تیرنگ:
سنبل آبی، گیاهی بومی حوضه رود آمازون، با گلهای بنفش خیرهکنندهاش شاید در نگاه نخست بیخطر به نظر برسد اما پس این ظاهر زیبا، یکی از خطرناکترین گونههای مهاجم جهان پنهان شده است. این گیاه آبزی چندساله با برگهای پهن و براق، ساقهای اسفنجی و ریشههای معلق سیاه و ارغوانی، قادر است در مدت کوتاهی مساحت وسیعی از آبهای سطحی را به تصرف خود درآورد.
ارتفاع سنبل آبی میتواند از ۵۰ تا بیش از ۱۰۰ سانتیمتر برسد و با شش گلبرگ ظریف به رنگ بنفش یا صورتی و زیبایی فریبندهاش قدرتش برای نابودی اکوسیستم آبی را پنهان کند.
✓تکثیر سرسامآور، راز تهاجم سنبل آبی
یکی از دلایل اصلی مهاجم بودن سنبل آبی، سرعت فوقالعاده تکثیر آن است. این گیاه میتواند هم به روش رویشی و هم از طریق تولید بذرتکثیر شود. هر دو بوته سنبل آبی قادرند در مدت تنها ۱۲۰ روز، ۱۲۰۰ بوته جدید را تکثیر کند. برخی تحقیقات نشان دادهاند که در مناطق مستعد، این گیاه میتواند در عرض شش تا ۱۸ روز، رشد خود را دو برابر کند و در برخی مناطق جنوب شرقی آسیا، حتی تا ۵ متر در روز گسترش یابد. بذرهای این گیاه میتواند تا ۲۸ سال زنده بماند و در شرایط مساعد دوباره جوانه بزند.
تأثیرات ویرانگر سنبل آبی بر اکوسیستمهای آبی
کاهش اکسیژن آب، افزایش تبخیر آب، اختلال در فعالیتهای انسانی، تهدید سلامت عمومی از جمله تاثیرات سنبل آبی است. پوشش متراکم سنبل آبی مانع از رسیدن نور خورشید به گیاهان زیر آب میشود و این مسئله، همراه با تجزیه زیستی گسترده، موجب کاهش شدید اکسیژن محلول در آب میشود همچنین برخی مطالعات نشان دادهاند که حضور این گیاه میتواند سرعت تبخیر آب را تا ۱.۸ برابر افزایش دهد، که این موضوع در مناطق خشک میتواند بحرانی جدی باشد. سنبل آبی میتواند راههای آبی را مسدود کند، دسترسی به بنادر را مختل و حملونقل دریایی، قایقرانی و حتی فعالیتهای ماهیگیری را دشوار یا غیرممکن سازد. تأثیرات اقتصادی این پدیده بهویژه در مناطق وابسته به منابع آبی غیرقابل انکار است.
برای مهار این گیاه مهاجم ۷ آذرماه ۱۴۰۳ در نشستی که در فرمانداری بابل برگزار شد مصوب شد تا سنبل آبی آغوزبن بابل جمع آوری سوزانده و دفن شود.
همچنین در آن جلسه که با حضور مسئولان استانی و شهرستانی برگزار شد، مقرر شد با حفر چند کانال با عمق و عرض مناسب تمام آثار این گیاه را از آببندان آغوزبن بابل جمعآوری، سوزانده، دفن کنند و روی آن خاک و آهکپاشی کنند.
براساس تصمیمات اتخاذ شده مقرر شد آب این آببندان کاملا تخلیه و با هماهنگی همه دستگاههای متولی، جهاد کشاورزی، آب منطقهای با نظارت محیط زیست و اداره کل پدافندغیرعامل استان، عملیات اجرایی امحای کامل این گیاه انجام شود.
