و سوادکوه شمالی موجب ورود روان آب‌ها و سایر آلودگی‌ها به رودخانه می‌شود . ورود پساب خطرناک صنعتی یکی از کارخانه‌ها شهرک صنعتی بشل ۲ سال پیش به رودخانه اوتیجون که عامل مرگ بیش از ۱۰ هزار قطعه ماهی و گونه‌های آبزی و گیاهی شده که نگارنده (عبدالله شهمیر) این تحقیقات فیلم و تصاویر و مصاحبه را همان روز رسانه‌ای کرد.  رودخانه با تهدیدات جدی بیولوژیکی ، فیزیکی ، شیمیایی ، روبرو است ازجمله نفوذ فاضلاب خانگی به دلیل توپوگرافی شیب‌دار مناطق کوهستانی _ ورود رنگ‌های شیمیایی و روغن موتور و انواع آلودگی از مکانیکی‌ها و تعویض روغن‌ها و کارگاه‌ها که در جوی و جداول احداث شده توسط شهرداری‌ها قرار می‌گیرند _ حلال‌های تمیز کننده و آمونیاک و مواد شیمیایی استخر و انواع شوینده‌های خانگی، و… _ ریزه‌های لاستیک و لنت ترمز و … سطح جاده ها _ تخلیه مستقیم فاضلاب چاه‌های سرویس بهداشتی توسط لجن کش ها در رودخانه _ نفوذ پساب خطرناک صنعتی بعضی از کارخانه‌ها بیرون از شهرک صنعتی و داخل شهرک صنعتی _ آلودگی متعدد توسط شرکت‌ها و معادن شن و ماسه و زغال‌سنگ _استفاده از کودها و سموم باغی و زراعی که باعث نفوذ نیترات و فسفات و ازت می‌شود . پمپ‌بنزین‌ها و کارگاه‌های هم‌جوار رودخانه _ مرغداری‌های نزدیک به رودخانه _ ضعف فرهنگی در نهادینه کردن فرهنگ آب را آلوده نکنیم.

مشکلات کاهش دبی آب و تصاحب چشمه و بستر و حریم : خشک‌سالی ، کاهش بارش برف و باران، دست‌اندازی در طول مسیر به رودخانه‌ها و چشمه‌ها با ظاهری از مجوزهای قانونی باعث کاهش دبی آب گردیده که در فصول متفاوت متغیر است. تنش آبی که سال‌های آتی(حتی اکنون) مازندران با آن درگیر خواهد بود. مشاهدات مستقیم مردم، قیاس نقشه دهه ۴۰ با سال ۱۴۰۲ ، نظرات کارشناسان محیط‌زیست، شکایات عدیده محیط‌زیست از متخلفین، آزمایش‌ها شبکه بهداشت و آزمایشگاه‌های معتبر پایش آب رودخانه تلار،زنگ هشدار را در مورد تهدیدات وارده به رودخانه تلار به صدا درآورده است . علاوه بر کاهش دبی آب به دلایل کاهش بارش برف و باران و انحراف‌های طول مسیر برای انواع مصارف _ راه‌اندازی استخر در ویلاها _تصاحب چشمه‌ها توسط بعضی از خوش‌نشین‌ها _ انتقال چشمه روزیه در ثانیه ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ لیتر به سمنان که اصلی‌ترین سرشاخه تأمین آب رودخانه تلار بوده است و حتی حق آبه به سوادکوه داده نمی‌شود. _ پمپاژ آب در حفره‌های معادن شن و ماسه که باعث کاهش آب‌های رودخانه می‌شود. _انفجارهای معادن شن و ماسه و زغال‌سنگ و فلورین باعث بسته شدن روزنه چشمه‌ها و تغییر مسیر سرشاخه‌های رودخانه‌ها می‌شود. دست‌اندازی‌های متعدد تصاحب حریم و بستر رودخانه توسط اشخاص حقیقی و شرکت‌های خصوصی با بی‌تدبیری مسئولین امر همراه گردیده است. انتقال قسمتی عمده از آب‌معدنی و آب شرب شور او ملرد رودبار روبروی کارخانه متروکه گچ ( فعلاً یکی از اصلی‌ترین سرشاخه‌های تأمین آب تلار است و حد فاصل این سرشاخه تا چشمه روزیه رودخانه بصورت صددرصدی خشک شده است) به معادن شن و ماسه _ کاشت دوباره شالی در شهرستان‌های پایین دست و آب بری زیاد در عمل سیکل و حرکت دوره‌ای دامداران بخصوص گوسفندداران از حالت ییلاق و قشلاق به بی‌نظمی رسیده و دامداران بجای اینکه ۱۵ شهریور حوضه آبریز ییلاق را به مقصد قشلاق ترک کنند تاریخ دیگر موکول می‌شود و نابودی چمنزار یکی از عوامل سیل می‌شود. _برداشت بی‌رویه شن و ماسه در طول مسیر رودخانه ،عدم لایروبی مناسب ، پل‌های کم ارتفاع طول مسیر ، حذف پیچ‌هایی که موجب کاهش سرعت سیل و کاستن از قدرت هیدرولوژی آن می‌شد ،  عدم اجرای طرح‌های آبخوان‌داری ، عدم اجرای طرح‌های مناسب آبخیزداری،عدم کشت و نهال‌کاری متناسب با محیط و اقلیم در حوضه‌های آبریز در بالادست سوادکوه _ تعداد کم نیروهای محیط‌زیست که نیاز است تا مجوز افزایش نیرو جهت نظارت بیشتر صادر شود _ انجام ناقص طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری توسط اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری _ عدم کشت نهال‌های متناسب با محیط در حوزه‌های آبریز و ارتفاعات تا زمان بارش نگهدارنده آب باشند _ عدم شیار افقی حوزه آبخیز تا باعث فرو رفت آب جاری شوند _ انجام ناقص سربندها توسط جهاد کشاورزی _ به دلیل کاهش زمان بارش ولی شدت آن و نداشتن استراتژی مناسب برای بهره‌مندی از سیل ، به‌گونه‌ای که در زمان پدیده سیل ، سیلاب با فدرت هیدرولوژی بجای نفوذ در زمین و سیراب کردن بستر زیرزمینی ، مسیر به سمت دریا را و ویرانی مسیل را در پیش می‌گیرد _ سکوت شهرداری و بنیاد مسکن و بخشداری در ساخت و ساز حریم و بستر رودخانه به بهانه جرائم ماده ۹۹ و ماده ۱۰۰ کما اینکه ورود به حریم در زیراب و ویرانی ساختمان‌ها را دیده‌ایم _ انجام ضعیف پروژه‌های رود کناری و سدهای حائل و پل‌های کم ارتفاع _ نظارت و اجرای کم‌رنگ آب منطقه‌ای _ کم تفاوتی فرمانداری و اداره کل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع‌دستی و شهرداری‌ها و شوراهای پل سفید و زیراب و شیرگاه در بستر زیباسازی برای گردشگری تلار که زیباسازی و نظافت حرائم رودخانه به نوبه خود مؤثر است _ تغییر الگوی مصرف آب به سمت افزایش مصرف _ الزام نکردن مردم به نصب شیر آب هوشمند _ ارزان بودن محاسبه هزینه آب نسبت به هزینه برق و گاز _ بهانه دولت در مورد معادن شن و ماسه و زغال‌سنگ و برخی کارخانه‌ها مبنی بر اشتغال‌زایی و کوتاهی دستگاه‌های دولتی و نظارتی در مجاب کردن استقرار دستگاه‌های کاهش‌دهنده آب _ استقرار برخی کارخانه‌ها آب بر _ مستقر نبودن شعبه‌ای از شرکت آب منطقه‌ای در سوادکوه و سوادکوه شمالی و کاهش خدمات آب منطقه‌ای به خاطر دوری مسافت _ خطر بالقوه احداث احتمالی سد کسلیان و احداث احتمالی سد آپون که برخلاف ادعای حامیان سدسازی به ضرر رودخانه و آسیب به پیکره رودخانه و آسیب به آبزیان به ضرر جنگل که رطوبت زیر ریشه‌های درختان را تخلیه می‌کند و به ضرر سوادکوه و سوادکوه شمالی است _ خطر احتمالی بازگشت آب کارخانه‌ها از چرخه کارخانه به رودخانه ، چون یکی از منابع آلودگی حرارت است و بازگشت آب داغ از کارخانه‌هایی مثل فولاد و …. حتی آفتاب داغ بر آلودگی رودخانه اثر دارد.

برشی از مقالات : قبل از استقرار کارخانه‌ها معادن شن و ماسه ، برداشت بی‌رویه شهرداری‌ها و ..‌. از کف رودخانه‌ها ،آسیبی بر پیکره و بستر رودخانه‌ها و پل‌های طول مسیر وارد کرد اما با استقرار کارخانه‌ها معادن شن و ماسه در تنگه خطیر کوه هر چند بستر رودخانه‌ها تا حدودی نجات یافتند ولی به دلیل ترانشه بندی غیر اصولی معادن شن و ماسه ، نداشتن تصفیه ، هجوم به سیمای منابع طبیعی و محیط زیست و بهره‌برداری غیراستاندارد از آب تلار مشکل دیگری به وجود آمد . عبدالله شهمیر شورمستی _ رودخانه‌ها به‌عنوان يکي از منابع اساسي تأمين آب براي مصارف گوناگون ازجمله كشاورزي، شرب و صنعت مطرح می‌باشند. با توجه به اهميت اين مجاري و خشک‌سالی‌های اخير، حفظ اين منابع يکي از وظايف مهم است. از طرفي، اين منابع به‌عنوان محل تخليه فاضلاب‌ها، پساب‌های کارخانه‌ها و زهکش‌های كشاورزي قرارگرفته‌اند (Moghimi.2019). رودخانه تلار در استان مازندران در حد واسط 52 درجه و 35 دقیقه و 22 ثانیه تا 53 درجه و 23 دقیقه و 34 ثانیه طول شرقی و 56 درجه و 44 دقیقه و 23 ثانیه تا 36 درجه و 19 دقیقه و یک ثانیه عرض شمالی، در کشور قرار دارد. این رود از ارتفاعات سه هزار متری البرز در سوادکوه از کوه‌های ورسک، خطیر کوه و شلفین و… سرچشمه می‌گیرد و پس از پیوستن چندین شعبه به آن در سوادکوه از قسمت غربی قائم‌شهر گذشته و پس از عبور از شهرستان سیمرغ، پس از طی مسافتی نزدیک ۱۸۰ کیلومتری به دریای مازندران می‌ریزد. بیشتر مسیر رود در مناطق کوهستانی و جنگلی شهرستان سوادکوه در محدوده شهرهای پل سفید، زیرآب و شیرگاه قرار دارد که مورد مطالعه همین محدوده است. _در سال‌های اخیر تولیدات صنعتی، فعالیت ، توسعه و گسترش سریع شهرها ، کشاورزی، آبزی‌پروری و تخلیۀ فاضلاب‌های خانگی در روان آب‌ها، موجب تخلیه مقادیر زیادی آلاینده‌های سمی در آب‌های سطحی و ایجاد آسیب ساختاری و تخریب عملکرد رودخانه‌ها شده است (kang 2019). _ آلودگی رودخانه‌های شهری به‌طورجدی مانع توسعه اقتصادی و اجتماعی پایدار می‌شود و سلامت انسان‌ها را تهدید می‌کند (Singaraja 2015). بنابراین تجزیه وتحلیل کیفیت آب رودخانه‌ها و کاوش علل وخیم شدن کیفیت آب برای بهبود محیط‌زیست امری ضروری است. استانداردهاي تدوين شده براي تخليه پساب در كشورهاي مختلف بر اساس پارامترهاي در نظر گرفته‌شده، کاربری‌ها و محیط‌های پذيرنده متفاوت است. در امريکا ، استاندارد تخليه پساب شهري و صنعتي بر اساس فن‌آوری تدوین‌شده‌اند(Sobhan2016). _ در ایالت‌های مختلف كانادا، استاندارد تخليه پساب به منابع پذيرنده براي فاضلاب شهري به‌طور جداگانه تهيه شده است (Irham.2017). _ جهت بررسی ورود آلاینده‌ها به رودخانه نیاز به تعریف ایستگاه‌های نمونه‌برداری و پایش است. (Khalili,2021). _با در نظر گرفتن این پیشینه و با توجه به اهمیت نظارت مداوم بر کیفیت آب و ورود حجم بار آلودگی به رودخانه‌ها هدف از این مطالعه است.

