تیرنگ:
آتشسوزی جنگلها یکی از جدیترین تهدیداتی است که سالهاست عرصههای طبیعی ایران، بهویژه جنگلهای ارزشمند شمال کشور را در معرض نابودی قرار داده است. مازندران با پوشش جنگلی وسیع و شیبهای تند، در کنار شرایط اقلیمی گرمتر و خشکتر نسبت به گذشته، امروز بیش از هر زمان دیگری در برابر حریقهای گسترده آسیبپذیر شده است. در چنین شرایطی، اهمیت مدیریت بحران، تجهیزات هوایی و آمادگی سازمانهای امدادی دوچندان میشود. اما شایعات اخیر درباره نبود یا وجود تجهیزات پیشرفته در استان، فضای افکار عمومی را دچار ابهام کرده است.
در همین زمینه، حسینعلی محمدی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران، توضیحات مهمی را ارائه کرده است تا تصویر روشنی از واقعیت توان امدادی استان ارائه شود. او با اشاره به حجم بالای اطلاعات نادرست در برخی رسانهها، تأکید کرد که «برخلاف اطلاعات نادرستی که در برخی رسانهها منتشر شده، استان در حال حاضر فاقد هواپیماهای آبپاش سنگین و پهپادهای شناسایی برای امداد است.» این اظهارات در حالی مطرح میشود که بخشی از افکار عمومی تصور میکرد استان به چنین تجهیزات پیشرفتهای مجهز است و تنها در استفاده از آنها کوتاهی شده است. محمدی با بیان این نکته تلاش کرد شفافسازی کند و انتظارات جامعه را با واقعیت موجود همسو سازد.
وی در ادامه گفتوگوهای خود، شایعات منتشر شده درباره نبود تجهیزات امدادی پیشرفته را تکذیب کرده و با اشاره به شرایط بحرانی کنونی، توضیح داد که مازندران در این دوره از کمکهای دولت ترکیه برخوردار بوده است. به گفته او: «استان مازندران در شرایط بحرانی کنونی از کمکهای مؤثر دولت ترکیه برخوردار بوده است.» او سپس جزئیات عملیات هوایی و امدادی انجامشده را تشریح کرد تا مشخص شود همکاریهای بینالمللی تا چه حد در مهار آتشسوزیها نقش داشتهاند.
بر اساس اعلام رسمی مدیرکل مدیریت بحران، «کمکهای دولت ترکیه شامل ارسال دو فروند هواپیمای آبپاش سبک برای لکهگیری آتشسوزیها و یک فروند بالگرد برای پشتیبانی از عملیات بوده است.» حضور این تجهیزات خارجی در میانه بحران، نشاندهنده اهمیت همکاریهای منطقهای برای مدیریت چنین حوادثی است، زیرا کشور ما به دلیل محدودیت منابع و نبود بخشی از تجهیزات سنگین، در مواقع بحرانی ناچار است از ظرفیت کشورهای همسایه بهرهمند شود.
محمدی همچنین اعلام کرد که در روزهای سوم و چهارم عملیات، نیروهای امدادی ترکیهای با ۳۸ سورتی پرواز و مجموعاً ۱۸ ساعت پرواز در عملیات لکهگیری آتشسوزیها در مازندران مشارکت داشتند. این ارقام نشان میدهد که بخش قابل توجهی از تلاشهای میدانی برای مهار آتش، بر دوش نیروهای امدادی مهمان بوده و همکاریهای بینالمللی به صورت عملی و مؤثر انجام شده است.
افزون بر این، مدیرکل مدیریت بحران استان تأکید کرد که «بهطور کلی، مجموعاً ۴۱۹ سورتی پرواز در مدت ۲۸ ساعت توسط یگان امداد هوایی نیروهای مسلح و هلالاحمر انجام شده است.» چنین حجم پروازی، بیانگر شدت آتشسوزیها و گستردگی عملیات مهار آنهاست. در شرایطی که دسترسی زمینی به بسیاری از نقاط جنگلی دشوار یا ناممکن است، تکیه بر عملیات هوایی تنها راه کارآمد برای اطفای حریق محسوب میشود.
