تیرنگ:
رودخانه بابلرود، شریان حیاتی شهر بابلسر و یکی از پرآبترین رودخانههای استان مازندران، این روزها حال خوشی ندارد. درحالیکه چشم بسیاری از گردشگران و ساکنان محلی به جریان زلال و آرام این رودخانه دلخوش است، در زیر پوست این آرامش، زخمی عمیق در حال گسترش است: تخلیه بیوقفه فاضلاب خانگی به بابلرود.
به گفتهی رضا احمدی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان بابلسر، وضعیت آلودگی در مسیر این رودخانه نگرانکننده است و منشأ آن نه صنعت، بلکه خانهها و ساختمانهایی هستند که فاضلاب خود را بهصورت غیراصولی به این رودخانه هدایت میکنند.
✓نبود صنایع آلاینده؛ اما فاضلاب خانگی همچنان ادامه دارد
احمدی تأکید کرد که در مسیر بابلرود، هیچگونه واحد صنعتی یا خدماتی وجود ندارد که پساب تصفیهنشده را مستقیماً وارد رودخانه کند. این نکته از منظر زیستمحیطی مثبت به نظر میرسد، اما مشکل جای دیگری است: تخلیه مستقیم فاضلاب خانگی.
به گفتهی او، هرچند بابلرود از آلودگی صنعتی مصون مانده است، اما فاضلاب منازل مسکونی در حاشیه شهر، بدون هیچگونه تصفیه، به مسیر طبیعی رودخانه وارد میشود و همین موضوع به مرور زمان، سلامت آب، خاک و اکوسیستم اطراف را تهدید میکند.
✓ایگوهایی که به تهدید تبدیل شدند
در حریم این رودخانه چندین «ایگو» یا شبکه هدایت آبهای سطحی وجود دارد که در ابتدا برای مدیریت آب باران و روانابهای شهری ساخته شدند. اما احمدی میگوید این ایگوها هنگام احداث، تحت نظارت اداره محیط زیست قرار نداشتند.
او با لحنی نگران توضیح میدهد: «متأسفانه برخی از این ایگوها به مسیر ورود فاضلاب خانگی تبدیل شدهاند. درواقع، عدهای از ساکنان منازل اطراف، با ایجاد لولههای مجزا، فاضلاب خود را به این مجاری متصل کردهاند و در نهایت این جریان آلوده مستقیماً وارد بابلرود میشود.»
نتیجهی چنین اقدامی روشن است؛ آلودگی تدریجی رودخانهای که زمانی محل تخمریزی ماهیها، زیستگاه پرندگان مهاجر و منبع آب کشاورزی مردم منطقه بود، امروز در معرض خطر نابودی قرار گرفته است.
✓زنگ خطر برای اکوسیستم و سلامت عمومی
رئیس اداره محیط زیست بابلسر با صراحت هشدار میدهد: «وضعیت کنونی تهدیدی جدی برای اکوسیستم رودخانهای و سلامت عمومی محسوب میشود.»
مسلم است ورود فاضلاب خانگی به آبهای سطحی موجب افزایش بار میکروبی، رشد جلبکها، کاهش اکسیژن محلول در آب و مرگ تدریجی گونههای آبزی میشود. در کنار آن، خطر انتقال بیماریهای پوستی و عفونی برای شهروندانی که با آب رودخانه تماس دارند نیز وجود دارد.
بابلرود تنها یک رودخانه نیست؛ شریان حیاتی است که به دریای خزر میپیوندد. تداوم این روند میتواند نهتنها کیفیت زیستمحیطی منطقه را تحتتأثیر قرار دهد، بلکه آثار آن تا سواحل و اکوسیستمهای دریایی نیز گسترش یابد.
✓ریشه مشکل در تأخیر طرح فاضلاب شهری
احمدی در بخش دیگری از سخنان خود، راهحل اصلی را در اجرای طرح جامع فاضلاب شهری دانست. او میگوید:
«تنها راهکار مؤثر و بلندمدت برای حل این مشکل، اجرای طرح جامع شبکه جمعآوری فاضلاب شهری و راهاندازی کامل سیستم تصفیه فاضلاب است.»