نام رده مجری/ متولی(درون‌سازمانی) :

سازمان علمی بسیج مازندران که در جمع‌بندی مسائل و راهکارها نقش مشاور و راهنما را برای کارگروه بهداشت و سلامت و محیط‌زیست مجمع بسیجیان سوادکوه دارد ، سپاه استان، بسیج و سپاه ناحیه سوادکوه هرجایی در گردآوری مسائل و اجرایی کردن طرح نیاز به رایزنی سپاه با مسئولین شهرستانی باشد ،درمانگاه سپاه اگر نیاز به انجام آزمایش‌هایی باشد. کارگروه بهداشت و سلامت و محیط‌زیست مجمع بسیجیان بسیج ناحیه سوادکوه که گردآوری مشکلات و تدوین طرح و ارائه راهکار را به عهده دارد با انجام کار تحقیقاتی و پژوهشی و میدانی ، نسبت به احصاء مسائل و مشکلات و آسیب‌ها اقدام و در قالب طرح و دفترچه توجیهی با شناسایی مشکلات و ارائه راهکار علمی و کاربردی و اجرایی که همت می‌کنند.

نام رده مجری (برون‌سازمانی) :

علاوه بر اینکه درون‌سازمانی بسیج نسبت به احصاء مشکلات و گردآوری نظام مسائل و ارائه راهکار متکی به نظرات متخصصین آب و رودخانه و کارشناسان محیط‌زیست و شبکه بهداشت و آب منطقه‌ای و …انجام داده است .تشکلاتی نظیر خانه مشارکت مردم در سلامت سوادکوه و سوادکوه شمالی که تحت نظر دانشگاه علوم پزشکی فعال است و مجامع علمی احصاء مشکلات را انجام داده‌اند بعد از طی فرایندی ، نوبت به تشکیلات برون‌سازمانی می‌رسد .

شرکت آب منطقه‌ای : در واقع مدیریت اصلی رودخانه به عهده شرکت آب منطقه‌ای است که شرکت آب منطقه‌ای تحت نظر وزارت نیرو ، وظیفه مدیریت و صیانت رودخانه همچنین تأمین آب را به عهده دارد و در حوزه رودخانه تلار و سرشاخه‌ها در واقع مدیر و کارفرما محسوب می‌شود ، شرکت آب منطقه‌ای لازم است بر اساس احصاء مشکلاتی که سازمان‌های علمی بسیج و کارگروه سلامت و بهداشت و محیط‌زیست بسیج تحت عنوان نظام مسائل و طرح در یک نگاه تهیه کردند با هم‌افزایی شرکت‌های مشاور مطالعاتی تحت قرارداد آب منطقه‌ای و با بهره‌گیری از مطالعاتی که انجام داده‌اند و انجام خواهند داد کتاب جامع مطالعاتی کاملی را برای رودخانه تلار تهیه کنند و بصورت مقاطعه‌کاری ، برش به برش ، راهکارهای کاهش یا حذف تهدیدات را انجام دهند .همچنین موظف به اجرای اسناد و قوانین بالادستی در صیانت از آب هستند که در اینجا منظور رودخانه تلار و سرشاخه‌های آن در برش سوادکوه و سوادکوه شمالی است .

محیط‌زیست : اداره محیط‌زیست نقش نظارتی و در مواردی اجرایی دارد به‌گونه‌ای که بر اساس قوانین ابلاغی و اسناد بالادستی ، هر  آنچه کیفیت آب و ماهیت رودخانه تلار و سرشاخه‌ها را به خطر می‌اندازد . ضمن احصاء تهدیدات ، با ابزارهای قانونی و نظارتی و اقدام قضایی مانع از حادث شدن آن می‌شود و با شناسایی انواع آلودگی‌ها به تکلیف قانونی جلوگیری اقدام کند.

شبکه بهداشت و درمان : بهداشت محیط شبکه بهداشت و کارشناسان محیط‌زیست و آزمایشگاه‌های معتبر ، میزان آلودگی‌های فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی را برحسب نمودار و شاخص‌ها به تفکیک اعلام می‌کنند فقط در حد اعلام گزارش باقی نماند بلکه مدیریت شبکه بهداشت و درمان با همکاری محیط‌زیست که البته به‌دفعات از آلودگی‌های ایجاد شده ضمن تذکر شفاهی و کتبی از عوامل آلودگی به دادستانی شکایت کرده‌اند ، محیط زیست و شبکه بهداشت بر اساس شرح رسالت سازمانی و برمبنای اسناد بالادستی از اهرم قضایی با طرح شکایت بهره گیرند نقش شبکه بهداشت و محیط زیست به لحاظ نظارتی بسیار مهم است و نقش شبکه بهداشت در پایش آلودگی آب اهمیت ویژه دارد.

راهداری و راه و شهرسازی : با توجه به اینکه راه‌سازی شهری و روستایی به عهده راهداری و راه و شهرسازی و شهرداری و شرکت توسعه و زیرساخت است این سازمان‌ها در احداث جاده و ساخت پل در ارتفاع پل دقت نمایند، شهرسازی‌ها به‌گونه‌ای باشد که چاه فاضلاب غیرقابل انتشار و حوزه شهری لاگون شهری و …

جهاد سازندگی : جهاد نیز در سربندان ها و لاینینگ انهار کشاورزی نقش مهم دارد.

شهرداری‌ها : شهرداری‌ها در مناطق شهری نظافت و زیباسازی رودخانه را و از محل اعتبارات بازآفرینی طرح‌های رود کناری را اجرا کنند ،دفن صحیح زباله و پیشگیری از شیرابه ، طرح تفکیک زباله از منازل

شرکت شهرک‌های صنعتی و صمت : شرکت شهرک‌های صنعتی و صمت و سازمان استاندارد با نظارت محیط‌زیست و نظارت ضابط دادستان و نظارت شبکه بهداشت نسبت به راه‌اندازی تصفیه‌خانه فاضلاب صنعتی و جلوگیری از ورود عمدی یا غیرعمدی فاضلاب صنعتی که خطرناک است و قابل جداسازی کامل از آب نیست اقدام کنند حتی سبستم پایش و دوربین آنلاین متصل به محیط‌زیست و شبکه بهداشت راه‌اندازی شود.

شرکت آبفا : آب و فاضلاب ایجاد طرح جامع فاضلاب شهری و تصفیه‌خانه آب شرب و تصفیه‌خانه فاضلاب سرویس بهداشتی و سازوکار برای شیرهای هوشمند آب منازل

دستگاه‌های اعتباری و بودجه‌ای : در سه بخش شورای برنامه‌ریزی شهرستان ، کارگروه امور زیربنایی استان ، سازمان برنامه و بودجه ، حدود اختیارات استاندار ، حدود اختیارات وزیر نیرو اعتبار اولیه تأمین ، بعد از تکمیل مطالعات از طریق استاندار و وزارت نیرو ، به سازمان برنامه و بودجه و وزارت اقتصاد تفهیم شود در لایحه دولت به‌عنوان لایحه پیشنهادی به مجلس سپس رایزنی نمایندگان مجلس در کمیسیون تخصصی و کمیسیون تلفیق و صحن مجلس دستگاه‌ها و انجمن‌های فرهنگی و جامعه شناسی و مذهبی : کمک به نهادینه کردن فرهنگ صرفه‌جویی آب و فرهنگ آب را آلوده نکنیم

هواشناسی : بررسی دقیق پدیده‌های خشک‌سالی و کم‌آبی و باران و سیل منابع طبیعی و آبخیزداری : کاشت نهال‌های متناسب با محیط در حوضه آبریز برای پیشگیری از سیل و شیار افقی با کمک جهاد کشاورزی جهت نفوذ آب در زمین دهیاری‌ها و بخشداری‌ها و بنیاد مسکن و شهرداری‌ها : پیشگیری از ساخت‌وساز در حریم و بستر رودخانه تلار و سرشاخه‌ها و کمک به زیباسازی و پیشگیری از آلودگی با اهرم قانون

سازمان نقشه‌برداری : نقشه دقیق چشمه‌ها و سرشاخه‌های رودخانه و طول مسیر

سمن‌های تخصصی : کمک به صیانت از رودخانه تلار و سرشاخه‌ها

مجامع علمی و دانشگاهی : تحقیقات علمی و پژوهشی

اداره و اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی : دعوت از سرمایه‌گذاران برای پروژه‌های تفریحی و گردشگری و رفاهی در حاشیه تلار به شرط رعایت مباحث زیست‌محیطی

شیلات : ساماندهی پرورش‌دهندگان ماهی در حاشیه تلار و سرشاخه‌ها به شرط رعایت مباحث زیست‌محیطی

وضع موجود رودخانه تلار به هیچ‌وجه قابل قبول نیست _ هدف از ارائه طرح بررسی تهدیدات و آسیب‌های وارده به رودخانه تلار با رویکرد کاهش یا حذف عامل‌های آسیب ، در حقیقت برای صیانت از رودخانه تلار و سرشاخه‌ها است که مستقیم با سلامت جسم و روان و محیط‌زیست و اقتصاد و محصولات باغی و کشاورزی و زراعی و آب شرب سرکار دارد. _ با پایش های دقیقی که شبکه بهداشت و محیط‌زیست و آب منطقه‌ای و آزمایشگاه‌ها و محققین انجام داده‌اند و به تفکیک آلودگی فسفات و نیترات ، ازت ، آلاینده‌های صنعتی ، آلاینده‌های فیزیکی را شناسایی کرده‌اند . با ارائه مطالعاتی جامع و کامل ، کل آسیب‌ها شناسایی و گردآوری و در گام بعدی تفهیم مشکلات به تمامی متصدیان مرتبط و بعد تقسیم کار سازمانی هر نهاد و سازمان برحسب رسالت ذاتی وارد شود _ طرح کاهش آلودگی آب و پیشگیری از کاهش دبی آب آنجا که به دست‌انداز انسانی مربوط است نیز توسط سازمان بسیج به استاندار ارائه شود . _ شرکت‌های مشاور قوی و شرکت‌های دانش بنیان مرتبط با طرح‌های مطالعاتی وارد شوند تا اجرای طرح به پروژه مقاطعه‌کاری به پیمانکاران صاحب صلاحیت سپرده و به‌صورت قطعه به قطعه به اجرا درآید . زنجیره کامل مردم، دانشگاهیان، محیط‌زیست، سازمان‌های مرتبط با بحث رودخانه، دهیاران و شوراها ، بخشداری ، آب منطقه‌ای ، با پشتیبانی محاکم قضایی یا با رایزنی محلی مانع از آلودگی آب یا مانع از تصاحب بستر و حریم و مانع از دخالت انسانی کاهش دبی آب شوند _ نهادینه کردن فرهنگ آب را آلوده نکنیم و پای‌کار آوردن دستگاه‌های فرهنگی که تاکنون در نهادینه کردن فرهنگ صرفه‌جویی در مصرف آب و آب را آلوده نکنیم توفیق چندانی نداشتند _ سنگ‌شکن‌ها از چاه اختصاصی استفاده کنند، _ پرداخت حق آبه زیست‌محیطی تنگه روزیه برای مردم سوادکوه _طرح‌های گردشگری در حاشیه رودخانه تلار انجام شود، _ بازگشت ماهیان و آبزیان به رودخانه تلار و سرشاخه‌ها، حیات دوباره به رودخانه برگشت کند _ خاصیت کمی و کیفی آب ارتقا یاید. شکوفایی ظرفیت های صنعت هیدروتوریسم یا گردشگری آبی یا رودخانه ای تلار و سرشاخه ها نیازمند بستر مناسب اجرایی است و متولیان امر باید صیانت از کمیت و کیفیت و حرائم رودخانه را انجام دهند سپس ظرفیت های سرمایه گذاری در بخش کردشگری رودخانه تلار را شناسایی کنند و با ایجاد مشوق های لازم به اهداف مورد نظر با احترام به محیط زیست و با احترام به ماهیت رودخانه دست یافت.

