امید به بازگشت حیات در میانکاله
امید به بازگشت حیات در میانکاله
تالاب بین‌المللی میانکاله، این ذخیره‌گاه زیست‌کره در شمال ایران، سال‌هاست که به دلیل بی‌توجهی‌های انسانی، طرح‌های توسعه‌طلبانه و تغییرات اقلیمی، در معرض تهدید قرار گرفته است.

تیرنگ:

حسین تقوی: تالاب بین‌المللی میانکاله، این ذخیره‌گاه زیست‌کره در شمال ایران، سال‌هاست که به دلیل بی‌توجهی‌های انسانی، طرح‌های توسعه‌طلبانه و تغییرات اقلیمی، در معرض تهدید قرار گرفته است. اما در ماه‌های اخیر، خبرهای امیدوارکننده‌ای از آغاز پروژه‌های احیای این زیستگاه ارزشمند به گوش می‌رسد؛ پروژه‌هایی که اگر با دقت و استمرار دنبال شوند، می‌توانند آینده این اکوسیستم شکننده را نجات دهند.

✓اهمیت میانکاله در زیست‌بوم ایران و جهان

میانکاله یکی از معدود تالاب‌های ساحلی باقی‌مانده در دریای خزر است. این منطقه به‌عنوان زیستگاه زمستان‌گذرانی پرندگان مهاجر و محل زندگی گونه‌های نادر جانوری شناخته می‌شود. میانکاله اکنون در فهرست کنوانسیون رامسر قرار دارد. با این حال، در سال‌های اخیر خشکسالی، ورود فاضلاب صنعتی و انسانی و همچنین کاهش شدید سطح آب دریای خزر، حیات این تالاب را به خطر انداخته است.

✓آغاز پروژه‌های احیا با رویکرد علمی

در پی هشدارهای پی‌درپی کارشناسان محیط زیست، لایروبی کانال‌های منتهی به خلیج گرگان، بهبود کیفیت آب ورودی، مدیریت چرای دام، پایش مستمر زیستگاه‌های پرندگان و بازنگری در الگوی کشت کشاورزی منطقه در دستور کار قرار گرفت.

✓ارائه برنامه جامع پایش کیفی وضعیت تالاب میانکاله و خلیج گرگان

معاون محیط زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط زیست کشور ارائه برنامه جامع پایش کیفی وضعیت آب و رسوبات تالاب میانکاله و خلیج گرگان را ضروری دانست.

احمدرضا لاهیجان‌زاده در حاشیه نشست بررسی مسائل تالاب میانکاله افزود: در این نشست طرح پیشنهادی برای طراحی و استقرار سامانه جامع پایش دوره‌ای وضعیت آب، رسوبات، شوری، کیفیت فیزیکی و شیمیایی، و شاخص‌های زیستی خلیج گرگان و تالاب میانکاله ارائه شد.

لاهیجان‌زاده با تأکید بر اهمیت این برنامه برای تصمیم‌سازی‌های علمی و مداخلات مدیریتی در منطقه، اظهار داشت: پایش منسجم و مستمر، پایه اصلی مدیریت سازگار با اکوسیستم است. اجرای یک برنامه منطقه‌ای با همکاری نهادهای تخصصی، می‌تواند تصویر دقیقی از روند تغییرات محیطی فراهم کند و مبنای اقدامات حفاظتی و احیایی واقع‌بینانه باشد.

وی گفت: در این جلسه، اعضا برنامه‌محور ارائه‌شده، اصلاحات پیشنهادی خود را در زمینه شاخص‌های پایش، تناوب نمونه‌برداری، هماهنگی نهادی و تعیین مسئولیت‌ها مطرح کردند و در جمع‌بندی، مقرر شد اصلاحات مطروحه در جلسه در متن طرح پیشنهادی اعمال و پس از تأیید نهایی، این برنامه به‌صورت منطقه‌ای و در چارچوب ساختار یکپارچه مدیریت زیست‌بومی خلیج گرگان و تالاب میانکاله اجرا شود.

همچنین محمدرضا کنعانی مدیر کل محیط زیست مازندران افزود: اجرای این برنامه را یکی از محورهای کلیدی تحقق هدف راهبردی حفاظت و احیای اکوسیستم‌های ساحلی و تالابی در برنامه استراتژیک مدیریت محیط زیستی استان دانست.

✓مشارکت جوامع محلی

کارشناسان بر این باورند که احیای میانکاله بدون جلب مشارکت جوامع محلی عملاً بی‌نتیجه خواهد بود. طی دهه‌های گذشته، معیشت بسیاری از ساکنان روستاهای اطراف این تالاب به کشاورزی پرمصرف آب، صید غیرمجاز و حتی چرای بی‌رویه دام گره خورده بود. در همین راستا، در فاز جدید احیای میانکاله، توسعه مشاغل جایگزین همچون بوم‌گردی، صنایع‌دستی و پرورش آبزیان کم‌آب‌بر در دستور کار قرار گرفته است. این طرح با هدف ایجاد درآمد پایدار و کاهش فشار بر منابع طبیعی میانکاله طراحی شده است.

✓واکنش کارشناسان و فعالان محیط‌زیست

فعالان محیط‌زیست اگرچه آغاز این پروژه را مثبت ارزیابی می‌کنند، اما نسبت به تداوم و جدیت آن ابراز نگرانی دارند. زمانی، فعال محیط زیست ، در گفت‌وگو با رسانه‌ها اظهار داشت: «تجربه‌های پیشین نشان داده که طرح‌های محیط‌زیستی در ایران اغلب به دلایل مالی یا تغییر مدیریت‌ها نیمه‌کاره رها می‌شوند. احیای میانکاله نیازمند صبر، بودجه مستمر و نظارت دقیق است.»

✓چشم‌انداز آینده

با وجود همه چالش‌ها، امید به نجات میانکاله همچنان زنده است. نخستین نشانه‌های احیا در زمستان گذشته نمایان شد؛ بازگشت تدریجی پرندگان مهاجر و بهبود نسبی پوشش گیاهی در برخی بخش‌های جنوبی تالاب. این امیدواری، مشروط به استمرار اقدامات علمی و مدیریت هوشمندانه منابع آبی است.

میانکاله، همچنان نیازمند صدای بلندتری از سوی مردم و رسانه‌هاست تا از سایه خطر تخریب‌های جدید در امان بماند. سرنوشت این تالاب، آزمونی برای اراده ملی در حفاظت از محیط‌زیست ایران است؛ آزمونی که نتیجه آن می‌تواند الگویی برای سایر زیست‌بوم‌های در معرض خطر کشور باشد.