تیرنگ:
«درنای امید» نام آشنایی است برای دوستداران محیطزیست و پرندهشناسان ایران. این پرنده زیبا که از گونه درنای سیبری است، سالهاست بهعنوان تنها بازمانده جمعیت مهاجر این گونه به ایران میآمد و به نماد تلاش برای حفاظت از گونههای در معرض انقراض بدل شده بود. سرگذشت او حکایت غمانگیزی از کاهش تنوع زیستی در جهان و در عین حال نمادی از مقاومت و امید به نجات طبیعت بود.
درنای سیبری یکی از کمیابترین پرندگان جهان است که زیستگاه اصلی آن مناطق سیبری در روسیه است. این پرندگان هر ساله برای زمستانگذرانی به مناطق گرمتر مهاجرت میکنند. در گذشته، گروهی از این درناها مسیر مهاجرت خود را به سمت ایران انتخاب میکردند و تالاب فریدونکنار در مازندران را برای گذران زمستان برمیگزیدند.
با گذر زمان و تحت تأثیر شکار بیرویه، تخریب تالابها و تغییرات اقلیمی، جمعیت این گونه بهشدت کاهش یافت. امید که از سیبری تا ایران هزاران کیلومتر پرواز میکرد و هر سال چشمهای مشتاق دوستداران محیطزیست را به آسمان تالابهای مازندران خیره میساخت.
تاریخچه مهاجرت “امید” تک درنای سیبری به تالاب فریدونکنار برای زمستان گذرانی در سالهای اخیر به ماههای مهر،آبان و آذر بر میگردد و با توجه به اینکه این پرنده دو سال است که به استان نیامد گزینه احتمالی تلف شدن این پرنده روی میز کارشناسان فعالان محیط زیست قرار گرفته است.
درناهای سفید سیبری، دارای سه جمعیت شرقی، مرکزی و غربی هستند که این گروههای درنا، مسیرهای متفاوتی را نسبت به یکدیگر پرواز و مهاجرت میکنند.
از درناهای گله مرکزی که در فصول سرد از سیبری به مناطق جنوبی و کشور هندوستان پرواز میکردند، مدت هاست که خبری نیست و منقرض شدهاند.
آخرین بازمانده از گله مرکزی درنایی بود که بین سال های ۱۹۹۶ میلادی تا سال ۲۰۰۲ میلادی به تنهایی به هند سفر می کرد و بعد از سال ۲۰۰۲ دیگر دیده نشد.
جمعیت و گله درناهای شرقی از شرق سیبری به مناطق شرقی آسیا و چین پرواز می کند و جمعیت رو به بهبودی دارند اما از جمعیت درنای سفید سیبری در گله غربی تنها درنای امید باقی مانده بود.
طی دو سال گذشته تالاب فریدونکنار از حضور «امید»، تکدرنای سیبری مهاجر، بینصیب مانده و «رویا»، جفت بلژیکی همچنان در چشمانتظاری خاموش به سر میبرد.
با آمدن پاییز امید و انتظارها برای برگشت امید جان میگیرد، چراکه طی دو پاییز گذشته درنای امید به تالاب فریدونکنار بازنگشته و درنای بلژیکی کماکان در چشمانتظاری بسر میبرد.
رویا؛ درنای بلژیکی ششم بهمنماه ۱۴۰۱ بهمنظور همراهی با امید به مازندران منتقل شد، تنها چند هفته پس از آغاز مهاجرت مشترک از ادامه مسیر بازماند و پس از زندهگیری، به منطقه «اوجاکله» فریدونکنار بازگردانده شد؛ در حالیکه امید به سفر خود به سیبری ادامه داد.
✓دو سال بیخبری از امید
از آن زمان تاکنون هیچ نشانی از بازگشت امید به تالاب فریدونکنار دیده نشده است.
گمانهزنیها درباره سرنوشت این پرنده ارزشمند از احتمال تلف شدن تا مهاجرت به زیستگاهی دیگر ادامه دارد.
حتی پیشنهادهایی برای انتقال درنای دیگری از خارج کشور به مازندران مطرح شده تا شاید بتوان به چشمانتظاری رویا پایان داد؛ اما آنچه مسلم است غیبت امید همچنان ادامه دارد و درنای رویا چشمانتظار مانده است و امیدوار…
✓حال رویا خوب است
محمدرضا کنعانی مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران درخصوص وضعیت درنای بلژیکی و تصمیمات در این زمینه در گفتوگویی، اظهار کرد: درنای بلژیکی که در قالب یک طرح حفاظتی بینالمللی و برای تقویت جفتیابی درنای سیبری به کشور آورده شد، هماکنون تحت مراقبتهای ویژه و در شرایط کنترلشده نگهداری میشود.
وی افزود: این پرنده در وضعیت مطلوب قرار دارد و تمام اقدامات لازم از نظر بهداشتی، غذایی و رفتاری برای آن انجام میشود.
مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران بیان کرد: تصمیمگیری نهایی در خصوص آینده این پرنده و نحوه استفاده از آن در طرحهای حفاظتی، براساس نتایج بررسیهای علمی و در هماهنگی کامل با ستاد سازمان اتخاذ خواهد شد.
✓نماد امید و آینده
هر بار که امید پس از سفری طولانی به ایران بازمیگشت، موجی از شادی و امید در دل دوستداران محیطزیست ایجاد میشد. این پرنده نهتنها نماینده یک گونه در معرض انقراض بود، بلکه یادآور این حقیقت بود که حفاظت از طبیعت وظیفهای همگانی است.
اگرچه بازگشت یک پرنده نمیتواند تضمینکننده بقای یک گونه باشد، اما همین حضور میتواند انگیزهای برای تلاش بیشتر در جهت نجات سایر گونهها و زیستگاهها باشد. آینده دیگر پرندگان و گونه ها وابسته به تصمیمات امروز ماست؛ از حفاظت تالابها گرفته تا مقابله با شکار غیرقانونی و تغییر رویکرد نسبت به منابع طبیعی.
✓سخن پایانی
«درنای امید» فراتر از یک پرنده بود؛ او نمادی از میراث طبیعی ایران و نشانهای از پیوند انسان با حیات وحش بهشمار میرفت. حفظ امید و تلاش برای بقای او به معنای تلاش برای حفظ تنوع زیستی و آینده پایدار کشور بود. اگر همگان در این مسیر همدل و مسئولانه گام برمیداشتیم، شاید روزی دوباره آسمان شمال ایران شاهد پرواز دستهجمعی درناهای سیبری بود.