در طرح پیش رو به‌صورت کامل به آسیب‌ها اشاره شد اما برای کاهش مسائل و تهدیدات و مشکلات وارده به رودخانه تلار و سرشاخه‌ها و سرچشمه‌ها لازم است : آلودگی در مبدأ حل شود _ تمامی سازمان‌ها بر اساس شرح رسالت سازمانی و اسناد بالادستی ، نسبت به اجرای قانون و اعمال نظارت و توقف آلودگی و پیشگیری از آلودگی و جلوگیری از تصاحب بستر و حریم اقدام کنند رعایت دستورالعمل آژانس حفاظت از محیط‌زیست (EPA) که فهرستی از محصولات تمیزکننده (و همچنین انواع دیگر محصولات) را که «سبز» محسوب می‌شوند، ارائه می‌دهد، به این معنی که آن‌ها منبع آب را آلوده نمی‌کنند. از لوازم معمول خانگی مانند سرکه سفید و جوش شیرین می‌توان برای همه موارد از شستن پنجره‌ها گرفته تا شستشوی کاشی‌های حمام استفاده کرد و سمی هم نیستند . ورود معاونت علمی رئیس‌جمهور و مرکز رشد دانش بنیاد و وزارت جهاد برای تولید سموم و کود شیمیایی کم‌خطر، بررسی عوارض سموم و کود و آلودگی آب بر روی محصولات باغی و زراعی و کشاورزی _ تشدید نظارت زیست محیطی محیط زیست _ الزام تمامی کارخانه‌ها داخل شهرک صنعتی و خارج شهرک توسط دادستانی و صمت و شهرک‌های صنعتی و محیط زیست و شبکه بهداشت به تصفیه‌خانه مجهز و نصب دوربین بدون نقطه کور و پایش ۲۴ ساعته تصفیه‌خانه فاضلاب صنعتی _ رایزنی شهرداری‌های شهرهای چهارگانه با شهرداری شهر بزرگ‌تر یعنی قائم‌شهر جهت احداث نیروگاه زباله‌سوز در قائم‌شهر چون نیروگاه نیاز به صدها تن زباله در روز دارد _ اقدام شهرداری‌ها برای تبدیل زباله به کمپوست کود آنچه در کرمانشاه انجام شده و تبدیل به کود خاکی می‌شود _ سرکشی روزانه ضابط دادستان و کارشناسان محیط‌زیست و شبکه بهداشت در اماکن دفن زباله شهرهای شیرگاه و زیراب و پل سفید _الزام تمامی شهرداری‌ها به اجرای طرح تفکیک زباله از درب منازل و آموزش به شهروندان _ جهاد کشاورزی که سردهنه های کشاورزی و مراتع دام و لایروبی انهار کشاورزی و الگوی کشت گیاهان کم مصرف آب و تهیه کود و سموم را به عهده دارد به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کند که کمترین آسیب به طبیعت و آب وارد شود. هماهنگی با دامداران جهت تناسب تعداد دام و چراگاه و زمان تردد _منابع طبیعی و آبخیزداری که آبخیزداری و آبخوان داری و کاشت نهال در حوضه آبریز متناسب با اقلیم و محیط جهت جلوگیری از سیل، شیار افقی کشاورزان و شیار افقی حوضه آبریز جهت جلوگیری از سیلاب و کمک به کاهش سرعت آب برای فرورفتن در زمین _ شبکه بهداشت تست آزمایش‌ها کیفیت آب، شهرک صنعتی کارخانه‌ها داخل شهرک _ طرح‌های رود کناری با اعتبارات شورای عالی شهرسازی و معماری، سد حائل کناره دره و رودخانه توسط شهرداری و آب منطقه‌ای و مدیریت بحران و راهداری _ ملزم کردن معادن شن و ماسه و زغال‌سنگ به دستورالعمل‌های زیست‌محیطی _پای‌کار آمدن دستگاه‌های جامعه‌شناسی و آموزشی و فرهنگی و مذهبی در نهادینه کردن فرهنگ آب را آلوده نکنیم _ اقدام اداری و حقوقی برای بازگرداندن حق آبه چشمه روزیه _ آزاد سازی چشمه‌های تصاحب شده _ نظارت بر انفجارها و تعطیلی معادنی که ماهیت رودخانه را به خطر انداخته‌اند. _ استقرار طرح جامع فاضلاب شهری در سوادکوه و سوادکوه شمالی ، انتقال خودروهای فاضلاب کش سرویس بهداشتی به تصفیه‌خانه‌های مخصوص _آموزش به روستاییان در دفن صحیح زباله یا انتقال صحیح به اماکن دفن زباله _ استقرار دستگاه‌های جمع‌آوری پساب روغن و گازوییل و واسکازین و … از مکانیکی‌ها و تعویض روغن‌ها و انتقال به سیستم تصفیه‌خانه‌های صنعتی، اجرای چاه‌های مورد تائید محیط‌زیست

اگر آسیب‌شناسی و طرح مسئله به درستی انجام شود و راهکارها و پیشنهاد‌ها ، توسط دستگاه‌ها دولتی و غیردولتی مرتبط و با همیاری مردم و نظارت دستگاه‌های نظارتی و … انجام شود : _ کاهش کدورت آب رودخانه _کاهش آلودگی میکروبی و کاهش بار میکروبی رودخانه _ کاهش BOD و COD _احیایی اکوسیستم _کاهش آلودگی کمی و کیفی رودخانه تلار و سرشاخه‌ها _ بازگشت حق آبه چشمه روزیه مرز بین سمنان و مازندران در خطیرکوه سوادکوه _ پیشگیری از انفجارهای پی‌درپی معادن و رفع انحراف مسیر آب _بازگرداندن چشمه‌های مصادره شده _ ممانعت از استخرهای بی‌حساب و کتاب ویلاها _ اجرای آبخیزداری و آبخوان داری و کشت نهال و برگشت سرشاخه‌هایی که از دائمی به فصلی سقوط کردند یا خشک شده‌اند ، نجات سرشاخه‌ها _ بازگشت ماهیان و آبزیان به رودخانه تلار _نظافت ظاهری رودخانه _ اجرای طرح‌ها و پروژه‌های رود کناری _تقویت گردشگری رودخانه تلار و استفاده از این پتانسیل خدادادی

شکوفایی ظرفیت های صنعت هیدروتوریسم یا گردشگری آبی یا رودخانه ای تلار و سرشاخه ها نیازمند بستر مناسب اجرایی است و متولیان امر باید صیانت از کمیت و کیفیت و حرائم رودخانه را انجام دهند سپس ظرفیت های سرمایه گذاری در بخش کردشگری رودخانه تلار را شناسایی کنند و با ایجاد مشوق های لازم به اهداف مورد نظر با احترام به محیط زیست و با احترام به ماهیت رودخانه دست یافت

اعتبار توسط سازمان بسیج ؟ با توجه به اینکه طول رودخانه ۱۸۰ کیلومتر است و حدود ۱۰۰ کیلومتر در حوزه شهرستان است برای پیمایش کل سرشاخه‌ها و سرچشمه‌ها و طول مسیر تلار برای مطالعات دقیق و هزینه عکس و فیلم و مستند نگاری در احصاء مشکلات و نوشتن راهکار و تعریف طرح‌های گردشگری ۲۰۰ میلیون تومان که اگر دوربین و گاها خودرو و هلی شات به‌صورت امانی در اختیار قرار گیرد هزینه به ۱۰ میلیون تومان کاهش می‌یابد اعتبار توسط سپاه ؟ حدود ۱۰۰ میلیون تومان که اگر امکانات امانی در اختیار قرار گیرد هزینه به یک سوم تقلیل می‌یابد اعتبار توسط دولت ؟ برای اجرای پروژه‌های و طولانی بودن مسیر و متغییر بودن قیمت‌ها و بزرگ بودن پروژه نیاز به کار کارشناسی دقیق توسط شرکت‌های مشاور و پیمانکاران دارای گرید بالا است و تخمین زدن قیمت فعلاً مقدور نیست اعتبار توسط سایر ظرفیت‌های موجود ؟ قرارگاه امام حسن مجتبی و امکاناتی که شرکت‌های خصوصی طول مسیر نظیر معادن شن و ماسه و …. دارا هستند با توجه به اینکه در مسیر سود شامل ایشان می‌شود از امکانات ایشان بهره‌برداری شود.

Bottom of Form

محل تأمین منابع (ارقام به ریال درج شود)؛

بررسی و آسیب‌شناسی مسائل و تهدیدات وارده به رودخانه تلار و سرشاخه‌های آن و راه‌های صیانت در برابر آسیب‌ها

(با رویکرد شناخت مسائل و مشکلات نظیر بررسی علل کاهش دبی آب، به هم خوردن سیمای طبیعی رودخانه، سرشاخه‌ها از حالت دائمی نزدیک به فصلی شدن، انواع آلودگی، علل آسیب به پیکره رودخانه و تلاش برای صیانت از رودخانه تلار در سوادکوه جهت کاهش تهدیدات بیولوژیکی، فیزیکی و شیمیایی و تصاحب حریم و بستر)

–      واحد سنجش:                                     حجم:

نام مجمع بسیجیان استان/ شهرستان: مازندران، سوادکوه

نام گروه/ کارگروه: بهداشت ، سلامت و محیط زیست

نویسنده/ نویسندگان: عبدالله شهمیر شورمستی  با تشکر از رهنمود و مشورت های مهندس ابراهیم فلاحی رئیس محیط زیست و تشکر از جناب سرهنگ شالیکار جانشین سپاه سوادکوه و دکتر آرمان گوران رئیس شبکه بهداشت سوادکوه

شماره تلفن همراه:09115789364

تاریخ ارائه: 01/05/1402

(و جعلنا من الماء كل شـئ حـئ» (انبيا/30» (آب ماية حيات و زندگي همة موجودات است). دستورات خداوند متعال در قرآن کریم ، قوانین بین‌المللی ، قوانین کشور ، قوانین مربوط به محیط‌زیست ، قوانین آب منطقه‌ای ، اخلاق و عرف ایرانی ، اخلاق و عرف انسانی ، توصیه‌های بزرگان ، و …. حاکی از سالم نگه داشتن محیط‌زیست و آب است اما وقتی در شهرستان سوادکوه و شهرستان‌های پایین دست تا دریا، مسائل و تهدیدات وارده به رودخانه تلار و سرشاخه‌هایش چنان نگران‌کننده می‌شود که آلودگی آب تلار و سرشاخه‌ها ، کاهش دبی ، تصاحب حریم و بستر با سلامت کیفیت آب و سلامت اجتماع و بهداشت محیط و اقتصاد بخشی از مردم، حتی وحدت گره‌خورده است و موجب گله‌مندی بخش قابل توجهی از مردم گردیده است. _ سلامت مردم و سلامت گونه‌های گیاهی طول مسیر و سلامت آبزیان به خطر اساسی می‌افتد. _ بررسی مشکلات و آسیب‌شناسی و ارائه راهکار برای کاهش آسیب‌ها به اهمیت و درجه هشدار در اولویت‌بندی و تریاژ بندی رسیده است تا ضمن آسیب‌شناسی دقیق و شناخت مشکلات با شیوه‌های پژوهشی و تحقیقاتی انواع تهدیدات و مسائل گردآوری سپس به ارائه راهکار علمی و بعد رایزنی برای اجرایی کردن راهکارها طی فرایند مناسب اقدام شود به دلیل فعالیت معادن شن و ماسه، معادن زغال‌سنگ، ورود فاضلاب خانگی، پساب‌های کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی، سموم آفات باغی و کشاورزی، کود شیمیایی، شیرابه زباله‌ها ، انتقال سرچشمه روزیه به سمنان، تصاحب بعضی از چشمه‌ها، نزدیک شدن سرشاخه‌ها از دائمی به فصلی و … مشکلات افزایش یافته است _ مشاهدات مستقیم ، پژوهش‌ها و تحقیقات علمی ، پیمایش‌های میدانی ، پرسش و پاسخ با مردم ، نظرات کارشناسان محیط‌زیست و شبکه بهداشت و آزمایشگاه‌های معتبر سنجش کیفیت آب ، بر این است که کیفیت آب رودخانه تلار به علت انواع آلودگی‌های بیولوژیکی و فیزیکی و شیمیایی و … کاهش یافته است. _ بازدیدهای میدانی و مقایسه نقشه‌های هوایی دهه ۴۰ با سال ۱۴۰۲ و گفتگو با افراد کهن سال بومی، حکایت از کاهش یافتن عرض بستر و حریم رودخانه تلار و سرشاخه‌ها و به خطر افتادن سیمای طبیعی رودخانه دارد. _ با توجه به اینکه رودخانه تلار و سرشاخه‌ها در شهرستان‌های سوادکوه و سوادکوه شمالی به نوعی شاهرگ حیاتی محسوب می‌شوند و حتی اثرگذار بر شهرستان‌های قائم‌شهر و سیمرغ و جویبار و حتی دریا هستند و یکی از موجبات وحدت مردم منطقه به‌ویژه چندین دهستان و ده ها روستا و شهرهای آلاشت ، پل سفید ، زیرآب و شیرگاه در شهرستان‌های سوادکوه و سوادکوه شمالی می‌باشند این رودخانه و سرشاخه‌های آن به‌صورت مستقیم بر : وحدت ، سلامت ، بهداشت ، نشاط ، تأمین آب شرب ، تأمین آب کشاورزی ، اشتغال ، اقتصاد کشاورزی ، اقتصاد گردشگری ، اقتصاد دامپروری ، اقتصاد پرورش ماهی ، اقتصاد باغ داری ، و سلامت مناطق و روستاها و شهرهای پایین دست اثر مستقیم دارد متأسفانه با مسائل ،آسیب‌ها و خطرات عدیده فیزیکی و بیولوژیکی و شیمیایی و تصاحب بستر و حریم و حتی به دلیل کاهش برف و باران با کاهش دبی مواجه است که این خطرات بر دبی آب ، کیفیت آب ، سلامت آب، روشنایی آب ،سلامت جسم و روح و روان و اقتصاد و وحدت اهالی مجاور رودخانه و حتی دیگر ساکنین سوادکوه و سوادکوه شمالی و نواحی پایین دست طول مسیر نظیر قائم‌شهر و…اثر مستقیم منفی دارد. _ علاوه بر موارد یادشده سیمای طبیعی رودخانه تلار دچار اخلال گردیده است.تنش آبی شهرهای پایین دست و آلودگی فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی تلار و تصاحب حریم تلار باعث نگرانی اجتماعی گردیده است به‌گونه‌ای که موجب نارضایتی اهالی سوادکوه و سوادکوه شمالی، جوامع علمی ، دوستداران محیط زیست و…گردیده است. موارد یاد شده حاکی از اهمیت موضوع است.