اما تا به امروز که با شروع بهار فصل تکثیر این گیاه است شاهد اجرای این مصوبه نبودیم لذا در بررسی این مهم ایسنا گفتوگویی با رئیس اداره حفاظت محیط زیست بابل داشت.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست بابل با اشاره به اینکه فصل بهار فصل تکثیر این گیاه مهاجم است، گفت: سنبل آبی گیاهی از خانواده سنبل است که به دلیل قدرت رشد و تکثیر بسیار بالا و همچنین گلهای بنفش زیبای آن مورد توجه گردشگران است و بعضا به عنوان گیاهی زینتی به کار میرود، این ویژگی قدرت تکثیر بالا باعث میشود به سرعت به مناطق آبی سرایت کند.
✓آب بندان ۴۰ هکتاری آغوزبن بابل در معرض تکثیر شیطان آبی
رئیس اداره حفاظت محیط زیست بابل با اشاره به اینکه فصل بهار فصل تکثیر این گیاه مهاجم است، گفت: سنبل آبی گیاهی از خانواده سنبل است که به دلیل قدرت رشد و تکثیر بسیار بالا و همچنین گلهای بنفش زیبای آن مورد توجه گردشگران و بعضا جابجایی به عنوان گیاه زینتی است و این ویژگی باعث میشود به سرعت به مناطق آبی سرایت کند و به دلیل قدرت جذب بالای آب در ریشهها و ساقههای بهم تنیده غوطهور آن، توانایی بالایی در نابودی اکوسیستمهای آبی و تالابی دارد.
ناصر کیایی افزود: نگران انتقال گیاه سنبل آبی بعنوان یک تهدید جدی در شهرستان بابل هستیم.
وی با اشاره به اینکه با وجود فازبندی امحاء این گیاه مهاجم اما به سبب اقدامات غیر اصولی هربار شاهد تکثیر مجدد آن در این آببندان ۴۰ هکتاری آغوزبن هستیم، افزود: شهرستان بابل ۲۰۷ آببندان دارد که شاهد رشد این گیاه در آببندان آغوزبن هستیم چنانچه ناخواسته بذر یا خود این گیاه در دیگر آببندانها و یا بابلرود رها شود با یک بحران زیست محیطی مواجه خواهیم شد.
وی از جمع آوری این گیاه توسط دستگاههای مرتبط شرکت آب منطقهای، محیط زیست و سازمان جهاد کشاورزی مازندران در سال گذشته خبر داد و تصریح کرد: سنبل آبی با قدرت جذب بسیار بالا در آببندانها که منبع تامین آب کشاورزی است شالیکاران را با مشکل جدی مواجه میکند.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست بابل با اشاره به اینکه هنوز اقدام اصولی برای امحاء این گیاه مهاجم انجام نشده لذا شاهد رویش مجدد آن هستیم وتمام سطح آببندان را پوشانده است، گفت: گرچه ورودی این آببندان پر از این گیاه مهاجم شده ولی هنوز سمت زمین کشاورزی نرفته است.
کیایی افزود: چون آببندان منبع تامین آب کشاورزی پایین دست است مقررشد بعد از آب تخت کردن زمینهای کشاورزی اقدام به جمع آوری سنبل آبی کنند.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست بابل با بیان اینکه امحاء و جمع آوری سنبل آبی آغوزبن در مصوبه اردیبهشت قید شده ولی تاکنون انجام نشده است، تصریح کرد: باید برداشت سنبل آبی کارشناسانه و دقیق باشد و بعد برداشت دهیار، شورا و مسئول امور آب نیز موظف به پایش مکرر باشند وحداقل ماهانه دوبار با قایق اقدام به جمع آوری سنبل آبی روی آببندان کنند تا با افزایش آن متحمل هزینه هنگفت نباشیم.
وی یادآور شد: جمع آوری، دپو وآتش زدن سنبل آبی بسیار مشکل است لذا اگر در عمق کم دپو شود امکان رشد مجدد آن با یک بارندگی جزئی هست باید در عمق بسیار عمیق دفن شود، لذا کارشناسی اصولی و تصمیم نهایی قبل از برداشت سنبل آبی باید مورد توجه قرار گیرد.
