تیرنگ:
آلزایمر یکی از شایعترین و ناتوانکنندهترین بیماریهای مغزی است که بهویژه در سالمندان بروز میکند. این بیماری بهتدریج تواناییهای شناختی فرد، مانند حافظه، تفکر، تصمیمگیری و حتی عملکردهای ساده روزمره را مختل میکند. آلزایمر نهتنها یک مشکل پزشکی، بلکه یک معضل اجتماعی و اقتصادی بزرگ به شمار میآید، زیرا خانواده، جامعه و سیستمهای بهداشتی را تحت فشار قرار میدهد. در این گزارش تلاش میشود تصویری جامع از این بیماری، علل و عوامل خطر، نشانهها، و همچنین ابعاد اجتماعی و روانی آن ارائه شود.
بیماری آلزایمر یکی از شایعترین علل از دست دادن حافظه و زوال عقل است. یکی از مشخصههای این بیماری، تجمع تودههای پروتئینی چسبنده در مغز است که به پلاکهای آمیلوئید بتا معروف هستند.
۲ آنزیم استیل کولین استراز (AChE) و بوتیریل کولین استراز (BChE)، در نزدیکی این پلاکها یافت میشوند. این آنزیمها نقش مهمی در عملکرد مغز ایفا میکنند؛ اما زمانی که به پلاکها بچسبند به پیشرفت آلزایمر نیز کمک میکنند. هماکنون برای مقابله با این مشکل، از داروهایی استفاده میشود که این آنزیمها را هدف قرار میدهند؛ اما معمولاً آنها معمولاً هم اَشکال مضر و هم سالم آنزیمها را مسدود میکنند که میتواند عوارض جانبی ناخواسته ایجاد کند.
بیماری آلزایمر یا دمانس که از به عنوان درد بیدرمان یاد میشود نه تنها زندگی فرد مبتلا که دیگر اعضای خانواده را هم فلج میکند و براساس دادههای علمی، پیشروی بیماری آلزایمر ۱۰ الی ۲۰ سال زودتر از بروز بیماری شروع میشود و در صورت انجام اقدامات پیشگیرانه میتوان تا حد زیادی از شیوع آن در جامعه پیشگیری کرد.
آلزایمر یک بیماری بسیار ناتوانکننده و هزینهبر است که آسیبهای اجتماعی زیادی را در خانواده ایجاد میکند.
بیماری آلزایمر دارای سه مرحله است که مرحله نخست شروع بیماری و پیش از مرحله اول یا «پیش از آلزایمر» نام دارد در واقع افراد پیش از ورود به عرصه سالمندی، هر دو الی سه سال تستهای مربوط به آلزایمر را بدهند و از سلامت مغز خود آگاه شوند.
آلزایمر یک بیماری پیشرونده و تحلیلبر است و به قسمت هیپوکامپ مغز که با حافظه مرتبط است حمله میکند، در حالت عادی به علت فعالیتهای سلولهای ناحیه هیپوکامپ و در نتیجه فعل و انفعالات شیمیایی موادی مثل آمیلوئید بتا و تائو از بدن خارج و نابود میشوند اما این سلولها در افراد مبتلا به آلزایمر(دمانس) از سیستم مغز خارج نمیشوند و پس از رسوب در مغز، سلولهای مغزی حافظه را به تدریج نابود میکنند که در نتیجه آن افراد در معرض ابتلا به آلزایمر قرار میگیرند.
✓عوامل خطر
عوامل مختلفی میتوانند احتمال ابتلا به آلزایمر را افزایش دهند:
ـ سن: مهمترین عامل خطر است. احتمال ابتلا پس از ۶۵ سالگی بهطور قابل توجهی افزایش مییابد.
ـ ژنتیک: برخی ژنها خطر ابتلا را بیشتر میکنند.
ـ سابقه خانوادگی: داشتن والدین یا خواهر و برادر مبتلا به آلزایمر خطر را بالا میبرد.
ـ آسیبهای مغزی: ضربههای شدید یا مکرر به سر میتوانند زمینهساز آلزایمر باشند.
✓تأثیر اجتماعی و اقتصادی
آلزایمر بار سنگینی بر دوش خانوادهها و نظامهای سلامت دارد. هزینههای مراقبت از بیماران شامل درمان، پرستاری و از دست رفتن بهرهوری اقتصادی بسیار بالاست. خانوادهها نیز دچار فشار روانی، خستگی و گاهی افسردگی میشوند. به همین دلیل، حمایتهای اجتماعی و دولتی در زمینه مراقبت از بیماران آلزایمری حیاتی است.