رودخانه تلار یا تیلار که از سرشاخه‌های کوه‌ها و ارتفاعات خرونرو ، خطیرکوه ، ورسک ، گدوک ، شلفین و … سرچشمه می‌گیرد از مبدأ تا مقصد( دریا) نزدیک به ۱۸۰ کیلومتر است که در معرض تهدید قرار گرفته و در این پژوهش ، برش سوادکوه مورد نظر است.

مشکلات و علل آلودگی کیفیت آب تلار : _ ابتدا لازم است توضیح کوتاهی در مورد آلودگی آب دهیم و آلودگی آب چیست؟ به ورود مستقیم یا غیرمستقیم مواد شیمیایی، معدنی، بیولوژیکی و فیزیکی از فاضلاب‌های خانگی و صنعتی و بیمارستانی و… به سفره‌های آب زیرزمینی و آب‌های سطحی و ایجاد تغییر در رنگ، طعم و بو آن‌ها اصطلاحاً آلودگی آب گفته می‌شود. از مهم‌ترین عوامل آلوده کننده آب‌ها انسان‌ها می‌باشند که با تخلیه فاضلاب‌های صنعتی و خانگی انواع مواد آلی، غیر آلی و معدنی و بیولوژیکی را به محیط‌زیست نموده و منشأ عظیم بیماری‌های واگیردار را تولید می‌کنند. ورود این مواد به منابع آبی در بروز بیماری‌های عفونی بسیار مؤثر است. _ آلاینده‌های آب منابع آلودگی آب (چه چیزهایی آب را آلوده می‌کند؟) : _ منابع آلودگی آب را در گروه‌های زیر تقسیم‌بندی کرد:

منابع آلودگی نقطه‌ای : به کلیه آلاینده‌هایی که از یک نقطه معین و مشخص وارد زمین می‌شوند، به عبارت دیگر، منشأ و منبع آلاینده ای که وارد زمین می‌شود مشخص است؛ مانند پساب کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی _ منابع آلودگی غیر نقطه‌ای : به آلاینده‌هایی که از مکان‌های مختلف حرکت نموده و به هم پیوسته و در نهایت وارد محیط‌زیست، دریا، دریاچه و رودخانه‌ها می‌شوند، منابع آلودگی غیر نقطه‌ای آب گفته مشود. این گروه از منابع آلاینده مشخص و معین نبوده و کنترل آن‌ها سخت است.

آلودگی آب‌های زیرزمینی : مواد آلاینده تولید شده در محیط‌های صنعتی، خانگی و غیره پس از ورود به طبیعت ممکن است سفره‌های آب زیرزمینی را نشانه بگیرند. به عنوان مثال، مواد معدنی مختلف، ذرات رادیواکتیو و همچنین فاضلاب‌های خانگی و شهری به مرور وارد سفره‌های آب زیرزمینی شده و تأثیر نامطلوبی در طبیعت ایجاد خواهند کرد.

آلودگی آب‌های سطحی : برخی از منابع آلودگی آب‌ها مستقیماً وارد آب‌های سطحی شده و باعث شیوه بیماری‌های واگیردار و رشد جلبک و میکروارگانیسم‌های هوازی و بی‌هوازی می‌گردند. از جمله این آلاینده‌ها می‌توان به ورود انواع حشره‌کش‌ها، کودهای شیمیایی، شوینده‌ها، فاضلاب‌های بیمارستانی و صنعتی اشاره نمود.

انواع آلاینده‌های آب : در گروه‌بندی دیگر می‌توان موادی که منجر به آلوده شدن آب می‌گردند را به چهار نوع شیمیایی، بیولوژیکی و فیزیکی و حرارتی تقسیم‌بندی نمود. هر یک از این منابع آلوده‌کننده آب دارای زیر دسته‌های متعددی هستند که اثرات آن‌ها بر طبیعت یک تهدید جدی به شمار می‌رود که عبارت‌اند از:

آلاینده‌های شیمیایی : از خطرناک‌ترین آلاینده‌های آب می‌توان به مواد شیمیایی مختلف اشاره نمود که با ورود به طبیعت و انجام واکنش‌های متعدد با سایر مواد در نهایت تأثیر نامطلوبی را به همراه خواهند داشت. در جوامع صنعتی و پیشرفته بیشترین مقدار آلاینده‌ها در گروه آلاینده‌های شیمیایی قرار دارد که دلیل اصلی آن، وجود تعداد زیاد کارخانه‌ها صنعتی است. مهم‌ترین آلاینده‌های شیمیایی عبارت‌اند از: فاضلاب کارخانه‌ها باران های اسیدی کودهای شیمیایی و حشره‌کش فلزات سنگین از قبیل آهن، مس، کادمیوم، سرب، کروم، نیکل و … مواد شوینده خانگی و صنعتی ضایعات رادیواکتیوی پالایشگاه‌ها و پمپ بنزین بیمارستان‌ها با توجه به نوع محصولات تولید شده در کارخانه‌ها، مواد آلی و غیر آلی و شیمیایی متعددی از طریق پساب‌های صنعتی به منابع آب زیرزمینی وارد می‌شوند. از خطرناک‌ترین آن‌ها می‌توان به فاضلاب بیمارستانی و زباله داروها، مواد رادیواکتیوی و مواد نفتی حاصل از فعالیت پالایشگاه‌ها یا ترکیدگی لوله‌های انتقال مواد نفتی و بنزین اشاره نمود که در سوادکوه لوله نفت و گاز عبور می‌کند.

آلاینده‌های بیولوژیکی : برخی از مواد آلاینده که بهروش‌های مختلف وارد طبیعت می‌شوند، شرایط را برای رشد باکتری‌ها فراهم می‌کنند و منجر به فعالیت‌های بیولوژیکی می‌گردند از قبیل: فاضلاب بیمارستانی و مراکز درمانی آلودگی آب با فاضلاب کشتارگاه‌ها که در سوادکوه یک کشتارگاه بر روی سرشاخه تلار در ولوپی و کشتارگاه دیگر بر سرشاخه تلار در شورکچال به دنبال مجوز است _ فاضلاب خانگی : از مهم‌ترین موادی آلاینده که از طریق فاضلاب انسانی و دام‌ها وارد طبیعت و محیط‌زیست می‌گردد، نیترات و باکتری‌ها می‌باشند. لازم به ذکر است که باکتری‌های انتقال یافته از طریق فاضلاب کشتارگاه‌ها، بیمارستان‌ها و فاضلاب‌های خانگی و دامداری‌ها به شدت بر سلامت انسان اثر منفی ایجاد می‌کند. به طوریکه تهدید جدی برای سلامت بیماران مبتلا به سرطان و ایدز که از سیستم ایمنی ضعیف‌تری برخوردار هستند، به شمار می‌رود. علاوه براین، حجم بسیار بالا پاتوژن ها در فاضلاب‌های بیمارستانی و مراکز درمانی و کشتارگاه‌ها از دیگر مواردی می‌باشند که می‌توان آن‌ها را از مهم‌ترین منابع آلودگی آب در نظر گرفت. به همین خاطر، استفاده از دستگاه‌های تصفیه فاضلاب کشتارگاه‌ها و بیمارستان‌ها کاملاً ضروری و الزامی است. هنوز در سوادکوه و سوادکوه شمالی طرح جامع فاضلاب شهری توسط شرکت آبفا انجام نشد .

آلاینده‌های فیزیکی آب : علاوه بر موارد فوق، حجم زیادی از آلاینده‌های فیزیکی نیز به روش‌های مختلف وارد منابع آبی شده و به مرور منجر به تغییرات در آب آن‌ها خواهند شد. به‌عنوان مثال ورود تکه‌های مواد غذایی، زباله‌ها، بطری‌های پلاستیکی، تکه‌های پارچه و شاخ و برگ و شن و ماسه و سنگریزه همگی از آلاینده‌های فیزیکی آب محسوب می‌شوند.به‌ویژه آلودگی فیزیکی که توسط کارخانه‌ها معادن شن و ماسه در تنگ خطیر کوه سوادکوه و آپون سوادکوه انجام می‌شود _ آلاینده‌های حرارتی : افزایش دما در آب منجر به کاهش اکسیژن محلول در آن شده و این مسئله می‌تواند به طور مستقیم کیفیت آن را کاهش می‌دهد. به همین خاطر می‌توان هرگونه افزایش دمای آب در صنایع مختلف را نوعی آلاینده برای آن تلقی نمود. به‌عنوان مثال، کارگاه‌های تولیدی و صنعتی که در شهرک‌های صنعتی شورمست و بشل و کارخانه‌ها خارج از شهرک در سوادکوه که آب به‌عنوان خنک‌کننده کارخانه‌ها استفاده می‌کنند، ازجمله گزینه‌هایی هستند که به این روش منجر به افزایش آلودگی آب می‌گردند. _ اثرات مخرب آلودگی آب تغییر در طعم، بو و رنگ آب اصلی‌ترین اثر ورود مواد آلاینده به منابع آبی است، اما وجود این مواد تأثیرات مخرب زیادی بر سلامت انسان و طبیعت ایجاد می‌کند که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از: شیوع بیماری‌های واگیردار و عفونی به خاطر ورود پساب‌های بیمارستانی ورود فلزات سنگین سرطان‌زا به منابع آبی ازدیاد ابتلا به سرطان به خاطر ورود مواد رادیواکتیو به منابع آب زیرزمینی بروز مشکلات تنفسی برای موجودات ایجاد مسمومیت بخاطر ورود مواد غیرآلی به آب برهم زدن تعادل زیستی در اثر رسوب مواد معلق در آب و از بین رفتن محل تخم‌گذاری ماهی‌ها _ تخلیه نخاله‌ها ، تخلیه و رهاسازی زباله سطح شهر و روستا ، اماکن دفن زباله شیرگاه و زیراب مستقیم توسط یک نهر به رودخانه و دپوی پل سفید در سفره‌های زیرزمینی بطوری که روزانه هر شهر شیرگاه و زیراب و پل سفید حدود ۱۵ تا ۲۰ تن زباله در مجموع ۴۵ تا ۶۰ تن در روز شایان ذکر است هر ۱ لیتر شیرابه ۱۰۰۰ لیتر آب را آلوده و به عبارتی منهدم می‌کند و اگر در روز فقط ۶۰۰ لیتر شیرابه فقط از این ۳ ناحیه استحصال شود ۶۰۰ هزار لیتر آب روزانه آلوده می‌شود حال اگر دیگر نواحی شهری و روستایی و سطل‌های زباله اضافه شود عمق فاجعه بهتر درک خواهد شد.

