تیرنگ، رقیه سعیدینژاد
برنامهریزی استراتژیک یک فرآیند حیاتی در مدیریت است که به سازمانها یا نهادها بویژه استان مازندران کمک میکند تا اهداف بلندمدت خود را تعیین کرده و مسیر مشخصی را برای دستیابی به آن اهداف ترسیم کنند که این امر باید بر اساس اصول توسعه پایدار، تنوعبخشی و ارتقاء کیفیت خدمات صورت گیرد در این خصوص تیرنگ با چند متخصص حوزه گردشگری گفتگوی ویژهای داشته است که در ذیل می خوانید
محمدرضا دانایی متخصص حوه گردشگری و کارشناس بوم گردی چنین می گوید:
با سلام و درود به دست اندرکاران و دلسوزان مجموعه رسانه ای تیرنگ که همیشه دغدغه دارند و گاهی مشاهده شده است با بررسی موضوعی که تهدید محسوب می شد آن را به فرصت تبدیل کردند و این نشان از درایت مدیریت مجموعه و هیات تحریریه دارد که به جای نقد نابجا نقد منصفانه همراه با پیشنهاد ارايه می دهند در خصوص موضوع برنامه ریزی استراتژیک برای گردشگری چندین موضوع مطرح است
در بخش اول: چارچوب برنامهریزی استراتژیک گردشگری در مازندران
برنامهریزی مؤثر برای مازندران بهتر است در چهار فاز کلیدی انجام شود:
فاز ۱: ارزیابی و تدوین چشمانداز
الف. تحلیل وضعیت موجود
نقاط قوت: طبیعت منحصر به فرد (دریا، جنگل، کوهستان)، نزدیکی به پایتخت، تنوع اقلیمی، جاذبههای تاریخی.
نقاط ضعف : ازدحام در ایام اوج سفر، ضعف زیرساختهای حمل و نقل (به ویژه ترافیک جادهها)، دفع نامناسب زباله، کیفیت پایین برخی اقامتگاهها.
فرصتها : رشد بومگردی و گردشگری سلامت (بر اساس یافتههای تحقیقاتی)، پتانسیل گردشگری کشاورزی، سرمایهگذاری استراتژیک (بر اساس نتایج جستجو).
تهدیدها : تغییرات اقلیمی، تخریب محیط زیست و جنگلها، ساخت و سازهای غیرمجاز در سواحل.
تیرنگ : به نظر شما هدف گذاری چطور باید انجام شود؟!
دانایی : تعیین چشمانداز گردشگری بدون هدف گذاری تقریبا ناممکن است هدفگذاری برای تبدیل مازندران به”قطب گردشگری پایدار شمال ایران با محوریت طبیعتگردی و فرهنگگردی بسیار می تواند مورد اقبال واقع گردد بویژه برای کشور های فرهنگ دوست دنیا.
در فاز بعدی توسعه محصولات سنتی و تنوعبخشی به نحوه عرضه و برندسازی استاندارد محصولات اعم از صنایع دستی و غذایی می باشد و این امر بدون حمایت دولت یا انجمن های مردم نهاد ممکن نیست چرا که باید استارت آپی و گروهی کار کرد تا حصول نتیجه مطلوب باشد.
تیرنگ: آیا برنامهریزی صرفاً بر گردشگری ساحلی و تابستانی متمرکز شود کافی است؟
دانایی: اتفاقا برنامهریزی نباید صرفاً بر گردشگری ساحلی و تابستانی متمرکز شود، بلکه باید تنوع فصلی اقلیمی و جغرافیایی را لحاظ کرد و به عنوان نقطه عطف و قوت از آن بهره گرفت. من دوستی داشتم که در پاییز به ایران سفر کرد و در مازندران چند روز اقامت داشت یکی از نکات جذاب برای ایشان هوای مازندران بود که در طول روز 4فصل می شد صبح آفتاب کمی بعد بهاری کمی بعد زمستانی و بارندگی کمی بعد پاییز و باد شدید و ریزش برگها و اقامت دو روزه را به یک هفته تمدید کرد و بسیار لذت میبرد حتی برایش شعر سروده بود و می گفت هوای پاییز مازندران برای شعر سرودن و ابراز احساسات بسیار جذاب است و به شوخی گفت دلم می خواهد ازهمسر آینده ام در ماه پاییز شمال ایران خواستگاری کنم در صورتیکه برای مردمان ما حتی قابل توجه هم نیست.