کیایی گفت: بهتر است بعد از برداشت این گیاه مهاجم توسط کامیونها به مناطق بیابانی حمل شود زیرا عدم دسترسی این گیاه به آب سبب نابودی وی شده و برای محیط زیست نیز آسیبزا نیست.
✓ سنبل آبی جزو ۱۰ گونه پرخطر و مهاجم گیاهی در دنیا است
متخصص مدیریت زیستبومهای تالابی معتقد است که درباره تاثیر سه روش مقابله با سنبل آبی که در جهان انجام شده، در کشور تحقیقی صورت نگرفته در حالیکه باید هر سه روش بررسی و اثر آنها مشخص شود.
علی ارواحی گفت: وضعیت تالاب های کشور بسیار شکننده است از یک طرف با کم آبی و ندادن حقابه دست و پنجه نرم می کنند و از طرف دیگر گرفتار گونه های مهاجمی از انواع گیاهان و آبزیان شده اند که عرصه را بر آنها تنگ کرده است.
وی اظهار داشت: ورود گونه های غیربومی به تالاب ها چند سالیست که مطرح است نمونه بارز آن ورود سنبل آبی به تالاب انزلی و گونه ماهی تیلاپیا به تالاب شادگان و برخی تالاب های دیگر است، ورود این گونه های مهاجم به تنوع زیستی بومی تالاب ها آسیب های فراوان وارد می کند.
وی ادامه داد: سنبل آبی جزو ۱۰ گونه بسیار پرخطر گونه های مهاجم گیاهی در تمام دنیا به شمار می رود، گیاهی به شدت پرخطر است که وارد تالاب های کشور شده و مشکلات زیادی را به وجود آورده است، از این رو باید تمهیداتی برای مقابله با آن اندیشیده شود، همچنین باید از تجربه کشورهای دیگر که روش های مقابله با سنبل آبی را تجربه کرده اند، بهره بگیریم.
ارواحی درباره اینکه آیا نمونه موفقی در راستای مقابله با سنبل آبی در دنیا وجود دارد گفت: چون سنبل آبی جزو ۱۰ گونه پرخطر است از این رو قطعا در دنیا تالاب هایی هستند که با این گونه دست و پنجه نرم می کنند و کشورها برای مقابله با آن روش هایی را اتخاذ کرده اند و شاید هم موفقیت هایی کسب کرده باشند اما متاسفانه در کشور ما درباره تجربیات موفق در این زمینه مطالعه و بررسی صورت نگرفته که باید هرچه زودتر در دستور کار قرار گیرد و قبل از اینکه سنبل آبی تمام تالاب های ما را گرفتار کند برای مقابله با آن راه چاره ای بیندیشیم که در این راه می توانیم از کارشناسان بین المللی کمک بگیریم تا راهکارهای خود را به ما معرفی کنند.
وی درباره نحوه پراکنش سنبل آبی اظهار داشت: متاسفانه پاسخی وجود ندارد که سنبل آبی چگونه وارد کشور و اکوسیستم های تالابی شده است، بنابراین لازم است روی آگاهی رسانی و آموزش در بخش های دولتی و خصوصی کار شود؛ ممکن است در نقطه ای بخش دولتی و یا خصوصی بخواهد بهره برداری انجام دهد و بدون اینکه بداند چه آسیبی به اکوسیستم وارد می کند؛ فاجعه به بار آورد برای همین آگاهی رسانی ضرورت دارد.
متخصص مدیریت زیستبومهای تالابی تاکید کرد: به عنوان مثال در گذشته سازمانی در بخش دولتی در منطقه ای یک گونه ماهی رهاسازی کرد و بعد این مداخله باعث شد تا اکوسیستم منطقه تحت تاثیر قرار بگیرد و از بین برود از این رو هر گونه رها سازی در طبیعت باید با آگاهی و دانش انجام شود تا عواقب بدی برای اکوسیستم به همراه نداشته باشد.