اجرا نشدن طرح جامع فاضلاب شهری در شهرستان‌های سوادکوه و سوادکوه شمالی موجب ورود روان آب‌ها و سایر آلودگی‌ها به رودخانه می‌شود . ورود پساب خطرناک صنعتی یکی از کارخانه‌ها شهرک صنعتی بشل ۲ سال پیش به رودخانه اوتیجون که عامل مرگ بیش از ۱۰ هزار قطعه ماهی و گونه‌های آبزی و گیاهی شده که نگارنده (عبدالله شهمیر) این تحقیقات فیلم و تصاویر و مصاحبه را همان روز رسانه‌ای کرد.  رودخانه با تهدیدات جدی بیولوژیکی ، فیزیکی ، شیمیایی ، روبرو است ازجمله نفوذ فاضلاب خانگی به دلیل توپوگرافی شیب‌دار مناطق کوهستانی _ ورود رنگ‌های شیمیایی و روغن موتور و انواع آلودگی از مکانیکی‌ها و تعویض روغن‌ها و کارگاه‌ها که در جوی و جداول احداث شده توسط شهرداری‌ها قرار می‌گیرند _ حلال‌های تمیز کننده و آمونیاک و مواد شیمیایی استخر و انواع شوینده‌های خانگی، و… _ ریزه‌های لاستیک و لنت ترمز و … سطح جاده ها _ تخلیه مستقیم فاضلاب چاه‌های سرویس بهداشتی توسط لجن کش ها در رودخانه _ نفوذ پساب خطرناک صنعتی بعضی از کارخانه‌ها بیرون از شهرک صنعتی و داخل شهرک صنعتی _ آلودگی متعدد توسط شرکت‌ها و معادن شن و ماسه و زغال‌سنگ _استفاده از کودها و سموم باغی و زراعی که باعث نفوذ نیترات و فسفات و ازت می‌شود . پمپ‌بنزین‌ها و کارگاه‌های هم‌جوار رودخانه _ مرغداری‌های نزدیک به رودخانه _ ضعف فرهنگی در نهادینه کردن فرهنگ آب را آلوده نکنیم.

مشکلات کاهش دبی آب و تصاحب چشمه و بستر و حریم : خشک‌سالی ، کاهش بارش برف و باران، دست‌اندازی در طول مسیر به رودخانه‌ها و چشمه‌ها با ظاهری از مجوزهای قانونی باعث کاهش دبی آب گردیده که در فصول متفاوت متغیر است. تنش آبی که سال‌های آتی(حتی اکنون) مازندران با آن درگیر خواهد بود. مشاهدات مستقیم مردم، قیاس نقشه دهه ۴۰ با سال ۱۴۰۲ ، نظرات کارشناسان محیط‌زیست، شکایات عدیده محیط‌زیست از متخلفین، آزمایش‌ها شبکه بهداشت و آزمایشگاه‌های معتبر پایش آب رودخانه تلار،زنگ هشدار را در مورد تهدیدات وارده به رودخانه تلار به صدا درآورده است . علاوه بر کاهش دبی آب به دلایل کاهش بارش برف و باران و انحراف‌های طول مسیر برای انواع مصارف _ راه‌اندازی استخر در ویلاها _تصاحب چشمه‌ها توسط بعضی از خوش‌نشین‌ها _ انتقال چشمه روزیه در ثانیه ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ لیتر به سمنان که اصلی‌ترین سرشاخه تأمین آب رودخانه تلار بوده است و حتی حق آبه به سوادکوه داده نمی‌شود. _ پمپاژ آب در حفره‌های معادن شن و ماسه که باعث کاهش آب‌های رودخانه می‌شود. _انفجارهای معادن شن و ماسه و زغال‌سنگ و فلورین باعث بسته شدن روزنه چشمه‌ها و تغییر مسیر سرشاخه‌های رودخانه‌ها می‌شود. دست‌اندازی‌های متعدد تصاحب حریم و بستر رودخانه توسط اشخاص حقیقی و شرکت‌های خصوصی با بی‌تدبیری مسئولین امر همراه گردیده است. انتقال قسمتی عمده از آب‌معدنی و آب شرب شور او ملرد رودبار روبروی کارخانه متروکه گچ ( فعلاً یکی از اصلی‌ترین سرشاخه‌های تأمین آب تلار است و حد فاصل این سرشاخه تا چشمه روزیه رودخانه بصورت صددرصدی خشک شده است) به معادن شن و ماسه _ کاشت دوباره شالی در شهرستان‌های پایین دست و آب بری زیاد در عمل سیکل و حرکت دوره‌ای دامداران بخصوص گوسفندداران از حالت ییلاق و قشلاق به بی‌نظمی رسیده و دامداران بجای اینکه ۱۵ شهریور حوضه آبریز ییلاق را به مقصد قشلاق ترک کنند تاریخ دیگر موکول می‌شود و نابودی چمنزار یکی از عوامل سیل می‌شود. _برداشت بی‌رویه شن و ماسه در طول مسیر رودخانه ،عدم لایروبی مناسب ، پل‌های کم ارتفاع طول مسیر ، حذف پیچ‌هایی که موجب کاهش سرعت سیل و کاستن از قدرت هیدرولوژی آن می‌شد ،  عدم اجرای طرح‌های آبخوان‌داری ، عدم اجرای طرح‌های مناسب آبخیزداری،عدم کشت و نهال‌کاری متناسب با محیط و اقلیم در حوضه‌های آبریز در بالادست سوادکوه _ تعداد کم نیروهای محیط‌زیست که نیاز است تا مجوز افزایش نیرو جهت نظارت بیشتر صادر شود _ انجام ناقص طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری توسط اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری _ عدم کشت نهال‌های متناسب با محیط در حوزه‌های آبریز و ارتفاعات تا زمان بارش نگهدارنده آب باشند _ عدم شیار افقی حوزه آبخیز تا باعث فرو رفت آب جاری شوند _ انجام ناقص سربندها توسط جهاد کشاورزی _ به دلیل کاهش زمان بارش ولی شدت آن و نداشتن استراتژی مناسب برای بهره‌مندی از سیل ، به‌گونه‌ای که در زمان پدیده سیل ، سیلاب با فدرت هیدرولوژی بجای نفوذ در زمین و سیراب کردن بستر زیرزمینی ، مسیر به سمت دریا را و ویرانی مسیل را در پیش می‌گیرد _ سکوت شهرداری و بنیاد مسکن و بخشداری در ساخت و ساز حریم و بستر رودخانه به بهانه جرائم ماده ۹۹ و ماده ۱۰۰ کما اینکه ورود به حریم در زیراب و ویرانی ساختمان‌ها را دیده‌ایم _ انجام ضعیف پروژه‌های رود کناری و سدهای حائل و پل‌های کم ارتفاع _ نظارت و اجرای کم‌رنگ آب منطقه‌ای _ کم تفاوتی فرمانداری و اداره کل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایع‌دستی و شهرداری‌ها و شوراهای پل سفید و زیراب و شیرگاه در بستر زیباسازی برای گردشگری تلار که زیباسازی و نظافت حرائم رودخانه به نوبه خود مؤثر است _ تغییر الگوی مصرف آب به سمت افزایش مصرف _ الزام نکردن مردم به نصب شیر آب هوشمند _ ارزان بودن محاسبه هزینه آب نسبت به هزینه برق و گاز _ بهانه دولت در مورد معادن شن و ماسه و زغال‌سنگ و برخی کارخانه‌ها مبنی بر اشتغال‌زایی و کوتاهی دستگاه‌های دولتی و نظارتی در مجاب کردن استقرار دستگاه‌های کاهش‌دهنده آب _ استقرار برخی کارخانه‌ها آب بر _ مستقر نبودن شعبه‌ای از شرکت آب منطقه‌ای در سوادکوه و سوادکوه شمالی و کاهش خدمات آب منطقه‌ای به خاطر دوری مسافت _ خطر بالقوه احداث احتمالی سد کسلیان و احداث احتمالی سد آپون که برخلاف ادعای حامیان سدسازی به ضرر رودخانه و آسیب به پیکره رودخانه و آسیب به آبزیان به ضرر جنگل که رطوبت زیر ریشه‌های درختان را تخلیه می‌کند و به ضرر سوادکوه و سوادکوه شمالی است _ خطر احتمالی بازگشت آب کارخانه‌ها از چرخه کارخانه به رودخانه ، چون یکی از منابع آلودگی حرارت است و بازگشت آب داغ از کارخانه‌هایی مثل فولاد و …. حتی آفتاب داغ بر آلودگی رودخانه اثر دارد

برشی از مقالات : قبل از استقرار کارخانه‌ها معادن شن و ماسه ، برداشت بی‌رویه شهرداری‌ها و ..‌. از کف رودخانه‌ها ،آسیبی بر پیکره و بستر رودخانه‌ها و پل‌های طول مسیر وارد کرد اما با استقرار کارخانه‌ها معادن شن و ماسه در تنگه خطیر کوه هر چند بستر رودخانه‌ها تا حدودی نجات یافتند ولی به دلیل ترانشه بندی غیر اصولی معادن شن و ماسه ، نداشتن تصفیه ، هجوم به سیمای منابع طبیعی و محیط زیست و بهره‌برداری غیراستاندارد از آب تلار مشکل دیگری به وجود آمد . عبدالله شهمیر شورمستی _ رودخانه‌ها به‌عنوان يکي از منابع اساسي تأمين آب براي مصارف گوناگون ازجمله كشاورزي، شرب و صنعت مطرح می‌باشند. با توجه به اهميت اين مجاري و خشک‌سالی‌های اخير، حفظ اين منابع يکي از وظايف مهم است. از طرفي، اين منابع به‌عنوان محل تخليه فاضلاب‌ها، پساب‌های کارخانه‌ها و زهکش‌های كشاورزي قرارگرفته‌اند (Moghimi.2019). رودخانه تلار در استان مازندران در حد واسط 52 درجه و 35 دقیقه و 22 ثانیه تا 53 درجه و 23 دقیقه و 34 ثانیه طول شرقی و 56 درجه و 44 دقیقه و 23 ثانیه تا 36 درجه و 19 دقیقه و یک ثانیه عرض شمالی، در کشور قرار دارد. این رود از ارتفاعات سه هزار متری البرز در سوادکوه از کوه‌های ورسک، خطیر کوه و شلفین و… سرچشمه می‌گیرد و پس از پیوستن چندین شعبه به آن در سوادکوه از قسمت غربی قائم‌شهر گذشته و پس از عبور از شهرستان سیمرغ، پس از طی مسافتی نزدیک ۱۸۰ کیلومتری به دریای مازندران می‌ریزد. بیشتر مسیر رود در مناطق کوهستانی و جنگلی شهرستان سوادکوه در محدوده شهرهای پل سفید، زیرآب و شیرگاه قرار دارد که مورد مطالعه همین محدوده است. _در سال‌های اخیر تولیدات صنعتی، فعالیت ، توسعه و گسترش سریع شهرها ، کشاورزی، آبزی‌پروری و تخلیۀ فاضلاب‌های خانگی در روان آب‌ها، موجب تخلیه مقادیر زیادی آلاینده‌های سمی در آب‌های سطحی و ایجاد آسیب ساختاری و تخریب عملکرد رودخانه‌ها شده است (kang 2019). _ آلودگی رودخانه‌های شهری به‌طورجدی مانع توسعه اقتصادی و اجتماعی پایدار می‌شود و سلامت انسان‌ها را تهدید می‌کند (Singaraja 2015). بنابراین تجزیه وتحلیل کیفیت آب رودخانه‌ها و کاوش علل وخیم شدن کیفیت آب برای بهبود محیط‌زیست امری ضروری است. استانداردهاي تدوين شده براي تخليه پساب در كشورهاي مختلف بر اساس پارامترهاي در نظر گرفته‌شده، کاربری‌ها و محیط‌های پذيرنده متفاوت است. در امريکا ، استاندارد تخليه پساب شهري و صنعتي بر اساس فن‌آوری تدوین‌شده‌اند(Sobhan2016). _ در ایالت‌های مختلف كانادا، استاندارد تخليه پساب به منابع پذيرنده براي فاضلاب شهري به‌طور جداگانه تهيه شده است (Irham.2017). _ جهت بررسی ورود آلاینده‌ها به رودخانه نیاز به تعریف ایستگاه‌های نمونه‌برداری و پایش است. (Khalili,2021). _با در نظر گرفتن این پیشینه و با توجه به اهمیت نظارت مداوم بر کیفیت آب و ورود حجم بار آلودگی به رودخانه‌ها هدف از این مطالعه است.

