تیرنگ:
وقوع سیلهای مخرب در سالهای اخیر، بهویژه سیل گسترده سال ۱۳۹۸ در استان مازندران و شهرستان سیمرغ، بار دیگر اهمیت آمادگی پیش از بحران و نقش حیاتی زیرساختهای مقاوم را در کاهش خسارات طبیعی یادآوری کرده است. تجربه این حادثه نشان داد که مخاطرات طبیعی تنها زمانی به فاجعه تبدیل میشوند که ضعف مدیریتی، کمتوجهی به حریم رودخانهها و نبود برنامهریزی پیشگیرانه نیز به آن افزوده شود. سیل ۹۸ سیمرغ صرفاً نتیجه بارشهای شدید و ناگهانی نبود؛ بلکه مجموعهای از عوامل انسانی و مدیریتی در کنار طبیعت خروشان، منجر به افزایش دامنه خسارت شد.
زمانی که مسیرهای طبیعی عبور آب از بین میرود، رودخانهها لایروبی نمیشوند و پلها با استانداردهای لازم ساخته نمیشوند، حتی یک بارش شدید معمولی نیز میتواند به یک بحران بزرگ تبدیل شود.
سیمرغ به دلیل موقعیت جغرافیایی و عبور رودخانههای پرآب از محدوده شهری و روستایی، همواره در معرض خطر سیلاب قرار داشته است. با این حال، سیل ۹۸ بیش از هر زمان دیگری نشان داد که نبود آمادگی کافی، ضعف زیرساختی و بیتوجهی تدریجی به اصول مدیریت منابع آب، میتواند تبعات گستردهای برای کشاورزی، واحدهای مسکونی و زیرساختهای حیاتی شهرستان به همراه داشته باشد.
محسن محمودی، کارشناس مدیریت بحران، در توضیح این موضوع اشاره میکند که بخش عمده خسارتها ناشی از اشتباهات انباشته در طول سالها بوده است؛ اشتباهاتی که شاید در ظاهر کماهمیت و کمهزینه به نظر میرسیدند، اما در لحظه بحران، هزینه واقعی و سنگین خود را آشکار کردند.
این واقعیت نشان میدهد که مدیریت بحران نهتنها به روز حادثه محدود نمیشود، بلکه بخش اصلی آن در دوره آرامش و پیش از وقوع حادثه شکل میگیرد. پیشگیری از بحران، هرچند هزینهبر باشد، بهمراتب اثربخشتر و ارزانتر از جبران خسارات پس از وقوع آن است
در همین راستا، دستگاههای اجرایی شهرستان سیمرغ پس از تجربه تلخ سال ۹۸ با بازنگری اقدامات خود، گامهایی برای تقویت زیرساختها، لایروبی رودخانهها، اصلاح پلهای غیر استاندارد و رفع نقاط بحرانی برداشتند. این اقدامات نهتنها به حفظ امنیت مناطق تحتتأثیر کمک کرده، بلکه تصویر تازهای از مدیریت پیشگیرانه و مسئولانه در برابر حوادث طبیعی ارائه داده است.
✓در سیل ۹۸ سیمرغ به دلیل نبود آمادگی و ضعف زیرساختی آسیب دید
محسن محمودی کارشناس مدیریت بحران با اشاره به همین موضوع میگوید: در سیل ۹۸، کشاورزی سیمرغ نهتنها بهخاطر شدت بارش، بلکه به دلیل نبود آمادگی و ضعف زیرساختی آسیب دید. وقتی مسیر طبیعی آب بسته باشد یا رودخانه لایروبی نشده باشد، اولین جایی که ضربه میخورد زمین کشاورزی است.
او تأکید میکند: بخش قابل توجهی از خسارتها، نتیجه تصمیمات تدریجی و اشتباه در طول سالها بوده است؛ تصمیمهایی که شاید در زمان خود کمهزینه به نظر میرسیدند، اما در روز بحران، هزینه واقعیشان را آشکار کردند.
محسن محمودی در ادامه گفتوگوی خود تصریح کرد: سیل ۹۸ به ما یاد داد که مدیریت بحران فقط مربوط به روز حادثه نیست. پیشگیری، مهمترین بخش کار است؛ حتی اگر هزینه داشته باشد.
✓لایروبی بستر رودخانه هر سال انجام میشود
رجب حسنیسماکوش معاون عمرانی فرمانداری سیمرغ اظهار کرد: پس از آن اتفاق، دلایل تشدید خسارت، نقاط بحرانی و موانع موجود بر عبور آب رودخانه که سبب انسداد مسیر شده بود، مورد شناسایی قرار گرفت.
وی افزود: در ادامه هر ساله کار لایروبی بستر رودخانه نیز انجام میگیرد.
