تیرنگ:
احیای آب بندان ها به عنوان منابع آبی ماندگار و اجدادی شمالی ها همزمان با نفوذ و پیشروی خشکسالی های ناشی از کم بارشی از لایروبی این منابع مهم آبی امروز به ساخت آب بندان جدید رسیده است، مقوله ای که کارشناسان از آن به عنوان تنها راهکار مقابله با خشکسالی و تداوم کشاورزی با مدیریت صحیح چرخه آب عنوان می کنند
کارشناسان کشاورزی و هواشناسی معتقدند در شرایط امروز اقلیمی که خشکسالی همه دنیا را تهدید می کند و استان های شمالی نیز بر اساس آمار بارش هواشناسی سال به سال به سمت گرم شدن و کم آبی پیش می رود نمی توان در بهسازی و مدیریت آب بندان ها بی توجهی کرد.
بررسی تاریخی از وضعیت آب و هوایی و استفاده از منابع آبی در مازندران نشان می دهد که تعداد زیادی از آب بندان های این استان رها شده و خشک شدند در حالی که تا اواخر دهه ۴۰ و ۵۰ این سازه ها تنها تامین کننده آب کشاورزی در شمال کشور بوده است.
تغذیه آب های زیر زمینی و جلوگیری از رسوبگیری، جمع آوری روان آب های سطحی و آب های برگشتی و کنترل سیلاب، جمع آوری زه آب منطقه و استفاده مجدد، جلوگیری از حفر بی رویه چاه، پرورش ماهی و زیستگاه پرندگان و توسعه اقتصادی روستاها به عنوان مزیت های احیای آب بندان ها در چرخه کشاورزی است، موضوعی که طی یک دهه اخیر در تمامی دولت ها به این مقوله توجه ویژه ای شده است، اما بررسی ها نشان می دهد که کمبود اعتبار مهمترین دلیل کُندی اجرای لایروبی آب بندان ها است.
آب بندان ها که در مازندران «اِندون»، در گلستان «بندسار» و در گیلان «سِل» نامیده می شوند، مهم ترین مخازن ذخیره آب باران و نهرها برای کشاورزی هستند. هر چند که کاهش بارش ها و کم آبی در سال های اخیر سبب شد چهره ای خشک و ترک خورده از بسیاری از آب بندان ها به چشم بیاید، اما نباید از نقش بی توجهی به آب بندان ها و لایروبی و بهسازی نشدن این سازه های بومی شمال کشور در کاهش اثرگذاریشان غافل ماند.
سه استان گیلان، مازندران و گلستان در مجموع ۳۳ هزار هکتار آب بندان دارند که آب مورد نیاز حدود ۱۵۰ هزار هکتار کشتزار این مناطق را تأمین می کند. بیشترین سهم آب بندان ها از نظر مساحت و تعداد هم مختص به مازندران است. در مازندران نزدیک به ۸۰۰ قطعه آب بندان وجود دارد که مساحت مجموع آنها حدود ۱۷ هزار هکتار است و در مجموع نیز قابلیت ذخیرهسازی ۳۴۵ میلیون متر مکعب آب را دارند.
عباسی، نماینده مردم قائمشهر، سوادکوه، سوادکوه شمالی، جویبار و سیمرغ در گفتوگو با تیرنگ با بیان اینکه مساله اساسی حوزه انتخابیه آب، اشتغال و تولید است، گفت: آب در حوزه کشاورزی و شرب مساله مهم و در حوزه آب شرب سهم بری ما از سد آیت الله صالحی مازندرانی که حق مردم حوزه این انتخابیه بوده کم است.
وی با بیان اینکه سهم آب کشاورزی از طریق سد آیت الله صالحی مازندرانی و احداث سد لاستیکی بر روی رودخانه سیرو، کسلیان و احیای آب بندانها به عنوان نیاز ۴۰۰ ساله را به ویژه در قائمشهر، سیمرغ و جویبار ضروری است، خاطرنشان کرد: در جویبار ۳۰۰ هکتار زمین کشاورزی و ۴۰۰ هکتار آب بندان داریم و در آن ایام نیاکان ما با چه درد و رنجی این آب بندانها را ایجاد کردند اما امروز از این ظرفیتها هیچ استفادهای نمیکنیم.احیای آب بندان ها و استفاده مجدد برای پرورش ماهی و یا سهمی که میتوانیم در حوزه گردشگری داشته باشیم، حائز اهمیت است.