و جعلنا من الماء كل شـئ حـئ» (انبيا/30» (آب ماية حيات و زندگي همة موجودات است — قال امام صادق علیه السلام ال یطیب السکنی اال بثالث، الهواء الطیب و الماء الغزیر العذب و االرض الخواره« زندگی بدون این سه عامل حیاتی گوارا نیست: هوای پاک و تمیز، آب فراوان و گوارا، زمین حاصلخیز و قابلکشت و زرع )جوادی آملی، 1309 — آیین‌نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه‌ها، انهار، مسیلها، مردابها، برکه‌های طبیعی و شبکه‌های آبرسانی، آبیاری و‌زهکشی ۱۳۷۹.۰۸.۱۱ – ۳۶۰۴۶ . ت ۲۳۶۸۷ ه‍ -۱۳۷۹.۰۸.۱۶ – ۳۱۸ —آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب – ۹۰۳۰۲ – ۱۳۶۴.۰۹.۲۸ ۸۵۵-اصل پنجاهم قانون اساسی ۱. محیط زیست سالم لازمه حیات اجتماعی روبه رشد نسلهای انسانی است. ۲- در جمهوری اسلامی ایران حفظ محیط زیست وظیفه عموم اشخاص حقيقي و حقوقي است. ۳- ایجاد هرگونه آلودگی در محیط زیست،‌طبیعی، انسان ساخت و اجتماعي ممنوع است قوانین حفاظت و بهسازی محیط زیست شامل ‌ماده ۱۰ – مقررات جلوگیری از آلودگی یا تخریب محیط زیست و جلوگیری از پخش و ایجاد صداهای زیان‌آور به محیط زیست و همچنین ضوابط‌تعیین معیار و میزان آلودگی موضوع ماده ۹ این قانون و محدودیت و ممنوعیتهای مربوط به حفظ و بهبود وبهسازی محیط زیست به موجب‌آیین‌نامه‌هایی خواهد بود که به تصویب کمیسیونهای کشاورزی و منابع طبیعی و بهداری و دادگستری مجلسین برسد. ‌ماده ۱۱ – سازمان با توجه به مقررات و ضوابط مندرج در آیین‌نامه‌های مذکور درماده ۱۰ کارخانجات و کارگاه‌هایی که موجبات آلودگی محیط‌زیست را فراهم می‌نماید مشخص و مراتب را کتباً با ذکر دلائل بر حسب مورد به صاحبان یا مسئولان آنها اخطار می‌نماید که ظرف مدت معینی نسبت‌به رفع موجبات آلودگی مبادرت یا از کار و فعالیت خودداری کنند. در صورتی که در مهلت مقرر اقدام ننمایند به دستور سازمان از کار و فعالیت آنها‌ممانعت به عمل خواهد آمد. ‌در صورتی که اشخاص ذینفع نسبت به اخطار یا دستور سازمان معترض باشند می‌توانند به دادگاه شهرستان محل شکایت نمایند دادگاه فوراً و خارج از‌نوبت به موضوع رسیدگی می‌کند و در صورتی که اعتراض را وارد تشخیص دهد رأی به ابطال اخطار یا رفع ممانعت خواهد داد. رأی دادگاه قطعی است. ‌تبصره – رییس سازمان می‌تواند در مورد منابع و عواملی که خطرات فوری در بر داشته باشند بدون اخطار قبلی دستور ممانعت از ادامه کار و‌فعالیت آنها را بدهد. ‌ماده ۱۲ – صاحبان یا مسئولان کارخانجات و کارگاه‌های موضوع ماده ۱۱ مکلفند به محض ابلاغ دستور سازمان، کار یا فعالیت ممنوع شده را‌متوقف و تعطیل نمایند. ادامه کار یا فعالیت مزبور منوط به اجازه سازمان یا رأی دادگاه صلاحیتدار خواهد بود. در صورت تخلف به حبس جنحه‌ای از‌شصت و یک روز تا یک سال و یا پرداخت جزای نقدی از پنج هزار و یک تا پنجاه هزار ریال و یا به هر دو محکوم خواهند شد. ابلاغ سیایت های کلی محیط زیست در تاریخ 26/8/1394 توسط مقام معظم رهبری -ماده 688 قانون مجازات اسلامی –آیات و احادیث و روایات در مورد آب و محیط زیست — فرهنگ و تمدن و رسوم و عرف ایرانیان از هزاران سال پیش در مورد آب و محیط زیست

–همراهی کارشناسان و پژوهشگران و متخصصین حوزه های محیط زیست و آب و رودخانه — همراه شدن مطالبه گران مطلع و منطقی حوزه محیط زیست و آب و رودخانه — همراهی خوب محیط زیست سوادکوه –اطلاع به مسئولین و مردم با توجه به اینکه مجمع متشکل از کارگروههای مختلف می باشد و از جمله کارگروه بهداشت و سلامت و محیط زیست اعضای آن روسای محیط زیست و منابع طبیعی و آبخیزداری هم هستند .ظرفیت مناسبی است تا با توجه به ماهیت کار و سنخیت با شرح رسالت این دستگاهها کمک های مشورتی در مطالعات و احصائ مشکلات و راهکارها گرفت و در مراحل اجرا نیز بهره مند شد چون بخش قابل توجهی توسط این دستگاههاست

دستگاه درون سازمانی بسیج و سپاه توسط کارگروه بهداشت و سلامت و محیط زیست در حال احصائ مشکلات و تهدیدات وارده به رودخانه تلار و سرشاخه های آن هستند . اما کار تحقیقاتی کامل و اجرایی کامل توسط کاذگروهها و واحدهای سپا

ه و بسیج برای رودخانه تلار و سرشاخه های آن انحام نشده است برخی از پیمانکاری های سد بندی برخی از قطعات حوزه شهری رودخانه نیز قبلا به بسیج سپرده شد . دستگاههای برون سازمانی احرایی محیط زیست به لحاظ نظارتی به احصائ بخشی از مشکلات اقدام کرد و از طریق محاکم قضایی و پیگیری های اداری در برخی امور توفیقاتی داشت . محیط زیست به ویژه در حوزه نظارت بر معادن شن و ماسه و روشن سازی فیزیکی آب نقش مهمی ایفا کرد . منابع طبیعی حذف برخی درختان مزاحم طول مسیر ، صمت و شهرک صنعتی اقدام به دایر کردن برخی مخازن فاضلاب های صنعتی واقعیت تلخ این است اگر امور به درستی انجام می شد حال و روز و رودخانه تلار و سرشاخه های آن امروز چنین نبود شاید اگر از دستگاههای اجرایی مقامات بالاتر گزارش کار بخواهند دهها کتاب و صدها نمودار و هزاران صفحه گزارش کار دهند اما مشاهدات بی واسطه و آلودگی کمی و کیفی رودخانه تلار و کاهش دبی آب و اجرا نشدن حتی یک طرح و پروژه گردشگری در رودخانه تلار گویای چیز دیگری است

وضع موجود رودخانه تلار به هیچ‌وجه قابل قبول نیست _ هدف از ارائه طرح بررسی تهدیدات و آسیب‌های وارده به رودخانه تلار با رویکرد کاهش یا حذف عامل‌های آسیب ، در حقیقت برای صیانت از رودخانه تلار و سرشاخه‌ها است که مستقیم با سلامت جسم و روان و محیط‌زیست و اقتصاد و محصولات باغی و کشاورزی و زراعی و آب شرب سرکار دارد. _ با پایش های دقیقی که شبکه بهداشت و محیط‌زیست و آب منطقه‌ای و آزمایشگاه‌ها و محققین انجام داده‌اند و به تفکیک آلودگی فسفات و نیترات ، ازت ، آلاینده‌های صنعتی ، آلاینده‌های فیزیکی را شناسایی کرده‌اند . با ارائه مطالعاتی جامع و کامل ، کل آسیب‌ها شناسایی و گردآوری و در گام بعدی تفهیم مشکلات به تمامی متصدیان مرتبط و بعد تقسیم کار سازمانی هر نهاد و سازمان برحسب رسالت ذاتی وارد شود _ طرح کاهش آلودگی آب و پیشگیری از کاهش دبی آب آنجا که به دست‌انداز انسانی مربوط است نیز توسط سازمان بسیج به استاندار ارائه شود . _ شرکت‌های مشاور قوی و شرکت‌های دانش بنیان مرتبط با طرح‌های مطالعاتی وارد شوند تا اجرای طرح به پروژه مقاطعه‌کاری به پیمانکاران صاحب صلاحیت سپرده و به‌صورت قطعه به قطعه به اجرا درآید . زنجیره کامل مردم، دانشگاهیان، محیط‌زیست، سازمان‌های مرتبط با بحث رودخانه، دهیاران و شوراها ، بخشداری ، آب منطقه‌ای ، با پشتیبانی محاکم قضایی یا با رایزنی محلی مانع از آلودگی آب یا مانع از تصاحب بستر و حریم و مانع از دخالت انسانی کاهش دبی آب شوند _ نهادینه کردن فرهنگ آب را آلوده نکنیم و پای‌کار آوردن دستگاه‌های فرهنگی که تاکنون در نهادینه کردن فرهنگ صرفه‌جویی در مصرف آب و آب را آلوده نکنیم توفیق چندانی نداشتند _ سنگ‌شکن‌ها از چاه اختصاصی استفاده کنند، _ پرداخت حق آبه زیست‌محیطی تنگه روزیه برای مردم سوادکوه _طرح‌های گردشگری در حاشیه رودخانه تلار انجام شود، _ بازگشت ماهیان و آبزیان به رودخانه تلار و سرشاخه‌ها، حیات دوباره به رودخانه برگشت کند _ خاصیت کمی و کیفی آب ارتقا یاید. شکوفایی ظرفیت های صنعت هیدروتوریسم یا گردشگری آبی یا رودخانه ای تلار و سرشاخه ها نیازمند بستر مناسب اجرایی است و متولیان امر باید صیانت از کمیت و کیفیت و حرائم رودخانه را انجام دهند سپس ظرفیت های سرمایه گذاری در بخش کردشگری رودخانه تلار را شناسایی کنند و با ایجاد مشوق های لازم به اهداف مورد نظر با احترام به محیط زیست و با احترام به ماهیت رودخانه دست یافت

اگر آسیب‌شناسی و طرح مسئله به درستی انجام شود و راهکارها و پیشنهاد‌ها ، توسط دستگاه‌ها دولتی و غیردولتی مرتبط و با همیاری مردم و نظارت دستگاه‌های نظارتی و … انجام شود : _ کاهش کدورت آب رودخانه _کاهش آلودگی میکروبی و کاهش بار میکروبی رودخانه _ کاهش BOD و COD _احیایی اکوسیستم _کاهش آلودگی کمی و کیفی رودخانه تلار و سرشاخه‌ها _ بازگشت حق آبه چشمه روزیه مرز بین سمنان و مازندران در خطیرکوه سوادکوه _ پیشگیری از انفجارهای پی‌درپی معادن و رفع انحراف مسیر آب _بازگرداندن چشمه‌های مصادره شده _ ممانعت از استخرهای بی‌حساب و کتاب ویلاها _ اجرای آبخیزداری و آبخوان داری و کشت نهال و برگشت سرشاخه‌هایی که از دائمی به فصلی سقوط کردند یا خشک شده‌اند ، نجات سرشاخه‌ها _ بازگشت ماهیان و آبزیان به رودخانه تلار _نظافت ظاهری رودخانه _ اجرای طرح‌ها و پروژه‌های رود کناری _تقویت گردشگری رودخانه تلار و استفاده از این پتانسیل خدادادی

شکوفایی ظرفیت های صنعت هیدروتوریسم یا گردشگری آبی یا رودخانه ای تلار و سرشاخه ها نیازمند بستر مناسب اجرایی است و متولیان امر باید صیانت از کمیت و کیفیت و حرائم رودخانه را انجام دهند سپس ظرفیت های سرمایه گذاری در بخش کردشگری رودخانه تلار را شناسایی کنند و با ایجاد مشوق های لازم به اهداف مورد نظر با احترام به محیط زیست و با احترام به ماهیت رودخانه دست یافت.