در این میان با دکتر خداپرست مدرس حوزه بازاریابی مدرن در حوزه گردشگری نیز گفتگویی داشتیم و از ایشان سوال کردیم
تیرنگ: به نظر شما نوع گردشگری مازندران باید بر چه مبنایی چیدمان شود؟
خداپرست:گردشگری مازندران باید بر محور توسعه و فعالیتهای بومی صورت گیرد.
گردشگری هیجانی در طبیعت با ماجراجویی هایی که آدرنالین به حد زیادی ترشح کند بسیار امروزه در دنیا مورد توجه است. تمرکز بر جنگلهای هیرکانی (ثبت جهانی)، آبشارها و دریاچهها (مانند دریاچه ولشت). ایجاد مسیرهای طبیعتگردی استاندارد و ایمن مانند پانجی جامپینگ در ارتفاعات و آبشار ها.
تیرنگ: نظرتان راجع به گردشگری سلامت و تندرستی چیست آیا بعنوان گردشگری سودآور می توان روی آن سرمایه گذاری کرد؟
خداپرست: با توجه به پتانسیل منطقه، سرمایهگذاری در مجتمعهای آبدرمانی (استفاده از چشمههای آب گرم) و مراکز اقامتی ساحلی با محوریت رژیم غذایی و آرامش می تواند بسیار سودآور باشد بویژه مجتمع های گردشگری سلامت برای سالمندان چراکه جمعیت جهان رو به سالمندی است و اگر بشود این سمت ورود کند مازندران می تواند بعد جهانی گردشگری سلامت را در بر بگیرد.
تیرنگ: یکی از متخصصین به گردشگری فرهنگی در مازندران اشاره داشت نظر شما چیست؟
خداپرست:گردشگری فرهنگی و تاریخی احیای بناهای تاریخی (مانند برجهای آرامگاهی، موزههای مردمشناسی) و تمرکز بر فرهنگ بومی مازندرانی، غذاهای محلی و صنایع دستی را می طلبد باید متولیان امر به ویژه سازمان گردشگری با مشارکت مردمی یا حتی واگذاری امتیاز به برخی از سرمایه گذاران با شروط خاص این بخش را احیا و بسیار مورد توجه قرار دهند ساخت اقامتگاه ها نزدیک مکان های تاریخی ایجاد تورهای گردشگری تبلیغات به موقع و گسترده می تواند بسیار راهگشا باشد و دور از دسترس نیست.
تیرنگ: همانطور که استحضار دارید مازندران قطب کشاورزی کشور محسوب می شود آیا می شود گردشگری تحت عنوان گردشگری کشاورزی ابداع کرد.
خداپرست: گردشگری کشاورزی توسعه بازدید از مزارع چای، شالیزارها و باغهای مرکبات ماهیگیری از اب بندان ها و حوضچه های پرورش ماهی ؛ امکان تجربه برداشت محصول توسط گردشگران می تواند بسیار جذاب باشد چراکه بسیاری از کودکان و خاواده هایشان به جهت زندگی شهری حتی مزرعه ها را ازنزدیک ندیدند و حتی می توانند یک نهال به نام خودشان مزرعه ها بکارند و به آن سر بزنند در کشور های توسعه یافته گردشگری کشاورزی بسیار جذاب هستند و می توانند الگو های مناسبی باشند.
تیرنگ: مازندران چندین رشته ورزشی موفق دارد از جمله کشتی که پهلوانان آیا می شود روی گردشگری ورزشی هم کار کرد ؟
خداپرست: ببینید گردشگری ورزشی بسیار قوانین سختی دارد معمولا میزبانی رویدادهای ورزشی در سواحل، کوهستان (کوهنوردی) و دریا (ورزشهای آبی) در این حوه می گنجد که ادغام دو سازمان است کار سودآوری هست اما از عهده مردم خارج است بیشتر سازمانی است که اغلب هم اتفاق می افتد.
