تبعیض و فاصله طبقاتی محصول حاشیه‌نشینی
تبعیض و فاصله طبقاتی محصول حاشیه‌نشینی
حاشیه‌نشینان در مازندران حدود ۴ درصد از جمعیت این استان را تشکیل می‌دهند که با توجه به آمارهای کشوری، شرایط بهتر این استان را نشان می‌دهد. براساس آخرین آمارهای موجود، مازندران ۳۳ منطقه حاشیه‌نشین دارد که بیش از ۱۴۰ هزارنفر دراین مناطق ساکن هستند .

تیرنگ نیوز : حاشیه نشینی عاملی کمرشکن در بافت‌های شهری است که علاوه بر بدمنظر کردن چهره شهرها، به شدت بر اقتصاد حاکم بر آن منطقه تاثیر منفی می‌گذارد و موجب ایجاد فاصله فاحش معیشتی بین مردم آن منطقه می‌شود.
دراینگونه شهرها نقش مسوولان و سرمایه‌‌گذاران و شرکت‌های دولتی بزرگ در افزایش یا کاهش این حاشیه نشینی و فاصله طبقاتی ایجاد شده در مناطق بسیار تعیین کننده است. این وضعیت در مازندران هم دیده می‌شود.

حاشیه‌نشینان در مازندران حدود ۴ درصد از جمعیت این استان را تشکیل می‌دهند که با توجه به آمارهای کشوری، شرایط بهتر این استان را نشان می‌دهد. براساس آخرین آمارهای موجود، مازندران ۳۳ منطقه حاشیه‌نشین دارد که بیش از ۱۴۰ هزارنفر دراین مناطق ساکن هستند که در سال‌های اخیر به دلیل افزایش مهاجرت‌ها به این استان، حاشیه‌نشینی روند رو به افزایشی پیدا کرده است. این روند در حاشیه شهرهای بزرگ استان مانند ساری، بابل، قائمشهر، آمل، بهشهر و تنکابن بیشتر به چشم می‌آید؛ تا جایی که برخی مناطق حاشیه‌نشین در مازندران از نظر جغرافیایی در حاشیه قرار ندارند و با وجود قرار داشتن در داخل حریم شهری، به دلایل مختلف برخورداری کمتری از زیرساخت‌ها دارند و آسیب‌های اجتماعی نیز در آنها بیشتر به چشم می‌آید. در چند سال اخیر تلاش‌هایی ازسوی شهرداری‌های مازندران و مدیران حوزه اجتماعی این استان برای تقویت زیرساخت‌ها و توزیع عادلانه خدمات به منظور بهبود شاخص‌های اجتماعی انجام شده‌است. با این حال مسائلی مانند افزایش مهاجرت به مازندران از استان‌های کم‌برخوردار و رشد بی‌ضابطه قیمت زمین و مسکن در شهرهای استان، سبب شده بخشی از جمعیت به سکونت در مناطق حاشیه‌ای نزدیک شوند؛ روندی که حتی در حاشیه برخی روستاهای بزرگ نیز دیده می‌شود.

 

* حاشیه‌نشینی، در فرايند مديريت شهری تاثيرات منفی بيشتری دارد

مجتبی مصطفوی، جامعه شناس در این باره معتقد است: پديده اجتماعی حاشیه نشینی، در كشورهای توسعه نيافته و در حال توسعه، پررنگ بوده و در فرايند مديريت شهری تاثيرات منفی بيشتری دارد.
مصطفوی در این باره اظهار داشت: معمولا کشورهایی که به لحاظ اقتصادی در شرایط در حال توسعه هستند، به دلیل گذار از شرایط و اقتصاد معیشتی و کشاورزی و تبدیل به جامعه‌ای صنعتی و مبتنی بر شهرنشینی با رشد شتابان مهاجرت و در نتیجه حاشیه نشینی همراه هستند.
این جامعه شناس با تاکید بر اینکه یکی از علل اصلی روی آوردن مردم به سمت حاشیه‌نشینی نداشتن توانایی مالی در تهیه مسکن مناسب در سطح شهر است، اظهار داشت: از این رو برخی خانواده‌ها به اجبار اطراف شهر و یا مکان‌هایی که کمترین هزینه را برایشان دارد انتخاب کرده و بدون هیچگونه امکانات اولیه شروع به زندگی می‌کنند.
وی تصرف اراضی، برق غیر قانونی، بهداشت نامناسب را از جمله مواردی دانست که همواره با حاشیه نشینی همراه بوده و باعث نگرانی بیشتر جامعه و مسوولان شده است.
مصطفوی با بیان اینکه محلات و مناطق حاشیه نشینی مستعد ارتکاب جرم هستند، اظهار داشت: فقدان نظارت امنیتی کافی وجود تعداد زیادی افراد نیازمند و بیکار، سطح پایین سواد و وضعیت جغرافیایی بعضی مناطق همه باعث می‌شود مجرمان به راحتی در آنجا پناه گیرند و تا زمانی که این عوامل زمینه ساز وجود داشته باشد این مناطق بالقوه جرم خیز خواهند ماند.
وی ادامه داد: حاشیه‌ها به عنوان مناطق جرم خیز در سیستم ارزش‌های اجتماعی موجود؛ به نوعی مشوق رفتارهای مجرمانه و بزهکارانه افراد بوده و کاهش نظارت‌های رسمی و غیر رسمی و نیز حضور سیستم‌های ارزشی مشوق جرم و بزهکاری، منجر به شکل گیری رفتارهای نابهنجار در زندگی حاشیه نشینی می‌شود.
این جامعه شناس تاکیدکرد: این عقیده که مناطق حاشیه‌نشینی را باید تخریب کرد قابل دفاع نیست زیرا همین افراد ممکن است در محلات مختلف شهر پراکنده شوند که این خود می‌تواند زمینه بروز مشکلات جدیدی باشد. از طرفی امکان دارد مجددا به ساخت و ساز و سکونت در حاشیه دیگری از شهر اقدام کنند.
مصطفوی ادامه داد: باید با ساماندهی حاشیه نشینی و فراهم کردن امکانات مورد نیاز حاشیه‌نشینان برای کم کردن فاصله و خلاء موجود بین آنها و شهرنشینان اقدام کرد و این امور که از لوازم و مقدمات پیشگیری و کاهش میزان جرایم در این مناطق است امکان پذیر نیست مگر با مشارکت و همکاری و همدلی تمامی دستگاه‌های دست اندرکار.

