تیرنگ:
ساعت هشت صبح است. بیشتر مدارس مازندران در سکوتی نیمهخاموش فرو رفتهاند. در خانهها اما صدای زنگ گوشیها و پیامهای پیاپی گروههای آموزشی جای زنگ مدرسه را گرفته است. آموزش آنلاین در استان، نهتنها یک تجربه تازه که به نوعی اجبار برای همه شده است؛ تجربهای که هم فرصت دارد و هم دردسر.
✓کلاسهایی پشت شیشه موبایل
برای دانشآموزان ابتدایی، کلاس آنلاین بیشتر شبیه یک بازی است. کودکانی که عادت داشتند روی نیمکتهای چوبی کنار دوستانشان بنشینند، حالا باید در اتاقی کوچک و پشت صفحه گوشی دنبال درس بگردند. بسیاری از معلمان میگویند دانشآموزان بهسختی تمرکز میکنند و خیلی زود حواسشان از درس به سمت بازی و گفتوگوی مجازی کشیده میشود. تصویر معلم روی صفحه کوچک موبایل نمیتواند جای حضور واقعی او در کلاس را پر کند.
✓خانوادهها در نقش ناظر
در خانهها والدین ناچار شدهاند علاوه بر مسئولیتهای روزمره، نقش ناظم و مراقب آموزشی را هم بر عهده بگیرند. مادر یا پدری که باید سر کار برود، حالا مجبور است بخشی از وقت خود را صرف نشاندن کودک پای گوشی کند. نبود نظارت کافی، باعث شده برخی دانشآموزان کلاس را جدی نگیرند و تنها برای رفع تکلیف وارد سامانه شوند. این وضعیت شکافی بزرگ میان خانوادههایی که توان همراهی دارند و خانوادههایی که چنین امکانی ندارند ایجاد کرده است.
✓روستاها، محروم از آموزش برابر
در بسیاری از روستاهای مازندران، اینترنت ضعیف یا ناپایدار است. در چنین شرایطی آموزش آنلاین به معنای واقعی شکل نمیگیرد. بعضی دانشآموزان برای دریافت درس باید به بالای تپه یا پشتبام خانه بروند تا شاید سیگنال بهتری بگیرند. برای آنها هر روز کلاس، شبیه ماجرایی پراضطراب است؛ آیا امروز ارتباط برقرار میشود یا نه؟ همین نابرابری باعث شده دانشآموز روستایی یک گام عقبتر از همسنوسال شهریاش بماند.
✓معلمانی زیر فشار مضاعف
معلمان بیش از همه از این تغییر ناگهانی آسیب دیدهاند. آنها باید در کوتاهترین زمان ممکن، شیوه تدریس سنتی را کنار گذاشته و به روشی نوین روی بیاورند. آمادهسازی محتوای دیجیتال، پاسخگویی به پیامهای متعدد، رفع اشکال فردی و در عین حال مدیریت کلاس، حجم زیادی از انرژی را میطلبد. بعضی از معلمان در مازندران میگویند کارشان چند برابر شده، اما کیفیت تدریس همان نیست که باید باشد. ارتباط انسانی، نگاههای پرسشگر و هیجان دستهجمعی در کلاس حضوری، چیزی نیست که صفحه نمایش بتواند منتقل کند.
✓قطعیهای ناگهانی، بزرگترین کابوس
شرایط جوی خاص استان مازندران نیز به مشکلات اضافه میشود. بارانهای شدید، برف زمستانی و قطعی برق یا اینترنت، کابوسی همیشگی برای آموزش مجازی است. تصور کنید دانشآموزی پس از دقایقی انتظار وارد کلاس میشود، اما در میانه تدریس برق قطع میشود و همه چیز نیمهکاره میماند. چنین تجربههایی برای بسیاری از خانوادهها و معلمان در استان تکراری شده است.
✓فشار روانی بر دانشآموزان
برای نوجوانان و بهویژه دانشآموزان دبیرستانی، آموزش آنلاین معنای دیگری دارد: خستگی، تنهایی و انزوا. آنها که عادت داشتند در حیاط مدرسه جمع شوند و با دوستانشان معاشرت کنند، حالا ساعتها تنها و بیحوصله پشت صفحه مینشینند. نبود تعامل اجتماعی، انگیزه آنها را کاهش داده و حتی برخی دچار اضطراب و افت تحصیلی شدهاند. خانوادهها نیز نگراناند که این شیوه طولانیمدت آثار منفی بر روحیه فرزندانشان بگذارد.
✓شکاف آموزشی؛ مسئلهای جدی
آموزش آنلاین در مازندران شکاف میان طبقات مختلف جامعه را پررنگتر کرده است. خانوادههایی که توانستهاند تبلت یا لپتاپ مناسب تهیه کنند، فرزندانشان راحتتر درس میخوانند. اما دانشآموزانی که تنها یک گوشی ساده در خانه دارند، یا ناچارند گوشی والدین را قرض بگیرند، فرصت برابر برای یادگیری ندارند. این مسئله عدالت آموزشی را به یکی از اصلیترین دغدغههای استان بدل کرده است.
✓ تلاش برای جبران
با وجود همه مشکلات، معلمان و مدارس در مازندران تلاش کردهاند خلاقیت به خرج دهند. برخی کلاسها بهصورت ترکیبی برگزار میشوند؛ بخشی از درس بهصورت آنلاین و بخشی با ارسال جزوه و تمرین. در روستاها نیز گاهی گروههای کوچک دانشآموزی، زیر نظر معلم به شکل نیمهحضوری آموزش میبینند. این ابتکارها نشان میدهد جامعه آموزشی استان نمیخواهد تسلیم موانع شود.
✓آیندهای پر ابهام
اگرچه همه امیدوارند آموزش حضوری دوباره به روال عادی بازگردد، اما تجربه چند سال اخیر نشان داده آموزش آنلاین دیگر بخشی جداییناپذیر از نظام آموزشی است. در مازندران این پرسش همچنان باقی است: آیا زیرساختها و حمایتهای لازم برای اجرای عادلانه و مؤثر این شیوه فراهم خواهد شد یا آموزش مجازی همچنان بهعنوان فرصتی نابرابر باقی خواهد ماند؟
✓سخن پایانی
آموزش آنلاین در مازندران تصویری دوگانه دارد: از یک سو امکان یادگیری را حتی در روزهای تعطیلی و بحران فراهم میکند، اما از سوی دیگر شکافهای اجتماعی و ضعف زیرساختها را آشکار میسازد. معلمان زیر فشار، دانشآموزان بیانگیزه، خانوادههای نگران و مسئولانی که در جستوجوی راهحلاند، همگی بخشی از این روایت هستند. آنچه روشن است، اینکه آینده آموزش در استان بدون سرمایهگذاری جدی بر بستر دیجیتال، همچنان پرچالش و مبهم خواهد بود.