تیرنگ : آیا زیرساختها و کیفیت خدمات در مازندران در حد استاندارد هست؟
خداپرست: نمی توان به این سادگی قضاوت کرد این استاندارد ها شاخص هایی دارند که باید برررسی کرد مثلا از جهت ارتقاء کیفیت خدمات:
آموزش نیروی انسانی: اجرای دورههای آموزشی مستمر و حرفهای برای پرسنل هتلها، رستورانها و راهنمایان تور با تأکید بر استانداردهای بینالمللی و مهماننوازی مازندرانی بسیار اهمیت دراد
دیگری استانداردسازی اقامتگاهها و رتبهبندی مجدد و نظارت جدی بر کیفیت هتلها، ویلاها و بومگردیها باید مورد توجه قرار گیرد
بهبود زیرساختهای فیزیکی از جمله حمل و نقل تکمیل طرحهای بزرگراهی برای کاهش ترافیک، توسعه فرودگاهها، و گسترش حمل و نقل عمومی ایمن و راحت بین شهرهای استان حاصل تعامل و همکاری دستگاه های زیادی است و حتی تامین بودجه و رایزنی نمایندگان مجلس را می طلبد.
مدیریت پسماند که امروزه معضل بزرگی در مازندران می باشد اجرای طرحهای جامع و کارآمد مدیریت زباله در تمام نقاط گردشگری برای حفظ محیط زیست و جلوگیری از آلودگی سواحل و جنگلها متاسفانه بوی بد و نامطبوع می تواند گردشگران را ناراحت و گریزان کند یا چهره مخدوش شده طبیعت با ریختن زباله گردشگران قبلی می تواند بسیار زننده و ناخوشایند باشد که باید با مدیریت استراتژیک دنبال شود
تیرنگ:بازاریابی جهت دار و پایداری زیست محیطی در توسعه گردشگری راچگونه باید هدفمند ومدیریت کرد؟
خداپرست: بازاریابی هدفمند به شکلی است که به جای تمرکز بر گردشگر انبوه داخلی، جذب گردشگران باکیفیت و با ماندگاری بالا از طریق بازاریابی دیجیتال و حضور در نمایشگاههای بینالمللی. معرفی مازندران به عنوان یک مقصد چهار فصل (مثلاً، پاییز هزار رنگ در جنگلها یا اسکی روی برف در ارتفاعات). پایداری محیط زیستی و اجتماعی نیازمند چندین محور است:
* اجرای سختگیرانه قوانین ساخت و ساز در مناطق حساس.* توسعه گردشگری مبتنی بر جامعه که سهم درآمد مردم محلی را افزایش داده و از حفظ آداب و رسوم حمایت کند.حفاظت زیست محیطی و حفاظت از جنگلهای هیرکانی به عنوان یک میراث جهانی و تمرکز بر گردشگری مسئولانه باید مورد توجه ویژه قرارگیرد. حتی بعضی زمزمه ها وجود دارد برخی مسئولین بدون توجه به محیط زیست دستور احداث صنایع مغایر با حفظ محیط زیست را صادر می کنند و این در واقع آسیب جدی به فردای مازندران است و این طبیعت بکر با همان صنایع که قصد کارآفرینی دارند نسل فردا را در برهوت رها خواهد کرد. در صورتیکه احیای گردشگری می تواند بسیار اشتغال زا و ارز آور باشد بدون اینکه به محیط آسیب جدی بزند.
تیرنگ: با تشکر از این دو کارشناس گرامی برای این گفتگو به طور خلاصه اینکه مازندران درتأمین نیازهای اولیه اقامتی و دسترسی اولیه (جادهها) موفق عمل کرده است. اما در بخشهای حیاتی مانند ظرفیت جادهای (مدیریت ترافیک)، زیرساختهای محیط زیستی (پسماند و فاضلاب)، و ارتقاء کیفیت خدمات، زیرساختها پاسخگوی حجم زیاد گردشگران انبوه نیست و نیازمند سرمایهگذاریهای استراتژیک و توسعه پایدار می باشد تا بتوانند گردشگری کیفی را پشتیبانی کنند مازندرانی ها به میهمان نوازی شهرت دارند و مردمان بسیار خونگرمی هستند و بستر فرهنگی برای جذب گردشگر کاملا فراهم است فقط همت مسؤلین را جهت جذب سرمایه گذار می طلبد.
