تیرنگ:
مازندران، با مناظر سرسبز و زمینهای حاصلخیزش، همیشه بهعنوان یکی از قطبهای کشاورزی ایران شناخته میشده است. اما تغییرات اقلیمی، کاهش بارش و افزایش دما طی سالهای اخیر، کشاورزان این استان را با چالشی جدی مواجه کرده است: کمآبی. با این حال، کشاورزان مازندرانی با خلاقیت، نوآوری و همت توانستهاند از این بحران عبور کنند و نمونهای از تابآوری و مدیریت منابع طبیعی را به نمایش بگذارند.
✓چالش کمآبی و تهدید کشاورزی
کاهش میزان آب در رودخانهها و تالابها، کمبود منابع زیرزمینی و افزایش خشکسالیهای فصلی، تولید محصولات کشاورزی را در مازندران با تهدید روبهرو کرده است. بسیاری از کشاورزان که سالها به روشهای سنتی آبیاری وابسته بودند، ناگزیر شدند راهکارهای نوین و انعطافپذیر را در دستور کار قرار دهند. این تغییر شرایط، نه تنها معیشت کشاورزان را به خطر انداخته بود، بلکه زنجیره تامین غذایی استان و کشور را نیز تحت تأثیر قرار میداد.
✓نوآوری و سازگاری؛ کلید عبور از بحران
یکی از مهمترین عوامل موفقیت کشاورزان مازندرانی در مواجهه با کمآبی، پذیرش نوآوری و تغییر سبک کشاورزی بوده است. بسیاری از آنها از سیستمهای مدرن آبیاری قطرهای و هوشمند استفاده کردهاند که مصرف آب را به شکل قابل توجهی کاهش داده و در عین حال عملکرد محصولات را افزایش میدهد. در کنار این، استفاده از تکنیکهای به روز برای حفظ رطوبت خاک، به کشاورزان امکان داده تا با کمبود آب نیز زمینهای خود را زنده نگه دارند.
علاوه بر فناوری، تغییر الگوی کشت نیز یکی دیگر از اقدامات مؤثر بوده است. کشاورزان با توجه به میزان آب موجود و نیاز واقعی محصولات، به سمت کاشت محصولاتی رفتهاند که مقاومت بیشتری در برابر خشکسالی دارند. این رویکرد باعث شده تا حتی در سالهای خشک، بخشی از تولیدات کشاورزی حفظ شود و خانوادهها از درآمد کشاورزی خود بیبهره نمانند.
✓همکاری و همبستگی محلی
تجربه موفق کشاورزان مازندرانی نشان میدهد که بحرانها تنها با تلاش فردی پشت سر گذاشته نمیشوند؛ همکاری جمعی و همبستگی محلی نقش کلیدی دارد. در بسیاری از روستاها، کشاورزان منابع آب خود را به اشتراک گذاشته و برنامهریزی مشترک برای آبیاری و مدیریت زمینها انجام دادهاند. سازمانهای مرتبط اطلاعات لازم درباره روشهای کاهش مصرف آب و حفظ خاک را در اختیار کشاورزان قرار دادهاند و به این ترتیب جامعه کشاورزی در برابر بحران آسیبپذیر نبوده است.
✓نقش آموزش و اطلاعرسانی
آموزش و انتقال دانش فنی نیز از دیگر عوامل مؤثر در موفقیت کشاورزان مازندرانی بوده است. دورههای آموزشی درباره روشهای نوین کشاورزی، مدیریت منابع آب و مقابله با اثرات خشکسالی به صورت مداوم برگزار شده است. بسیاری از کشاورزان جوان، با استقبال از این آموزشها، نقش پیشگام را در اجرای تکنیکهای نوین ایفا کردهاند و تجربه خود را به سایرین منتقل کردهاند. این تعامل میان تجربه سنتی و دانش نوین، زمینهای برای رشد پایدار کشاورزی در شرایط کمآبی فراهم کرده است.