به گفتهی کارشناسان، اجرای طرح فاضلاب شهری در بابلسر از سالها پیش در دستور کار بوده، اما به دلایل مختلف از جمله کمبود بودجه، پیچیدگی زیرساختی و کندی اجرای پروژهها، هنوز به بهرهبرداری کامل نرسیده است. همین تأخیر سبب شده است تا برخی از ساکنان به روشهای غیراصولی برای دفع فاضلاب روی بیاورند که اکنون به بحرانی محیطزیستی تبدیل شده است.
✓بیتوجهی به حریم رودخانهها
یکی دیگر از چالشهایی که بابلرود دارد، ساختوسازهای غیراصولی در حریم بابلرود است. توسعه شهری بدون رعایت حریم قانونی رودخانه، منجر به از بین رفتن پوشش گیاهی حاشیهای، تخریب بستر طبیعی و افزایش خطر نفوذ فاضلاب به مسیر آب شده است.
این ساختوسازها علاوه بر جنبههای زیستمحیطی، در زمان بارندگیهای شدید خطر طغیان و آسیب به منازل را نیز افزایش میدهد. مسلم است که شهرداریها و دستگاههای متولی باید نظارت بیشتری بر ساختوسازها در محدوده حریم رودخانهها اعمال کنند تا از تشدید مشکلات موجود جلوگیری شود.
✓در انتظار تصمیم جدی مسئولان
مسئول اداره محیط زیست بابلسر خواستار ورود جدی مسئولان استانی و ملی به موضوع شد. باید توجه داشت «اگرچه طرحهای متعددی برای بهبود وضعیت فاضلاب شهری مطرح شده، اما تا زمانی که اقدام اجرایی مؤثری صورت نگیرد، وضعیت بابلرود روزبهروز بحرانیتر خواهد شد.»
به باور کارشناسان، کنترل این بحران نیازمند همافزایی دستگاههای مختلف از جمله شرکت آب و فاضلاب، شهرداری، سازمان محیط زیست و… است. بدون همکاری میانبخشی، هیچ طرحی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
✓رودخانهای که نیاز به احیا دارد
بابلرود برای مردم بابلسر فقط یک منبع آب نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی و طبیعی این شهر است. بسیاری از خاطرات نسلهای گذشته در کنار این رودخانه شکل گرفته است، اما اکنون این میراث طبیعی در معرض تهدید جدی قرار دارد.
اگر روند فعلی ادامه یابد، خطر نابودی حیات آبزیان، از بین رفتن پوشش گیاهی اطراف رودخانه، کاهش کیفیت آب زیرزمینی و حتی تهدید سلامت ساکنان منطقه دور از انتظار نیست. بابلرود دیگر توان تحمل این حجم از آلودگی را ندارد.
✓لزوم فرهنگسازی و مشارکت مردمی
در کنار اقدامات فنی و زیرساختی، نقش مردم نیز بر کسی پوشیده نیست، تا زمانی که شهروندان نسبت به اهمیت محیط زیست و تأثیر رفتارهای روزمره خود آگاه نشوند، هیچ طرحی به موفقیت کامل نخواهد رسید.
آموزشهای عمومی، اطلاعرسانی رسانهای و تشویق مردم به همکاری با نهادهای ذیربط میتواند نقشی مهم در کنترل تخلیه فاضلاب خانگی ایفا کند. بهویژه در مناطق قدیمی شهر، میتوان با ایجاد طرحهای محلی و یارانهای، منازل را به شبکه فاضلاب شهری متصل کرد تا انگیزه تخلیه غیراصولی کاهش یابد.
رودخانه بابلرود، این میراث ارزشمند طبیعی شمال، امروز به کمک نیاز دارد. اگرچه تخلیه فاضلاب خانگی در ظاهر موضوعی جزئی به نظر میرسد، اما تأثیرات آن گسترده و چندلایه است؛ از تهدید سلامت عمومی گرفته تا نابودی تدریجی اکوسیستمهای آبی.
