بُرج‌سازی بدون تاب آوری
بُرج‌سازی بدون تاب آوری
در دهه‌های اخیر، روند بلندمرتبه‌سازی در استان مازندران با شتاب قابل توجهی گسترش یافته است. این پدیده که در ابتدا بیشتر در شهرهای بزرگ کشور دیده می‌شد، اکنون به شهرهای ساحلی و حتی مناطق نیمه‌روستایی مازندران نیز نفوذ کرده و سیمای کالبدی و اجتماعی این استان را به‌طور بنیادین دگرگون کرده است

 

تیرنگ:
در دهه‌های اخیر، روند بلندمرتبه‌سازی در استان مازندران با شتاب قابل توجهی گسترش یافته است. این پدیده که در ابتدا بیشتر در شهرهای بزرگ کشور دیده می‌شد، اکنون به شهرهای ساحلی و حتی مناطق نیمه‌روستایی مازندران نیز نفوذ کرده و سیمای کالبدی و اجتماعی این استان را به‌طور بنیادین دگرگون کرده است. افزایش تقاضای مسکن، رشد گردشگری، جذابیت‌های اقلیمی و… از مهم‌ترین عوامل توسعه ساختمان‌های بلندمرتبه در این منطقه به شمار می‌روند. با این حال، گسترش بلندمرتبه‌سازی بدون توجه کافی به زیرساخت‌ها و الزامات ایمنی، به‌ویژه در برابر حوادث طبیعی و انسان‌ساخت، می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.

مازندران به‌دلیل شرایط جغرافیایی خاص خود، یکی از استان‌های پرخطر کشور از نظر حوادث طبیعی محسوب می‌شود. قرارگیری در حاشیه دریای خزر، نزدیکی به گسل‌های فعال، بارندگی‌ها، رانش زمین و خطر سیلاب، این استان را در معرض انواع بحران‌ها قرار داده است. در چنین بستری، بلندمرتبه‌سازی اگر بدون مطالعات دقیق زمین‌شناسی، اقلیمی و مدیریت بحران انجام شود، سطح آسیب‌پذیری شهرها را به‌شدت افزایش می‌دهد. تجربه حوادثی چون زلزله، آتش‌سوزی یا سیل نشان داده است که ساختمان‌های بلند، در صورت عدم رعایت استانداردهای ایمنی، می‌توانند به کانون بحران تبدیل شوند.

یکی از مهم‌ترین چالش‌های بلندمرتبه‌سازی در مازندران، عدم تناسب زیرساخت‌های شهری با ارتفاع و تراکم ساختمان‌هاست. شبکه معابر باریک، کمبود راه‌های دسترسی اضطراری، ضعف سیستم‌های آبرسانی و برق‌رسانی و محدودیت تجهیزات امداد و نجات، عملیات مدیریت بحران در ساختمان‌های بلند را با دشواری جدی مواجه می‌کند. برای نمونه، در بسیاری از شهرهای ساحلی، امکان دسترسی خودروهای آتش‌نشانی به طبقات فوقانی ساختمان‌ها وجود ندارد و این مسئله در صورت بروز آتش‌سوزی می‌تواند تلفات انسانی و مالی سنگینی به‌دنبال داشته باشد.

از سوی دیگر، آمادگی ساکنان در برابر حوادث، حلقه‌ای مغفول در فرآیند بلندمرتبه‌سازی است. بسیاری از ساکنان مجتمع‌های بلند، آموزش‌های لازم برای مواجهه با زلزله، آتش‌سوزی یا قطع خدمات حیاتی را دریافت نکرده‌اند. نبود برنامه‌های منظم مانور، فقدان تابلوهای راهنمای خروج اضطراری و بی‌اطلاعی از محل تجهیزات ایمنی، نشان‌دهنده ضعف فرهنگ ایمنی در این نوع ساخت‌وسازهاست. در شرایط بحران، این ناآگاهی می‌تواند به آشفتگی، ازدحام و افزایش تلفات منجر شود.

نکته قابل تأمل دیگر، کیفیت نظارت بر ساخت‌وساز در پروژه‌های بلندمرتبه است. اگرچه مقررات ملی ساختمان و آیین‌نامه‌های مرتبط با ایمنی و مقاوم‌سازی وجود دارد، اما در عمل، اجرای دقیق این ضوابط همواره تضمین‌شده نیست. گاه فشارهای اقتصادی، شتاب در ساخت و…، سبب کاهش کیفیت مصالح، ضعف در اجرای سازه و نادیده گرفتن الزامات ایمنی می‌شود. در استانی مانند مازندران که رطوبت بالا و شرایط اقلیمی خاص، فرسایش سازه‌ها را تسریع می‌کند، این کاستی‌ها در بلندمدت خطرات مضاعفی ایجاد می‌کند.

برای کاهش ریسک‌های ناشی از بلندمرتبه‌سازی، یک رویکرد جامع و چندبُعدی ضروری است. نخست، انجام مطالعات دقیق مکان‌یابی و ارزیابی خطر پیش از صدور مجوز ساخت باید به یک الزام غیرقابل چشم‌پوشی تبدیل شود. دوم، تقویت زیرساخت‌های شهری و تجهیزات امدادی متناسب با توسعه عمودی شهرها اهمیت حیاتی دارد. سوم، آموزش و توانمندسازی ساکنان و مدیران ساختمان‌ها از طریق برنامه‌های منظم مدیریت بحران، نقش کلیدی در کاهش تلفات ایفا می‌کند.

در نهایت، بلندمرتبه‌سازی در مازندران پدیده‌ای است که در صورت برنامه‌ریزی اصولی و آمادگی در برابر حوادث می‌تواند به فرصتی برای توسعه پایدار تبدیل شود. بی‌توجهی به الزامات ایمنی و مدیریت بحران، این فرصت را به بحرانی بالقوه بدل خواهد کرد. آینده شهرهای مازندران در گرو تصمیم‌هایی است که امروز درباره ارتفاع ساختمان‌ها، کیفیت ساخت و میزان آمادگی در برابر حوادث اتخاذ می‌شود؛ تصمیم‌هایی که می‌توانند تفاوت میان تاب‌آوری و فاجعه را رقم بزنند.