تیرنگ، حجت الاسلام و المسلمین حاج محمد حسین گلکار استاد و محقق حوزه و دانشگاه و معاونت پژوهش مرکز تخصصی حوزوی تمدن اسلامی
آیه:
«فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا، إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا.»
)بهراستی با هر سختی آسانی است؛ با هر سختی آسانی است – سوره شرح، آیات ۵ و ۶(
در تاریخ انسان، اندوه فراوان است؛ اما اندوهی که به امید منتهی میشود، نادر است. حضرت فاطمه زهرا(سلاماللهعلیها) در روزگار پس از رحلت پدرش، غمی را تجربه کرد که تاریخ نظیرش را کمتر دیده است. اما آنچه او را ماندگار کرد، نه صرفِ رنج کشیدن، بلکه شیوهی مواجههاش با رنج بود. فاطمه(س) در اوج اندوه، هرگز از مدار رضایت الهی خارج نشد.
او میان اشک و ایمان توازن برقرار کرد؛ گریههایش تسلیم نبود، اعتراض نبود، بلکه دعا بود. او در غمِ از دست دادن پیامبر(ص) و در رنجِ از دست رفتن حق ولایت، نه به یأس فروغلتید و نه به خشم کور پناه برد. اندوهش، دریچهای به امید بود؛ امید به عدالت الهی، به آیندهی روشن ولایت، و به بازگشت جامعه به مسیر حق. این همان مدیریت احساس است که ایمان را از فرسودگی نجات میدهد.
در زندگی امروز، بسیاری از مردم میان دو قطب اندوه و امید سرگرداناند؛ یا از ترسِ ناامیدی، اندوه را انکار میکنند، یا زیر بار آن خم میشوند. فاطمه(س) نشان داد که مؤمن میتواند اندوهگین باشد و در عین حال، امیدوار بماند. او به ما آموخت که امید واقعی، نه نادیده گرفتن درد، بلکه معنا بخشیدن به آن است.
در خانهی کوچک مدینه، صدای گریهی فاطمه، زمزمهی ذکر بود. او اندوه را با نیایش تلطیف میکرد و از دلِ دعا، آرامش میساخت. این الگو برای ما در دنیای پراضطراب امروز حیاتی است. اگر مردم یاد بگیرند درد را با دعا و خدمت معنا کنند، افسردگی به بینش بدل میشود و ناامیدی، به انگیزهی اصلاح.
در عرصهی اجتماعی نیز، فاطمه(س) میان اندوه و امید حرکت کرد. او از انحراف جامعه رنج برد، اما به تربیت نسل آینده دل بست. در میان تاریکی، نور ولایت را در دل فرزندانش زنده نگه داشت. این یعنی امید، حتی در دل شکستها نیز ممکن است، اگر به ایمان تکیه کند.
اندوه فاطمی، اندوهی سازنده بود؛ گریهای که بذر آگاهی کاشت و فریادی که وجدان تاریخ را بیدار کرد. او به ما یاد داد که احساسات باید در مسیر معنا حرکت کنند؛ غم، اگر در خدمت ایمان باشد، به حیات دوباره میانجامد.
امروز جامعه ما نیز با اندوههای خود روبهروست؛ فشار اقتصادی، دغدغههای فرهنگی، و زخمهای اجتماعی. اما اگر هر اندوهی با امید به اصلاح همراه شود، همان مسیر فاطمی آغاز شده است.
او در اوج رنج گفت: «رضیتُ بما رضیالله لی» — و همین جمله، خلاصهی تمام مدیریت احساس است: تسلیم در برابر خدا، نه در برابر مشکل.
فاطمه(س) به ما آموخت که مؤمن، نه بیاحساس است و نه بیهدف؛ او میگرید تا بیدار شود، میسوزد تا بسازد، و میپاید تا بماند.
در مدار رضایت الهی، اندوه، مقدمهی امید است؛ همان نوری که هنوز از خانهی فاطمه تا قلب جهان میتابد.
