بحران فرونشست
بحران فرونشست
تغییرات اقلیمی از یک سو و برداشت بی رویه از سفره های زیرزمینی و مسائل انسان ساخت پدیده فرونشست زمین و بحران کم آبی را طی سال های اخیر در مازندران تشدید کرده است.

 

تیرنگ، الهام دهقان:

تغییرات اقلیمی از یک سو و برداشت بی رویه از سفره های زیرزمینی و مسائل انسان ساخت پدیده فرونشست زمین و بحران کم آبی را طی سال های اخیر در مازندران تشدید کرده است.

طی سال‌های اخیر شاهد افزایش فرونشست‌ها و بحران کم‌آبی در مازندران به علت تغییرات اقلیمی و مسائل انسان‌ساخت هستیم که با اصلاح الگوی مصرف و مدیریت پایدار مناسب شاید بتوان گامی در این راستا برداشته شود.

برداشت بی‌رویه آب از سفره‌های آب زیرزمینی و فرونشست در مازندران به دغدغه عمومی تبدیل شده و به تکرار شاهد ساخت و سازهای بی‌رویه و برداشت‌های غیر مجاز از بستر رودخانه‌ها هستیم که از دلایل اصلی فرونشست‌ها و متعاقباً تنش گسل و زلزله‌های اخیر در این استان است.

در این باره پروفسور یخکشی پدر دانش محیط زیست مازندران در پاسخ به پرسش خبرنگار تیرنگ درباره اینکه به اذعان کارشناسان از لحاظ منابع آب زیرزمینی در وضعیت مطلوبی قرار نداریم. يكی از عوارض مخرب این پایين رفتن سطح آب‌های زيرزمينی، پديده فرونشست زمين است. به طوری که در برخی شهرها نظیر پایتخت بر طبق آمار تا چندین سانت فرو نشست داریم و حتی خطر فرونشست موضعی در آینده مازندران را تهدید خواهد کرد، گفت:

این موضوع کاملا درست است. ببینید آب‌هایی كه در دالان‌های زير زمين جمع شده بودند وقتی اين دالان‌ها خالی شوند با فشار طبقات بالایی، زمين فرونشست می‌كند. چنين شرايطی با زلزله‌ای با شدت كم و حتی فشار ساختمان‌ها از سطح بالایی، می‌تواند ويرانه‌ای وحشتناك بر جای بگذارد.

✓ تهدیدی جدی برای استان‌های شمالی

علی بیت‌اللهی؛ عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه‌ و شهرسازی در گفت‌وگویی در رابطه با فرونشست در استان مازندران اظهار کرد: بر اساس آخرین اندازه‌گیری‌های دورسنجی متاسفانه نیمه‌‌شرقی استان مازندران از سمت جلگه آمل، در حدود 10 سانتی‌متر در سال نرخ فرونشست دارد و برای ما محرز است که در استان سرسبز و پر آب مازندران نیز پدیده فرونشست توسعه پیدا کرده است.

وی با بیان اینکه تا حدود 56 سال پیش این عارضه را در استان نداشتیم، گفت: این اتفاق با افت محسوس سفره‌های آب زیرزمینی در شرق ساحل دریای خزر مرتبط است و در واقع این عامل اصلی فرونشست در این استان است.

عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات راه‌ و شهرسازی بیان کرد: مهاجرت بیش از 800 هزار نفر جمعیت در طول دو سه سال اخیر به این استان، حفر چاه‌های بی‌رویه و نیز کاهش سطح آب دریای مازندران که باعث افت سطح آب سفره‌های زیرزمینی می‌شود از جمله عواملی هستند که این پدیده را تشدید می‌کنند.

بیت‌اللهی درباره کاهش تراز آب خزر توضیح داد: تراز آب خزر ظرف مدت یک سال، یعنی از سه ماهه اول 1399 تا 1400، 25 سانتی‌متر کاهش تراز(ارتفاع آب) داشته و در مدت دو دهه اخیر 215 سانتی‌متر سطح آب دریای مازندران کاهش پیدا کرده است.

وی خاطرنشان کرد: فرونشست در یک نوار باریک ساحلی شمالی، جمعیتی بالغ بر 2 میلیون و 150 هزار نفر که در استان گیلان و مازندران هستند را تهدید می‌کند.

✓فرونشست‌ها بیشتر در شرق مازندران مشاهده می‌شود

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در خصوص وضعیت فرونشست‌ها در این استان اظهار کرد: با توجه به کمبود آب در شرق استان و افت زیاد سطح آب زیرزمینی در منطقه، نگرانی‌های مربوط به فرونشست زمین در این منطقه بسیار بیشتر از سایر مناطق است. آب منطقه‌ای استان به جای ترویج فرهنگ مصرف بهینه آب و حمایت از جهاد کشاورزی برای ارائه الگوی کشت جایگزین در این منطقه، به دنبال راهکارهای سازه‌ای منسوخ انتقال آب از غرب به شرق استان است و بخش عمده‌ای از بودجه‌ها را به‌سمت سدسازی و پروژه‌های سازه محور سوق می‌دهد. این تفکر در تأمین آب به معنای ترویج فرهنگ افزایش مصرف است نه مدیریت مصرف متناسب با منابع موجود.

وی گفت: اگر قسمت بسیار کمی از این بودجه‌ها را صرف مسائل فرهنگی کنند می‌توان به بهبود اوضاع امیدوار شد و این موضوع به سادگی اتفاق نمی‌افتد و لازم است تفکر کلان مدیریت آب استان تغییر کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری افزود: با تغییر تفکر حاکم بر مدیریت آب استان می‌توانیم از این چالش‌هایی که وجود دارد، نجات پیدا کنیم. باید به سرعت از روش‌ها و شاخص‌های سنتی تک بعدی مدیریت آب فاصله بگیریم و شاخص‌های پایداری چند بعدی و جدید مورد پذیرش جهانی را ملاک تصمیم‌گیری‌ها قرار دهیم. به هیچ عنوان نباید آب به عنوان یک کالای صرفاً اقتصادی مورد توجه قرار گیرد و لازم است ابعاد زیست محیطی و اجتماعی آن بیشتر از گذشته در نظر گرفته شوند.

درزی تصریح کرد: ما می‌توانیم با استفاده از تجربیات بقیه کشورها این چالش‌ها را کاهش دهیم که همه این‌ها برمی‌گردد به همان تفکر کلان مدیریت آب.

اصلاح الگوی مصرف و ترویج آن و غیرفعال کردن چاه‌های آب بدون مجوز و جلوگیری از حفر بی رویه چاه‌ها برای پیشگیری از فرونشست‌ها و بحران‌های آبی از اقداماتی است که باید در مدیریت منابع آب مورد توجه قرار گیرد