محمدی در پایان صحبتهای خود هشدار داد که تنها باید به اطلاعات رسمی توجه شود و «از انتشار شایعات و اخبار نادرست جلوگیری شود.»
✓چرا آتشسوزی جنگلها افزایش یافته است؟
با وجود توضیحات ارائهشده درباره تجهیزات امدادی، باید در نظر داشت که جلوگیری از آتشسوزی بسیار مهمتر از مهار آن در زمان وقوع است. تغییرات اقلیمی، افزایش دما، کاهش رطوبت و خشکسالیهای پیدرپی، جنگلها را به بستری فوقالعاده آماده برای شعلهور شدن تبدیل کرده است. از طرف دیگر، عامل انسانی همچنان مهمترین نقش را در بروز آتش دارد؛ چه در قالب سهلانگاری گردشگران و چه در شکل فعالیتهای غیرقانونی مانند زمینخواری یا شکار غیرمجاز.
✓راههای آمادگی و پیشگیری
برای آمادگی در برابر چنین حوادثی، استانها به ویژه مازندران نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ و بلندمدت هستند:
۱. تجهیز ناوگان هوایی
نبود هواپیمای آبپاش سنگین و پهپادهای پایش مستمر، همانگونه که در سخنان محمدی آشکار شد، خلأ مهمی است. خرید یا اجاره فصلی هواپیماهای تخصصی میتواند سرعت واکنش به آتشسوزیها را به شدت افزایش دهد.
۲. تقویت دیدهبانی پیشگیرانه
در بسیاری از کشورها آتش قبل از تبدیل شدن به بحران شناسایی میشود. پهپادهای حرارتی، ایستگاههای دیدهبانی خودکار و سامانههای هشدار سریع میتوانند همین نقش را ایفا کنند.
۳. آموزش جوامع محلی
روستاییان، دامداران، گردشگران و ساکنان حاشیه جنگلها باید بهطور مستمر آموزش ببینند. حضور آگاهانه مردم، اولین خط دفاعی در برابر آتشسوزی است.
۴. ایجاد مسیرهای دسترسی اضطراری
در بسیاری از جنگلهای شمال، نبود راههای امدادی باعث میشود عملیات زمینی عملاً ناممکن شود. ایجاد مسیرهای اضطراری کمعرض و استاندارد، میتواند به سرعت واکنش کمک کند.
۵. همکاریهای فراملی
همانطور که کمکهای ترکیه نشان داد، بسیاری از بحرانها تنها با همکاری منطقهای قابل مدیریت هستند. ایجاد توافقنامههای بلندمدت با کشورهای دارای توان اطفای هوایی میتواند یک راهکار پایدار باشد.
۶. لایهزدایی از سوخت جنگلی
شاخههای خشک، برگهای انباشته و چوبهای افتاده «سوخت آماده آتش» هستند. پاکسازی اصولی این مواد قابل اشتعال، ریسک حریق را کاهش میدهد.
✓سخن پایانی
آتشسوزی جنگلها در مازندران تنها یک حادثه طبیعی نیست؛ ترکیبی از کمبود تجهیزات، تغییرات اقلیمی، فعالیتهای انسانی و ضعف پیشگیری است. سخنان مدیرکل مدیریت بحران استان نشان میدهد که مازندران در تجهیزات هوایی تخصصی کمبود جدی دارد، اما با این حال در دوره اخیر از کمکهای ترکیه بهرهمند شده و عملیات گستردهای برای مهار آتش انجام گرفته است.
برای کاهش خسارتها باید نگاه را از «مهار بحران» به «پیشگیری از بحران» تغییر داد؛ امری که نیازمند آموزش، تجهیزات، فناوری و همکاریهای ملی و فراملی است. جنگلها سرمایه نسلها هستند و حفاظت از آنها تنها با تلاش مشترک مردم، دولت و نهادهای امدادی امکانپذیر است.