✓راههای پیشگیری و کاهش خطر
اگرچه نمیتوان بهطور کامل از آلزایمر پیشگیری کرد، اما برخی تغییرات سبک زندگی میتوانند خطر ابتلا را کاهش دهند یا روند بیماری را به تأخیر اندازند:
ـ تغذیه سالم
ـ فعالیت بدنی منظم.
ـ حفظ فعالیت ذهنی و اجتماعی.
ـ اجتناب از مصرف دخانیات و الکل.
✓آلزایمر، شایعترین اختلال شناختی سالمندی
فلوشیپ نورولوژی رفتاری و نوروسایکیاتری، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مازندران از آلزایمر به عنوان شایعترین دِمانس یا اختلال شناختی نام برد که در سنین سالمندی حالت پیشرونده دارد.
پژمان هادی نژاد افزود: شایعترین عوارض ناشی از ابتلا به این بیماری فراموشی است که در آن قسمت کارکرد مغز در حوزه فراموشی را درگیر خود می کند.
وی ادامه داد: غیر از موضوع فراموشی، حیطه های دیگر همچون پیدا کردن مسیر، زبان و صحبت کردن، فهمیدن سخنان، توجه و تمرکز را شامل می شود و در انواع دیگر دمانس درگیر می شود.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مازندران از آلزایمر به عنوان شایعترین نوع دماس در سنین سالمندی نام برد و گفت : براثر ابتلا به این بیماری تجمع پروتئین های غیر طبیعی در سطح مولکول های مغز رخ می دهد که به سلول های مغزی آسیب می رساند و این روند آسیب رسانی به مرور زمان رخ می دهد.
وی ادامه داد: شایعترین عوارضی که از این بیماری در افراد سالمند مشاهده می شود فراموشی است چرا که آن قسمت مغز که کارکرد حافظه را برعهده دارد زودتر از مابقی قسمت ها از بین می رود.
✓ تشخیص زودهنگام سد پیشروی آلزایمر
هادی نژاد توضیح داد: این افراد غالبا حوادث و رخدادهای اخیر را به یاد نمی آورند موضوعی که در خصوص حوادث دهه های قبل زندگیشان دیده نمی شود و آنها اتفاقات ۳۰ یا ۴۰ سال گذشته را به یاد دارند.
وی در خصوص روش تشخیص این بیماری اظهار داشت: برخلاف دیگر بیماری ها که از طریق عکسبرداری و یا آزمایش می توان بیماری را شناسایی کرد تنها راه شناخت آلزایمر شرح حال از سوی بیمار و اطرافیانش، معاینه و ارزیابی وی است.
این فلوشیپ نورولوژی رفتاری و نوروسایکیاتری ادامه داد: درمان بر دو نوع، دارویی و غیر دارویی است که در درمان دارویی بیشتر کمک می کند سیر پیشرفت بیماری کندتر شود و مطالعات جدیدا در حال انجام است و آلزایمر فرم خفیف شناختی داریم بیماران شناسایی و با درمان دارویی زودهنگام از پیشرفت آن جلوگیری شود.
وی گفت: در بخش غیردارویی و بازتوانی شناختی نیز با انجام فیزیوتراپی از طریق بازی های چالشی آن قسمت از مغز که تحلیل رفته است بازتوانی کنیم و حتی در بیماران جوان که براثر حادثه و تصادف مغز آنها تحلیل رفته از نرم افزارهای کامپیوتری استفاده می شود.
به گفته دکتر هادی نژاد، سالمندان برای در امان ماندن از این بیماری سعی کنند ارتباط خود را با جامعه حفظ کنند و در میان جمع باشند چرا که مغز بازنشسته و بنشیند، سیر تحلیل مغز بیشتر رخ می دهد و شاهد پیشرفت بیماری به شکل سریعتر آن خواهیم بود.
✓سخن پایانی
آلزایمر بیماریای است که نهتنها حافظه و هویت فرد را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه بر خانواده، جامعه و اقتصاد نیز فشار زیادی وارد میکند. با توجه به روند رو به رشد سالمندی در جهان، انتظار میرود موارد ابتلا در دهههای آینده افزایش یابد. بنابراین، آگاهیرسانی، تشخیص زودهنگام، مدیریت علائم و حمایت از بیماران و خانوادهها اهمیت ویژهای دارد. در کنار آن، سرمایهگذاری در تحقیقات علمی میتواند راه را برای یافتن درمانهای مؤثرتر هموار کند.