این نماینده مجلس گفت: اقتصاد آب پایه و اقتصاد دریا محور از دیگر ضرورتها است که از این ظرفیتها استفاده نمیکنیم و صیادان ما از شیوه سنتی ۵۰ ساله استفاده میکنند و زندگی دردآوری دارند. ما از دریای مازندران چه استفادهای میکنیم؟ تولید ماهیان خاویاری و گرمابی فرصتهایی است که میتوانیم در جویبار داشته باشیم، از سوی دیگر احداث سد لاستیکی بر روی رودخانه سیرو ضروری است، تنها رودخانهای که سنگ آور نیست و میتوان ورزشهای آبی تفریحی و غیره را احیا کنیم.
✓آببندانها فصلی جدید در توسعه گردشگری مازندران
یک کارشناس مسائل زیست محیطی گفت: آب بندها می توانند فصلی جدید در توسعه گردشگری مازندران ایجاد کند.
علی ابوطالبی کارشناس محیط زیست می گوید: آب بندان ها تالاب های مصنوعی هستند که به دست انسان ساخته شده است. در 40-50سال اخیر تالاب های قدیمی به وسیله لایروبی و خاکریز انسانی تبدیل به آب بندان شده است که بیشتر کاربرد عمده آن برای اراضی شالیزاری است.
ابوطالبی خاطرنشان می کند: اولین و مهم ترین کاربری تالاب ها استفاده برای کشت شالی است و پس از آن یکی دیگر کارکردهای اقتصادی آب بندان ها پرورش ماهیان گرم آبی است که از منابع ارزشمند تولید ثروت قلمداد می شود.
وی تصریح می کند: از سوی دیگر پوشش های گیاهی موجود در آب بندان ها، مکان مناسبی برای ایجاد پناهگاه و امنیت پرندگان و شرایط خوبی برای آشیانه سازی و زادآوری انواع پرندگان، پستانداران و گونه ای موجودات بی مهرگان آبزی است. این موقعیت در تالاب ها می تواند فصل جدیدی در توسعه گردشگری بنام پرنده نگری را ایجاد کند.
این کارشناس محیط زیست می گوید: وجود حیات وحش نادر در اطراف آب بندان و پوشش گیاهی خاص آن می تواند گردشگران علاقه مند به این حوزه را در اطراف خود جمع کند اما پرورش ماهی تعارض بزرگی با حضور پرندگان در آب بندان ها دارد. تا زمانی که آبزی پروری وجود نداشت نیزارهای تالابی مکانی امن برای پرندگان و حیات وحش محسوب می شد.
ابوطالبی می گوید: با ورود ماهیان به آب بندان ها نیزارها صاف شدند و پرندگان تالابی دیگر مکانی برای استتار ندارند در نتیجه دیگر کمتر به آب بندها ورود پیدا می کنند.
وی با اشاره به اینکه آب بندان ها یکی از اصلی ترین دلایل جلوگیری از مهاجرت جوانان روستایی به شهرها می توانند باشد، می افزاید: اشتغال پایدار در صورت رونق گردشگری در آب بندها می تواند منجر به کاهش مهاجرت جوانان به شهرها شده و بسیاری از معضلات اجتماعی ناشی از فقر و بیکاری را کاهش دهد.
ابوطالبی خاطرنشان می کند: در صورت مدیریت درست بر این دریاچه ها باید فرصت مناسبی برای رونق صنعت اکو توریست و طبیعت گردی فراهم می شود.
وی ساخت اسکله های چوبی در آب بندان ها، احیای نیزارها، حذف شکارچیان، گشت با قایق در آب بندان ها برای توریست ها، ایجاد شرایطی برای غذادهی به پرندگان توسط گردشگران را از جمله اقدامات موثر در تبدیل آب بندان ها به نقطه ای جذاب برای گردشگران دانست.
ابوطالبی خواستار احداث پایگاه زیست بوم طبیعی مازندران به منظور مطالعه و انجام تحقیقات و پژوهش های علمی توسط دانشجویان، اساتید دانشگاه و محققان در این مسیر شد.
وی می افزاید: آب بندان ها به عنوان یک پارک طبیعی آبی با جذب گردشگران برای طبیعت گردی می تواند نقش موثری در حفظ این منابع ارزشمند اقتصادی، حفظ محیط زیست و احیا برخی گونه های نادر پرندگان مهاجر باشد.