* سهم مازندران 26 منطقه آسیب پذیر است

روح الله سلگی در کارگروه ارتقای وضعیت اجتماعی، فرهنگی و سلامت حاشیه‌نشینی مازندران افزود : اولویت مازندران شناسایی مناطق آسیب پذیر، رفع تبعیض و فاصله طبقاتی است به ویژه این که آسیبِ حاکم بر این مناطق  بسترهای رشد و توسعه گردشگری را هم تحت تاثیر منفی قرار می دهد.

وی با اظهار این که وزارت کشور برای رفع مشکلات مناطق آسیب پذیر و حاشیه نشین با هماهنگی و تقسیم وظایف میان چهار نهاد هلال احمر، ستاد اجرایی فرمان امام (ره)، کمیته امداد و بهزیستی اقدامات فرهنگی، کالبدی و اجتماعی و توانمندسازی 2 هزار و 20 منطقه آسیب پذیر کشور را با عنوان مناطق 2020 برنامه ریزی کرده است، گفت : سهم مازندران در این طرح 26 منطقه آسیب پذیر است که می بایست هر کدام از دستگاه‌ها وظایف تعریف شده خود را در این مناطق انجام دهند.

سلگی با اشاره به بازدیدهای انجام شده در مازندران افزود : اقدامات ما در حوزه کالبدی متمرکز بر حوزه مسکن و بافت شهری این مناطق است و از سوی دیگر ارتقای سطح فرهنگی و اجتماعی این مناطق نیز مورد توجه است که نهادهای متولی باید در این بخش فعالیت کنند.

معاون استاندار مازندران گفت : قصد داریم با سرعت مطلوب مشکلات مناطق آسیب پذیر زیر پوشش طرح 2020 را رفع کنیم و این کار با اعتبارات ملی که در نظر گرفته شده و همچنین وظایفی که برای دستگاه‌های مختلف تعریف شده، امکان پذیر است.

سلگی همچنین راه اندازی یک گرمخانه در غرب مازندران را ضروری دانست و افزود : به هر حال غرب استان به واسطه گردشگر پذیری و زمینه‌های شکل گیری آسیب‌های اجتماعی قابل توجه است و نمونه آن آمار بالای طلاق در این منطقه از جمله شهرستان های تنکابن و رامسر است که میزان آن از میانگین استانی نیز بالاتر است..

معاون سیاسی استاندار مازندران بر ضرورت ورود دانشگاه‌های استان برای بررسی علل طلاق و افزایش آن در سطح استان به ویژه شهرستان‌های غربی تاکید کرد و اظهار داشت : داشتن رتبه آخر نرخ تولد در کشور و وضعیت طلاق و ازدواج گویای این است که باید در مازندران اقدامات فرهنگی و اجتماعی زیادی انجام شود تا در مسیر بهبود وضعیت قرار بگیرد.

وی تصریح کرد : بررسی آمارها نشان می دهد که دستگاه‌های متولی تاکنون به صورت جهادی کار نکرده‌اند و تا زمانی که نگاه بخشنامه‌ای به امور داشته باشیم، مشکلات گفته شده برطرف نخواهد شد.

 

اسکان کم درآمدها و ساماندهی و توانمندسازی بافت‌های نابسامان شهری از موضوعات و مسائل مهم توسعه شهری کشور است که باید به آن توجه داشت و همان طور که معاون سیاسی استاندار مازندران گفته زمانی که نگاه بخشنامه‌ای به امور داشته باشیم، مشکلات گفته شده برطرف نخواهد شد.