معاون عمرانی فرمانداری سیمرغ خاطرنشان کرد: یکی از دلایل اصلی خسارت سیل ۹۸ به پایینبودن سطح پل باز میگشت که این پل بهطور کامل تخریب و پل جدیدی با همت دستگاههای اجرایی متولی نظیر مدیریت بحران و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، احداث شد که به لحاظ طول، دهنه و ارتفاع، استانداردهای لازم را دارد.
حسنیسماکوش ادامه داد: سطح پایین پل بُرجخِیل در سیلاب ۹۸ موجب شده بود تا آوردههای سیل و تنه درختان در پشت این پل بماند و پساب وارد روستاها و اراضی شالیزاری و باغی مردم شود که خساراتی را به بار آورده بود.
وی بیان کرد: مسیر این رودخانه که از شهر سیمرغ میگذرد بالغ بر ۲۰ کیلومتر است که عمده این مسیر، لایروبی شده است و حدود ۸۰ درصد آن لایروبی شده است.
معاون عمرانی فرمانداری سیمرغ عنوان کرد: تمامی نقاط بحرانی این رودخانه نیز مرتفع و لایروبی شده است تا از تکرار خسارت و آبگرفتگی، جلوگیری شود.
حسنیسماکوش اعلام کرد: تمهیدات لازم برای حفظ حریم رودخانه اندیشیده شد و با ورود امور آب شهرستان، عقبنشینیها نیز انجام شد تا از خسارت دوباره جلوگیری شود.
✓سخن پایانی
مرور تجربه سیل ۹۸ و اقدامات پس از آن نشان میدهد که آمادگی در برابر حوادث طبیعی، مهمترین خط دفاعی در برابر خسارات گسترده است. سیمرغ نمونهای از شهری است که پس از تحمل آسیبهای سنگین، به ضرورت بازنگری در سیاستها و تقویت زیرساختها پی برده و مسیر اصلاح را آغاز کرده است. اقداماتی همچون لایروبی سالانه بستر رودخانه، رفع نقاط بحرانی، اصلاح و نوسازی پلهای کمارتفاع، و اعمال قوانین مربوط به حریم رودخانه، همه در جهت جلوگیری از تکرار فجایع گذشته انجام شدهاند؛ اقداماتی که اگر پیش از سال ۹۸ بهطور منظم و اصولی انجام میشدند، میتوانستند حجم خسارات را به شکل چشمگیری کاهش دهند.
تجربه تلخ سیل ۹۸ به مسئولان و مردم یادآوری کرد که مقابله با سیلاب تنها در لحظه وقوع معنا ندارد، بلکه مجموعهای از تصمیمهای کلیدی و مستمر در سالهای پیش از حادثه، تعیینکننده میزان آسیبپذیری منطقه است. اساس مدیریت بحران، پیشگیری و آمادگی است و بدون این دو مؤلفه، هیچ شهری—حتی با بهترین تجهیزات امدادی—قادر به مدیریت مؤثر حادثه نخواهد بود. اقدامات انجامشده در سیمرغ طی سالهای اخیر، از جمله لایروبی ۸۰ درصد از مسیر رودخانه و عقبنشینی ساختوسازهای غیرمجاز با همکاری امور آب، گامهای مثبت و ارزشمندی در جهت افزایش تابآوری منطقه محسوب میشود.
با این حال، این تلاشها باید ادامهدار، منسجم و مبتنی بر آیندهنگری باشد. تغییرات اقلیمی، افزایش شدت بارشها و تغییر الگوی سیلابها نشان میدهد که خطرات آینده ممکن است گستردهتر و پیچیدهتر از گذشته باشند. از این رو، پایش مداوم رودخانهها، نظارت بر ساختوسازها، حفظ حریم قانونی، تکمیل لایروبی مسیرهای باقیمانده و اجرای پروژههای حفاظتی باید با جدیت بیشتری دنبال شود. در این میان، نقش مردم نیز مهم است؛ زیرا مشارکت اجتماعی، رعایت قوانین حریم رودخانه و مطالبهگری در جهت اجرای پروژههای زیربنایی، بخشی از زنجیره مدیریت پایدار بحران است.
در نهایت، تجربه سیمرغ ثابت کرد که آمادگی، تنها راه عبور ایمن از بحرانهاست. اگر امروز بر سرمایهگذاری در پیشگیری تأکید شود، فردا هزینههای سنگین بازسازی و خسارتهای انسانی و اقتصادی کاهش خواهد یافت. توسعه آیندهنگر و مقاوم، نیازمند تداوم اقدامات پیشگیرانه، همافزایی میان دستگاههای اجرایی و افزایش آگاهی مردم است؛ مسیری که سیمرغ در آن گام گذاشته و باید با جدیت ادامه دهد تا ایمنی و آرامش پایدار برای ساکنان منطقه تضمین شود.