–     نام رده مجری/ متولی (درون‌سازمانی): سازمان علمی بسیج مازندران که در جمع‌بندی مسائل و راهکارها نقش مشاور و راهنما را برای کارگروه بهداشت و سلامت و محیط‌زیست مجمع بسیجیان سوادکوه دارد ، سپاه استان، بسیج و سپاه ناحیه سوادکوه هرجایی در گردآوری مسائل و اجرایی کردن طرح نیاز به رایزنی سپاه با مسئولین شهرستانی باشد ،درمانگاه سپاه اگر نیاز به انجام آزمایش‌هایی باشد. کارگروه بهداشت و سلامت و محیط‌زیست مجمع بسیجیان بسیج ناحیه سوادکوه که گردآوری مشکلات و تدوین طرح و ارائه راهکار را به عهده دارد با انجام کار تحقیقاتی و پژوهشی و میدانی ، نسبت به احصاء مسائل و مشکلات و آسیب‌ها اقدام و در قالب طرح و دفترچه توجیهی با شناسایی مشکلات و ارائه راهکار علمی و کاربردی و اجرایی که همت می‌کنند

–    نام رده مجری/ متولی (برون‌سازمانی):

علاوه بر اینکه درون‌سازمانی بسیج نسبت به احصاء مشکلات و گردآوری نظام مسائل و ارائه راهکار متکی به نظرات متخصصین آب و رودخانه و کارشناسان محیط‌زیست و شبکه بهداشت و آب منطقه‌ای و …انجام داده است .تشکلاتی نظیر خانه مشارکت مردم در سلامت سوادکوه و سوادکوه شمالی که تحت نظر دانشگاه علوم پزشکی فعال است و مجامع علمی احصاء مشکلات را انجام داده‌اند بعد از طی فرایندی ، نوبت به تشکیلات برون‌سازمانی می‌رسد .

شرکت آب منطقه‌ای : در واقع مدیریت اصلی رودخانه به عهده شرکت آب منطقه‌ای است که شرکت آب منطقه‌ای تحت نظر وزارت نیرو ، وظیفه مدیریت و صیانت رودخانه همچنین تأمین آب را به عهده دارد و در حوزه رودخانه تلار و سرشاخه‌ها در واقع مدیر و کارفرما محسوب می‌شود ، شرکت آب منطقه‌ای لازم است بر اساس احصاء مشکلاتی که سازمان‌های علمی بسیج و کارگروه سلامت و بهداشت و محیط‌زیست بسیج تحت عنوان نظام مسائل و طرح در یک نگاه تهیه کردند با هم‌افزایی شرکت‌های مشاور مطالعاتی تحت قرارداد آب منطقه‌ای و با بهره‌گیری از مطالعاتی که انجام داده‌اند و انجام خواهند داد کتاب جامع مطالعاتی کاملی را برای رودخانه تلار تهیه کنند و بصورت مقاطعه‌کاری ، برش به برش ، راهکارهای کاهش یا حذف تهدیدات را انجام دهند .همچنین موظف به اجرای اسناد و قوانین بالادستی در صیانت از آب هستند که در اینجا منظور رودخانه تلار و سرشاخه‌های آن در برش سوادکوه و سوادکوه شمالی است .

محیط‌زیست : اداره محیط‌زیست نقش نظارتی و در مواردی اجرایی دارد به‌گونه‌ای که بر اساس قوانین ابلاغی و اسناد بالادستی ، هر  آنچه کیفیت آب و ماهیت رودخانه تلار و سرشاخه‌ها را به خطر می‌اندازد . ضمن احصاء تهدیدات ، با ابزارهای قانونی و نظارتی و اقدام قضایی مانع از حادث شدن آن می‌شود و با شناسایی انواع آلودگی‌ها به تکلیف قانونی جلوگیری اقدام کند.

شبکه بهداشت و درمان : بهداشت محیط شبکه بهداشت و کارشناسان محیط‌زیست و آزمایشگاه‌های معتبر ، میزان آلودگی‌های فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی را برحسب نمودار و شاخص‌ها به تفکیک اعلام می‌کنند فقط در حد اعلام گزارش باقی نماند بلکه مدیریت شبکه بهداشت و درمان با همکاری محیط‌زیست که البته به‌دفعات از آلودگی‌های ایجاد شده ضمن تذکر شفاهی و کتبی از عوامل آلودگی به دادستانی شکایت کرده‌اند ، محیط زیست و شبکه بهداشت بر اساس شرح رسالت سازمانی و برمبنای اسناد بالادستی از اهرم قضایی با طرح شکایت بهره گیرند نقش شبکه بهداشت و محیط زیست به لحاظ نظارتی بسیار مهم است و نقش شبکه بهداشت در پایش آلودگی آب اهمیت ویژه دارد.

راهداری و راه و شهرسازی : با توجه به اینکه راه‌سازی شهری و روستایی به عهده راهداری و راه و شهرسازی و شهرداری و شرکت توسعه و زیرساخت است این سازمان‌ها در احداث جاده و ساخت پل در ارتفاع پل دقت نمایند، شهرسازی‌ها به‌گونه‌ای باشد که چاه فاضلاب غیرقابل انتشار و حوزه شهری لاگون شهری و …

جهاد سازندگی : جهاد نیز در سربندان ها و لاینینگ انهار کشاورزی نقش مهم دارد.

شهرداری‌ها : شهرداری‌ها در مناطق شهری نظافت و زیباسازی رودخانه را و از محل اعتبارات بازآفرینی طرح‌های رود کناری را اجرا کنند ،دفن صحیح زباله و پیشگیری از شیرابه ، طرح تفکیک زباله از منازل

شرکت شهرک‌های صنعتی و صمت : شرکت شهرک‌های صنعتی و صمت و سازمان استاندارد با نظارت محیط‌زیست و نظارت ضابط دادستان و نظارت شبکه بهداشت نسبت به راه‌اندازی تصفیه‌خانه فاضلاب صنعتی و جلوگیری از ورود عمدی یا غیرعمدی فاضلاب صنعتی که خطرناک است و قابل جداسازی کامل از آب نیست اقدام کنند حتی سبستم پایش و دوربین آنلاین متصل به محیط‌زیست و شبکه بهداشت راه‌اندازی شود.

شرکت آبفا : آب و فاضلاب ایجاد طرح جامع فاضلاب شهری و تصفیه‌خانه آب شرب و تصفیه‌خانه فاضلاب سرویس بهداشتی و سازوکار برای شیرهای هوشمند آب منازل

دستگاه‌های اعتباری و بودجه‌ای : در سه بخش شورای برنامه‌ریزی شهرستان ، کارگروه امور زیربنایی استان ، سازمان برنامه و بودجه ، حدود اختیارات استاندار ، حدود اختیارات وزیر نیرو اعتبار اولیه تأمین ، بعد از تکمیل مطالعات از طریق استاندار و وزارت نیرو ، به سازمان برنامه و بودجه و وزارت اقتصاد تفهیم شود در لایحه دولت به‌عنوان لایحه پیشنهادی به مجلس سپس رایزنی نمایندگان مجلس در کمیسیون تخصصی و کمیسیون تلفیق و صحن مجلس دستگاه‌ها و انجمن‌های فرهنگی و جامعه شناسی و مذهبی : کمک به نهادینه کردن فرهنگ صرفه‌جویی آب و فرهنگ آب را آلوده نکنیم

هواشناسی : بررسی دقیق پدیده‌های خشک‌سالی و کم‌آبی و باران و سیل منابع طبیعی و آبخیزداری : کاشت نهال‌های متناسب با محیط در حوضه آبریز برای پیشگیری از سیل و شیار افقی با کمک جهاد کشاورزی جهت نفوذ آب در زمین دهیاری‌ها و بخشداری‌ها و بنیاد مسکن و شهرداری‌ها : پیشگیری از ساخت‌وساز در حریم و بستر رودخانه تلار و سرشاخه‌ها و کمک به زیباسازی و پیشگیری از آلودگی با اهرم قانون

سازمان نقشه‌برداری : نقشه دقیق چشمه‌ها و سرشاخه‌های رودخانه و طول مسیر

سمن‌های تخصصی : کمک به صیانت از رودخانه تلار و سرشاخه‌ها

مجامع علمی و دانشگاهی : تحقیقات علمی و پژوهشی

اداره و اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی : دعوت از سرمایه‌گذاران برای پروژه‌های تفریحی و گردشگری و رفاهی در حاشیه تلار به شرط رعایت مباحث زیست‌محیطی

شیلات : ساماندهی پرورش‌دهندگان ماهی در حاشیه تلار و سرشاخه‌ها به شرط رعایت مباحث زیست‌محیطی

–

در طرح پیش رو به‌صورت کامل به آسیب‌ها اشاره شد اما برای کاهش مسائل و تهدیدات و مشکلات وارده به رودخانه تلار و سرشاخه‌ها و سرچشمه‌ها لازم است : آلودگی در مبدأ حل شود _ تمامی سازمان‌ها بر اساس شرح رسالت سازمانی و اسناد بالادستی ، نسبت به اجرای قانون و اعمال نظارت و توقف آلودگی و پیشگیری از آلودگی و جلوگیری از تصاحب بستر و حریم اقدام کنند رعایت دستورالعمل آژانس حفاظت از محیط‌زیست (EPA) که فهرستی از محصولات تمیزکننده (و همچنین انواع دیگر محصولات) را که «سبز» محسوب می‌شوند، ارائه می‌دهد، به این معنی که آن‌ها منبع آب را آلوده نمی‌کنند. از لوازم معمول خانگی مانند سرکه سفید و جوش شیرین می‌توان برای همه موارد از شستن پنجره‌ها گرفته تا شستشوی کاشی‌های حمام استفاده کرد و سمی هم نیستند . ورود معاونت علمی رئیس‌جمهور و مرکز رشد دانش بنیاد و وزارت جهاد برای تولید سموم و کود شیمیایی کم‌خطر، بررسی عوارض سموم و کود و آلودگی آب بر روی محصولات باغی و زراعی و کشاورزی _ تشدید نظارت زیست محیطی محیط زیست _ الزام تمامی کارخانه‌ها داخل شهرک صنعتی و خارج شهرک توسط دادستانی و صمت و شهرک‌های صنعتی و محیط زیست و شبکه بهداشت به تصفیه‌خانه مجهز و نصب دوربین بدون نقطه کور و پایش ۲۴ ساعته تصفیه‌خانه فاضلاب صنعتی _ رایزنی شهرداری‌های شهرهای چهارگانه با شهرداری شهر بزرگ‌تر یعنی قائم‌شهر جهت احداث نیروگاه زباله‌سوز در قائم‌شهر چون نیروگاه نیاز به صدها تن زباله در روز دارد _ اقدام شهرداری‌ها برای تبدیل زباله به کمپوست کود آنچه در کرمانشاه انجام شده و تبدیل به کود خاکی می‌شود _ سرکشی روزانه ضابط دادستان و کارشناسان محیط‌زیست و شبکه بهداشت در اماکن دفن زباله شهرهای شیرگاه و زیراب و پل سفید _الزام تمامی شهرداری‌ها به اجرای طرح تفکیک زباله از درب منازل و آموزش به شهروندان _ جهاد کشاورزی که سردهنه های کشاورزی و مراتع دام و لایروبی انهار کشاورزی و الگوی کشت گیاهان کم مصرف آب و تهیه کود و سموم را به عهده دارد به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کند که کمترین آسیب به طبیعت و آب وارد شود. هماهنگی با دامداران جهت تناسب تعداد دام و چراگاه و زمان تردد _منابع طبیعی و آبخیزداری که آبخیزداری و آبخوان داری و کاشت نهال در حوضه آبریز متناسب با اقلیم و محیط جهت جلوگیری از سیل، شیار افقی کشاورزان و شیار افقی حوضه آبریز جهت جلوگیری از سیلاب و کمک به کاهش سرعت آب برای فرورفتن در زمین _ شبکه بهداشت تست آزمایش‌ها کیفیت آب، شهرک صنعتی کارخانه‌ها داخل شهرک _ طرح‌های رود کناری با اعتبارات شورای عالی شهرسازی و معماری، سد حائل کناره دره و رودخانه توسط شهرداری و آب منطقه‌ای و مدیریت بحران و راهداری _ ملزم کردن معادن شن و ماسه و زغال‌سنگ به دستورالعمل‌های زیست‌محیطی _پای‌کار آمدن دستگاه‌های جامعه‌شناسی و آموزشی و فرهنگی و مذهبی در نهادینه کردن فرهنگ آب را آلوده نکنیم _ اقدام اداری و حقوقی برای بازگرداندن حق آبه چشمه روزیه _ آزاد سازی چشمه‌های تصاحب شده _ نظارت بر انفجارها و تعطیلی معادنی که ماهیت رودخانه را به خطر انداخته‌اند. _ استقرار طرح جامع فاضلاب شهری در سوادکوه و سوادکوه شمالی ، انتقال خودروهای فاضلاب کش سرویس بهداشتی به تصفیه‌خانه‌های مخصوص _آموزش به روستاییان در دفن صحیح زباله یا انتقال صحیح به اماکن دفن زباله _ استقرار دستگاه‌های جمع‌آوری پساب روغن و گازوییل و واسکازین و … از مکانیکی‌ها و تعویض روغن‌ها و انتقال به سیستم تصفیه‌خانه‌های صنعتی، اجرای چاه‌های مورد تائید محیط‌زیست

سازمان علمی بسیج مازندران که در جمع بندی مسائل و راهکارها نقش مشاور و راهنما را برای کارگروه بهداشت و سلامت و محیط زیست محمع بسیجیان سوادکوه دارد ، سپاه استان، بسیج و سپاه ناحیه سوادکوه هر جایی در گردآوری مسائل و اجرایی کردن طرح نیاز به رایزنی سپاه با مسئولین شهرستانی باشد ،درمانگاه سپاه اگر نیاز به انجام آزمایشاتی باشد. کارگروه بهداشت و سلامت و محیط زیست مجمع بسیجیان بسیج ناحیه سوادکوه که گردآوری مشکلات و تدوین طرح و ارائه راهکار را بعهده دارد با انجام کار تحقیقاتی و پژوهشی و میدانی ، نسبت به احصائ مسائل و مشکلات و آسیبها اقدام و در قالب طرح و دفترچه توجیهی با شناسایی مشکلات و ارایه راهکار علمی و کاربردی و اجرایی که همت می کنند.

