تیرنگ:
کارشناسان میگویند یکی از منابع مهم اقتصاد روستایی به ویژه در مناطق شمالی ایران آببندانها هستند که علاوه بر تأمین آب کشاورزی اراضی شالیزاری در زمینههای متعددی از جمله پرورش و صید ماهی، تامین منابع آب سفرههای زیر زمینی و همچنین به عنوان زیستگاه میلیونها پرنده مهاجر آبزی و کنار آبزی در فصول مختلف سال ضمن ایجاد اشتغال درآمدهای سرشاری را برای روستائیان ایجاد میکنند.
نقش آب بندان در تولیدات مربوط به بخش کشاورزی بسیار مهم است به طوری که به گفته کارشناسان 50 درصد تولیدات استان مازندران مربوط به این منابع آبی است.
گفته میشود استان مازندران بیش از ۸۰۰ آببندان بزرگ و کوچک را در خود جای داده و در کنوانسیون رامسر ثبت جهانی شده است.
با فرا رسیدن پاییز و زمستان و افزایش بارندگی خطر سیل بیش از پیش مازندران را تهدید میکند، در این شرایط کارشناسان بر این باورند که تحت هیچ شرایطی نباید اجازه داد که از تعداد آببندانها در استان کاسته شود که این امر خسارتهای سیلاب را به مراتب بیشتر از زمان فعلی خواهد کرد.
صاحبنظران دانشگاهی بر این باورند که تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین که یک مسئله جهانی است و از طرفی دیگر کاهش پوشش جنگلی و مراتع در مازندران که سبب نفوذ کمتر بارشها در زمین شده به همراه تغییر کاربری و گسترش ویلا سازی و توسعه شهری سبب شد که بارشها در استان سیل آسا و خسارت آفرین باشد.
علی ابوطالبی کارشناس محیط زیست در این باره میگوید: آببندانها تالابهای مصنوعی هستند که به دست انسان ساخته شده است. در 40-50سال اخیر تالابهای قدیمی به وسیله لایروبی و خاکریز انسانی تبدیل به آب بندان شده است که بیشتر کاربرد عمده آن برای اراضی شالیزاری است.
وی تصریح میکند: از سوی دیگر پوششهای گیاهی موجود در آببندانها، مکان مناسبی برای ایجاد پناهگاه و امنیت پرندگان و شرایط خوبی برای آشیانه سازی و زادآوری انواع پرندگان، پستانداران و گونهای موجودات بی مهرگان آبزی است. این موقعیت در تالابها میتواند فصل جدیدی در توسعه گردشگری به نام پرندهنگری را ایجاد کند.
این کارشناس محیط زیست میگوید: وجود حیات وحش نادر در اطراف آب بندان و پوشش گیاهی خاص آن میتواند گردشگران علاقهمند به این حوزه را در اطراف خود جمع کند اما پرورش ماهی تعارض بزرگی با حضور پرندگان در آببندانها دارد. تا زمانی که آبزی پروری وجود نداشت نیزارهای تالابی مکانی امن برای پرندگان و حیات وحش محسوب میشد.
ابوطالبی میگوید: با ورود ماهیان به آببندانها نیزارها صاف شدند و پرندگان تالابی دیگر مکانی برای استتار ندارند در نتیجه دیگر کمتر به آببندها ورود پیدا میکنند.
وی با اشاره به اینکه آببندانها میتوانند یکی از اصلیترین دلایل جلوگیری از مهاجرت جوانان روستایی به شهرها باشند، میافزاید: اشتغال پایدار در صورت رونق گردشگری در آب بندها میتواند منجر به کاهش مهاجرت جوانان به شهرها شده و بسیاری از معضلات اجتماعی ناشی از فقر و بیکاری را کاهش دهد.
ابوطالبی خاطرنشان میکند: در صورت مدیریت درست بر این دریاچهها فرصت مناسبی برای رونق صنعت اکو توریست و طبیعت گردی فراهم میشود.
وی میافزاید: آببندانها به عنوان یک پارک طبیعی آبی با جذب گردشگران برای طبیعتگردی میتوانند نقش موثری در حفظ این منابع ارزشمند اقتصادی، حفظ محیط زیست و احیا برخی گونههای نادر پرندگان مهاجر باشد.
✓کاهش قدرت سیل
فوق دکتری مهندسی عمران- محیط زیست در این باره گفت: آببندانها نقش مهمی در کاهش قدرت سیل دارند و نباید اجازه دهیم تعداد بیشتری از آبندانهای مازندران از مدار خارج شوند.