✓محیط زیست و کشاورزی پایدار
کشاورزان مازندرانی با عبور از بحران کمآبی نشان دادهاند که حفظ محیط زیست و تولید کشاورزی میتوانند همزمان دنبال شوند. مدیریت بهینه منابع آب، کاهش استفاده از کودها و سموم شیمیایی و توجه به تنوع زیستی در زمینهای کشاورزی، نمونهای از این رویکرد است. این تجربه نه تنها به کاهش آسیبهای محیطی کمک کرده، بلکه زمینهای برای تولید محصولات سالم و با کیفیت فراهم آورده است.
✓امید و چشمانداز آینده
تجربه موفق کشاورزان مازندرانی، الگویی الهامبخش برای سایر مناطق کشور است که با محدودیتهای منابع آبی مواجه هستند. نشان داده شده است که با خلاقیت، نوآوری، همکاری جمعی و آموزش مناسب، میتوان حتی در شرایط دشوار، تولید و معیشت کشاورزان را حفظ کرد. این مسیر امیدبخش، نشاندهنده آن است که چالشهای طبیعی هرچقدر هم بزرگ باشند، با همت و برنامهریزی میتوان از آنها عبور کرد.
همچنین این تجربه باعث شده تا مسئولان محلی و ملی، اهمیت حمایت از کشاورزان و سرمایهگذاری در زیرساختهای آبی و آموزشی را بیش از پیش درک کنند. توجه به توسعه کشاورزی پایدار، حفاظت از منابع طبیعی و ارتقای مهارتهای کشاورزان، میتواند نه تنها امنیت غذایی منطقه بلکه ثبات اقتصادی و اجتماعی را نیز تضمین کند.
✓ بیش از ۲.۴ میلیارد متر مکعب آب برای کشاورزی مصرف شد
طی سال زراعی گذشته بیش از ۲.۴ میلیارد متر مکعب آب برای کشاورزی مصرف شد؛ این خبر را مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران حیدر داوودیان میگويد.
این میزان حجم آب حاصل بهرهبرداری هوشمندانه از منابع سطحی، زیرزمینی، سدها، آببندانها و سیستمهای بازچرخانی بوده است.
حیدر داوودیان مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران اظهار کرد: این عملکرد نشاندهنده هماهنگی مطلوب میان ذخایر آبی و نیازهای زراعی استان است.
وی تصریح کرد: از ابتدای اردیبهشت تا پایان شهریور، ۲۵۹ میلیون متر مکعب آب از سدهای استان رهاسازی شد که سهم سد شهید رجایی ساری ۱۳۶ میلیون متر مکعب بود.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران بیان کرد: آببندانها نیز با ذخیره مناسب ۲۰۷ میلیون متر مکعب آب را در اختیار کشاورزان قرار دادند.
داوودیان با اعلام اینکه رودخانههای مازندران ۸۶۰ میلیون متر مکعب آب برای بخش کشاورزی تأمین کردند، اضافه کرد: برداشت از چاهها به حدود ۸۰۰ میلیون متر مکعب رسید که نیازمند مدیریت دقیقتری در آینده است.
وی یادآور شد: همچنین ۲۴۵ میلیون متر مکعب آب از طریق سدهای لاستیکی و ایستگاههای پمپاژ به مزارع استان منتقل شد.
✓سخن پایانی
عبور موفق کشاورزان مازندرانی از بحران کمآبی، نمونهای بارز از تابآوری انسانی در برابر تغییرات محیطی است. این تجربه نشان میدهد که ترکیب دانش سنتی با نوآوری، همبستگی اجتماعی و مسئولیتپذیری محیطی میتواند راهگشای بحرانهای طبیعی باشد. کشاورزان مازندران ثابت کردهاند که با تلاش، خلاقیت و امید، حتی خشکترین روزها هم میتوانند به روزهایی سبز و پرمحصول تبدیل شوند.
در نهایت، این داستان نه تنها برای کشاورزان بلکه برای همه جامعه الهامبخش است؛ پیامش ساده است: با همت و خلاقیت، میتوان حتی سختترین بحرانها را به فرصت تبدیل کرد.