علاوه بر اینکه درون سازمانی بسیج نسبت به احصائ مشکلات و گردآوری نظام مسائل و ارائه راهکار متکی به نظرات متخصصین آب و رودخانه و کارشناسان محیط زیست و شبکه بهداشت و آب منطقه ای و …انجام داده است .تشکلاتی نظیر خانه مشارکت مردم در سلامت سوادکوه و سوادکوه شمالی که تحت نظر دانشگاه علوم پزشکی فعال است و مجامع علمی احصائ مشکلات را انجام داده اند بعد از طی فرایندی ، نوبت به تشکیلات برون سازمانی می رسد .

✅ شرکت آب منطقه ای :

در واقع مدیریت اصلی رودخانه بعهده شرکت آب منطقه ای است که شرکت آب منطقه ای تحت نظر وزارت نیرو ، وظیفه مدیریت و صیانت رودخانه همچنین تامین آب را بعهده دارد و در حوزه رودخانه تلار و سرشاخه ها در واقع مدیر و کار فرما محسوب می شود ، شرکت آب منطقه ای لازم است بر اساس احصائ مشکلاتی که سازمانهای علمی بسیج و کارگروه سلامت و بهداشت و محیط زیست بسیج تحت عنوان نظام مسائل و طرح در یک نگاه تهیه کردند با هم افزایی شرکتهای مشاور مطالعاتی تحت قرارداد آب منطقه ای و با بهره گیری از مطالعاتی که انجام داده اند و انجام خواهند داد کتاب جامع مطالعاتی کاملی را برای رودخانه تلار تهیه کنند و بصورت مقاطعه کاری ، برش به برش ، راهکارهای کاهش یا حذف تهدیدات را انجام دهند .همچنین موظف به اجرای اسناد و قوانین بالادستی در صیانت از آب هستند که در اینجا منظور رودخانه تلار و سرشاخه های آن در برش سوادکوه و سوادکوه شمالی است .

✅ محیط زیست :

اداره محیط زیست نقش نظارتی و در مواردی اجرایی دارد بگونه ای که بر اساس قوانین ابلاغی و اسناد بالادستی ، هر چه آنچه که کیفیت آب و ماهیت رودخانه تلار و سرشاخه ها را به خطر می اندازد . ضمن احصائ تهدیدات ، با ابزارهای قانونی و نظارتی و اقدام قضایی مانع از حادث شدن آن می شود و با شناسایی انواع آلودگی ها به تکلیف قانونی جلوگیری اقدام کند.

✅شبکه بهداشت و درمان :

بهداشت محیط شبکه بهداشت و کارشناسان محیط زیست و آزمایشگاههای معتبر ، میزان آلودگی های فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی را بر حسب نمودار و شاخص ها به تفکیک اعلام می کنند فقط در حد اعلام گزارش باقی نماند بلکه مدیریت شبکه بهداشت و درمان با همکاری محیط زیست که البته به دفعات از آلودگی های ایجاد شده ضمن تذکر شفاهی و کتبی  از عوامل آلودگی به دادستانی شکایت کرده اند ، محیط زیست و شبکه بهداشت بر اساس شرح رسالت سازمانی و برمبنای اسناد بالادستی از اهرم قضایی با طرح شکایت بهره گیرند نقش شبکه بهداشت و محیط زیست به لحاظ نظارتی بسیار مهم است و نقش شبکه بهداشت در پایش آلودگی آب اهمیت ویژه دارد.

✅راهداری و راه و شهرسازی :

با توجه به اینکه راه سازی شهری و روستایی به عهده راهداری و راه و شهرسازی و شهرداری و شرکت توسعه و زیرساخت  است این  سازمانها در احداث جاده و ساخت پل در  ارتفاع پل دقت نمایند، شهرسازی ها بگونه ای باشد که چاه فاضلاب غیرقابل انتشار و حوزه شهری لاگون شهری و …

✅جهاد سازندگی :

جهاد نیز در سربندان ها و لاینینگ انهار کشاورزی نقش مهم دارد.

✅شهرداری ها :

شهرداری ها در مناطق شهری نظافت و زیبا سازی رودخانه را و از محل اعتبارات بازآفرینی طرح های رود کناری را اجرا کنند ،دفن صحیح زباله و پیشگیری از شیرابه ، طرح تفکیک زباله از منازل

✅ شرکت شهرکهای صنعتی و صمت :

شرکت شهرکهای صنعتی و صمت و سازمان استاندارد با نظارت محیط زیست و نظارت ضابط دادستان و نظارت شبکه بهداشت نسبت به راه اندازی تصفیه خانه فاضلاب صنعتی و جلوگیری از ورود عمدی یا غیر عمدی فاضلاب صنعتی که خطرناک است و قابل جدا سازی کامل از آب نیست اقدام کنند حتی سبستم پایش و دوربین آنلاین متصل به محیط زیست و شبکه بهداشت راه اندازی شود.

✅ شرکت آبفا :

آب و فاضلاب ایجاد طرح جامع فاضلاب شهری و تصفیه خانه آب شرب و تصفیه خانه فاضلاب سرویس بهداشتی و سازوکار برای شیرهای هوشمند آب منازل

✅دستگاههای اعتباری و بودجه ای :

در سه بخش شورای برنامه ریزی شهرستان ، کارگروه امور زیربنایی استان ، سازمان برنامه و بودجه

، حدود اختیارات استاندار ، حدود اختیارات وزیر نیرو اعتبار اولیه تامین ، بعد از تکمیل مطالعات از طریق استاندار و وزارت نیرو ، به سازمان برنامه و بودجه و وزارت اقتصاد تفهیم شود در لایحه دولت بعنوان لایحه پیشنهادی به مجلس سپس رایزنی نمایندگان مجلس در کمیسیون تخصصی و کمیسیون تلفیق و صحن مجلس

✅ دستگاهها و انجمن های فرهنگی و جامعه شناسی و مذهبی  :

کمک به نهادینه کردن فرهنگ صرفه جویی آب و فرهنگ آب را آلوده نکنیم

✅ هواشناسی :

بررسی دقیق پدیده های خشکسالی و کم آبی و باران  و سیل

✅ منابع طبیعی و آبخیزداری : کاشت نهالهای متناسب با محیط در حوضه آبریز برای پیشگیری از سیل و شیار افقی با کمک جهاد کشاورزی جهت نفوذ آب در زمین

✅دهیاری ها و بخشداری ها و بنیاد مسکن و شهرداری ها :

پیشگیری از ساخت و ساز در حریم و بستر رودخانه تلار  و سرشاخه ها و کمک به زیبا سازی و پیشگیری از آلودگی با اهرم قانون

✅ سازمان نقشه برداری :

نقشه دقیق چشمه ها و سرشاخه های رودخانه و طول مسیر

✅ سمن های تخصصی :

کمک به صیانت از رودخانه تلار و سرشاخه ها

✅ مجامع علمی و دانشگاهی :

تحقیقات علمی و پژوهشی

✅ اداره و اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی :

دعوت از سرمایه گذاران برای پروژه های تفریحی و گردشگری و رفاهی در حاشیه تلار به شرط رعایت مباخث زیست محیطی

✅شیلات :

ساماندهی پرورش دهندگان ماهی در حاشیه تلار و سرشاخه ها به شرط رعایت مباحث زیست محیطی

بهره گیری از امکانات لجستیکی و خودرویی دیگر دستگاههای مرتبط _ بهره گیری از نظارت و بازدید میدانی و گزارشات دیگر دستگاهای مرتبط _معرفی پژوهشگران و نخبگان و کارشناسان مرتبط که تعهد و تخصص و روحیه کار جهادی دارند _تشریح و تبیین رسالت کاری _تقسیم کار بین سازمانی _ انعقاد تفاهم نامه و موافقتنامه و قرارداد نامه _هم افزایی نیروی انسانی و تجهیزاتی و لجستیکی و اعتباری _اجرای قوانین تعیین شده _مقاطعه کاری قطعه به قطعه پروژه

_ مطالبه گری عمومی _ رسانه _ جوامع نخبگانی _ تریبون ها _ فضای مجازی

انواع روشهای مطالبه گری اعم از مردمی و تشکیلاتی و رسانه ای و فضای مجازی و تریبون ها و بیانیه ها و …

در واقع ناظر اصلی و کارفرما آب منطقه ای مازندران است . اما سازمان محیط زیست و دانشگاه علوم پزشکی مازندران نظارت خواهند داشت و کارگروه بهداشت و سلامت و محیط زیست مجمع بسیج سوادکوه و کمیته علمی سازمان بسیج مازندران و خانه مشارکت مردم در سلامت سوادکوه و سوادکوه شمالی همکاری خواهند داشت

نکته: ذکر استنادات قانونی/ مصوب منابع برای تامین اعتبار، الزامی است؟

طرح در مورد رودخانه تلار بعد از مطالعات برای اجرایی شدن مراحلی را طی می کند اما بخشی از اجرا توسط نیروهای موجود سپاه و بسیج و بسیجیان شهرستان ، دستگاههای خودروهای سنگین شرکتهای خصوصی شن و ماسه ، شرکت زغالسنگ البرز مرکزی ، راهداری ، شهرداری و بعضی از دهیاری ها که خودروی سنگین دارند ، خودروهای کمک دار برای مناطق صعب العبور از منابع طبیعی و محیط زیست و آب منطقه ای تامین می شود و ساختمان نیز برخی از دهیاری ها دارای سوئیت رفاهی هستند و برخی مدارس نیز بلااستفاده هستند .و ضمن استفاده از امکانات شهرستانی ، اما برشهایی که به پیمانکار سپرده می شود مسئول تامین پیمانکار است

توضیحات:

–       تاریخ شروع اولین مرحله نمی تواند قبل از 1/1/401 باشد.

–       تاریخ پایان آخرین مرحله نمی تواند بعد از 15/12/401 باشد.

–       مدت زمان اجرای طرح/ راهکار (تاریخ شروع تا پایان) حداکثر 300 روز می باشد.

–       جمع وزن همه مرحله ها باید مساوی 100 باشد.

نکته: طرح ها/ راهکارهایی که بیش از یکسال زمان می برد باید به چند طرح یکساله تقسیم شود.

شکوفایی ظرفیت های صنعت هیدروتوریسم یا گردشگری آبی یا رودخانه ای تلار و سرشاخه ها نیازمند بستر مناسب اجرایی است و متولیان امر باید صیانت از کمیت و کیفیت و حرائم رودخانه را انجام دهند سپس ظرفیت های سرمایه گذاری در بخش کردشگری رودخانه تلار را شناسایی کنند و با ایجاد مشوق های لازم به اهداف مورد نظر با احترام به محیط زیست و با احترام به ماهیت رودخانه دست یافت.

نام، نام خانوادگی و امضای ارایه دهنده طرح                                       نام، نام خانوادگی و امضای رئیس گروه/ کارگروه

عبدالله شهمیر شورمستی                                                                 بهداشت ، سلامت و محیط زیست  عبدالله شهمیر شورمستی

نام، نام خانوادگی و امضای رئیس مجمع سوادکوه                               نام، نام خانوادگی و امضای فرمانده سپاه استان

حجت الاسلام زمانی                                                                           سردار مسلمی

– کاربرگ های گزارش گیری، کنترلی/ نظارتی

– مطالعات بازار، فنی و مالی برای طرح های اقتصادی

– سایرمطالب مرتبط و تکمیلی