عزیر عابسی با بیان اینکه رودخانههایی که در کنار آببندانها قرار گرفتند و حوزه آبریز آنها ساخت و ساز نشده است کمتر سیلابی خواهند شد بیان کرد: آببندانها و سیلابها تاثیر مستقیم بر روی هم دارند که هم کنترل کننده سیلاب هستند و هم اینکه آببندانها در زمان سیل ظرفیت گنجایش آنها تکمیل و در فصل کشاورزی استفاده میشود.
وی گفت: آببندانهای مازندران یا طبیعی هستند و یا ساخته دست انسانها که در هر ۲ مورد این منبع کنترل کننده سیلاب است.
عابسی اظهار داشت: در تاریخ ۴۰۰ سال گذشته تا کنون کشاورزان مازندرانی از ظرفیت آببندانها برای کشت برنج استفاده میکردند و به گونهای احداث میشد که بدون استفاده از پمپ آب قابلیت بهرهبرداری داشت.
وی با ذکر این مطلب که در دنیا ۴۲ نوع تالاب وجود دارد و از این تعداد ایران دارای ۴۱ نوع تالاب است، بیان داشت: در جهان یک نوع تالاب خاص هم وجود دارد که بینظیر است و آن هم آببندانهای استان مازندران است که به دلیل اینکه کنوانسیون رامسر در مازندران ثبت شد این نوع تالاب وارد لیست جهانی شده است.
تخریب آببندانها ممنوع
فوق دکتری مهندسی عمران- محیط زیست گفت: در طول تاریخ چندین آببندان مازندران از کاربری خود خارج و ساخت و ساز در آن انجام شد که دیگر نباید اجازه چنین کاری داده شود.
عزیر عابسی افزود: تالاب بحر ارم بابل یکی از تالابهای مازندران است، که در وسط شهر واقع شده بود اما متاسفانه تغییر کاربری داده و بناهای مختلفی در آن احداث شده است.
وی با بیان این مطلب که همانند تالاب بحر ارم بابل موارد متعددی در مازندران وجود داشت که تغییر کاربری داده شد، بیان داشت: آببندانها در مازندران در طول تاریخ کاربریهای متعدد کشاورزی، شکار و صید ماهی به همراه تعدیل کننده هوا بود که نباید تعداد آنها از آمارهای موجود کمتر شود.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه، آببندانهای مازندران زیبایی بینظیری برای شهروندان به ارمغان میآورند، افزود: نقش آنها در کنترل سیلاب غیر قابل انکار است و نباید از این ظرفیت مهم غافل شویم.
سیلاب مهمانی ماندگار
فوق دکتری مهندسی عمران- محیط زیست گفت: بنا بر تغییرات اقلیمی و افزایش گازهای گلخانهای زمین گرمتر میشود و گازهای گلخانهای نور خورشید در اتمسفر زمین را حبس میکنند که این امر باعث گرمای زمین و بی نظمی میشود.
عزیر عابسی افزود: این تغییر اقلیمی سبب میشود که شدت قدرت بارش در یک زمان کوتاه بسیار زیاد میشود.
وی بیان داشت: گرمای زمین قدرت انتقال آب و رطوبت را بالا میبرد که این امر بارشهای شدید را در سبب شده و این رویه در آینده هم ادامهدار خواهد بود.
این استاد صاحبنظر در حوزه محیط زیست کشور تصریح کرد: این تغییر اقلیم و گرمایش زمین که قدرت انتقال آب و رطوبت را بالا برده و سبب بارشهای سیل آسا همانند مازندران است در برخی دیگر از نقاط جهان هم این امر اتفاق میافتد.
عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل در ادامه گفت که در حوزه آبریز مازندران در گذشته جنگلها و مراتع بسیار زیادی وجود داشته است که این امر سبب میشد ۸۰ درصد از بارش در زمین نفوذ کند اما به مرور زمان با کاهش سطح جنگلها و مراتع و گسترش شهر نشینی همانند شهرهای جدیدی همانند گتاب، زرگر شهر و مرزیکلا دیگر از محدوده جنگلی و مرتعی خارج و با آسفالت به مناطق شهری تبدیل شده است.
عابسی اضافه کرد: همانند این شهرها در بسیاری از نقاط دیگر مازندران هم این اتفاق رخ داده است که در حال حاضر نفوذ بارشهای باران در زمین به کمتر از ۵۰ درصد رسیده و بقیه روان آب میشوند که این روان آبها سیلابها را تشکیل میدهند
