ضرورت تصفیه زباله به شیوه های مدرن
ضرورت تصفیه زباله به شیوه های مدرن
ورود شیرابه زباله به سفره آب زیر زمینی می تواند منجر به آلوده کردن کل سفره آب زیرزمینی شده و آن را به لحاظ مصرف غیرقابل استفاده نماید و بدین ترتیب هزینه های تصفیه به شدت افزایش خواهد یافت.

تیرنگ نیوز- روزبه مفیدیان*: در طول چند دهه گذشته رشد نمایی جمعیت، تغییرات عادات زندگی مردم، رشد صنایع و شهرنشینی باعث افزایش روز افزون مواد جامد شده است. به طوری که میزان مواد زائد جامد شهری در سراسر جهان در مقایسه با رشد جمعیت، رشد سریعتری دارد.

در تهران به عنوان یكی از کلان شهرهای ایران، میزان تولید زباله های شهری در شش ماهه نخست سال 46، روزانه حدود یک تن پسماند شهری گزارش شده است.

این مواد زائد باید به نحوی از محل زندگی انسان دور شده و یا دوباره وارد چرخه مواد و انرژی شوند. امروزه دفع مواد زائد، اختلالات زیادی بر اکوسیستم های طبیعی دنیا و کشورها وارد کرده است.

تولید روز افزون زباله های خانگی و صنعتی، ضرورت اداره این مواد و در نهایت دفع بهداشتی مواد زائد، مسئولان را با مشكل جدی مواجه ساخته است.

از این رو برای دفع زباله های حاصله روش های مختلفی مورد استفاده قرار می گیرد که از جمله آن ها می توان به کمپوستکردن، سوزاندن و دفن بهداشتی زباله اشاره کرد.

کمپوست کردن به علت هزینه سرمایه گذاری بالا، امكان پراکندگی آلودگی به زمین های کشاورزی اطراف و نیاز به ذخیره کردن محصول، سهم کمی در دفع زباله های تولیدی ایفا می کند.

از طرف دیگر روش سوزاندن زباله به علت ایجاد مشكل آلودگی هوا امروزه کمتر مورد استفاده قرار گرفته و متخصصین محیط زیست استفاده از این روش را کمتر توصیه می کنند.

امروزه روش دفن کردن زباله به دلیل هزینه بهره برداری و سرمایه گذاری کمتر در مقایسه با سایر روش ها بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.

مطالعات مقایسه ای انجام گرفته در مورد روش های دفع کردن زباله های شهری نشان می دهد که این روش علاوه بر مزیت اقتصادی ناشی از ارزان بودن آن، اثرات نامطلوب زیست محیطی کمتری نسبت به سایر روش های دفع زباله شهری دارد.

در نتیجه در سراسر جهان زباله شهری و بخش بزرگی از زباله های صنعتی به روش دفن کردن زباله دفع می شوند. به طوری که تقریبا 35 درصد زباله های شهری تولید شده از طریق محل دفن زباله شهری، دفع می شوند.

به طور مثال در کشور تایوان 56 درصد و در کشور لهستان 31 درصد زباله شهری از طریق دفن کردن زباله شهری، دفع می شوند.

یكی از معایب روش دفن کردن زباله شهری تولید شیرابه محل دفن زباله است که با آلوده کردن آب های زیر زمینی و سطحی و خاک ها یكی از آلاینده های اکوسیستم ها به شمار می آیند.

بدیهی است که تصفیه خاک های آلوده شده به شیرابه زباله بسیار گران قیمت و راهكارهای مورد استفاده برای تصفیه آن بسیار پیچیده می باشد.

همچنین ورود شیرابه زباله به سفره آب زیر زمینی می تواند منجر به آلوده کردن کل سفره آب زیرزمینی شده و آن را به لحاظ مصرف غیرقابل استفاده نماید و بدین ترتیب هزینه های تصفیه به شدت افزایش خواهد یافت.

آلودگی ناشی از مرکز دفن زباله وگن در دانمارک با ایجاد تودهای به طول 21 متر و حداکثر عمق 41 متر، آب زیر زمینی را آلوده نموده است.

حجم آلودگی در سفره آب زیرزمینی بوردن در کانادا به طول 110 متر و عرض 116 متر و عمق 41 متر تخمین زده شد.

همچنین حجم آلودگی ناشی از مرکز دفن زباله در باواریان آلمان طولی در حدود 1119 متر داشت که آب خوان منطقه را آلوده کرده بود.

در صورتی که محل های دفن زباله به طور مهندسی طراحی و اجرا نگردد، شیرابه حاصل از آن می تواند اثرات نامطلوب و خطرناکی بر محیط زیست به جای بگذارد.

بنابراین در بسیاری از کشورها قانون ها و استانداردهایی برای طراحی، ساخت و بهره برداری از محل دفن زباله در نظر گرفته شده است تا اثرات نامطلوب آن را به حداقل برسانند.

با این وجود دفن زباله چه به صورت مهندسی و چه به صورت غیر مهندسی انجام گیرد مشكل تولید شیرابه همچنان وجود خواهد داشت.

همین مسئله باعث شده است که تصفیه شیرابه به عنوان یک راهكار اساسی مورد توجه قرارگیرد. به طوری که در چند دهه اخیر مطالعات بر روی شیرابه زباله به شدت افزایش یافته است. روش دفن پسماندها در ایران همانند بسیاری از کشورها به صورت دفن زباله می باشد که در اغلب موارد به صورت غیرمهندسی و غیر بهداشتی صورت می گیرد.

امروزه در کشور ما به ویژه در مناطق شمالی به علت بالا بودن سطح آب زیرزمینی، مسأله دفع زباله ها و اثرات حاصل از ورود شیرابه آن ها به آب خوان های آبرفتی و آلودگی سفره های زیرزمینی پائین دست بسیار مورد توجه می باشد.

ورود حجم قابل توجهی از این آلودگی ها  )نیترات، فلزات سنگین و ( در دراز مدت به منابع آب زیرزمینی) مورد استفاده جهت مصارف شرب و کشاورزی(  به صورت یک نگرانی اجتماعی درآمده است.

به طور خلاصه امروزه مدیریت زباله جامد شهری مسئله مهم زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی به شمار می آید. زیرا سرعت رشد زباله های شهری در مقایسه با افزایش جمعیت در کره زمین به مراتب بیشتر است. علاوه بر این امروزه قوانین سختگیرانه تری در مورد زمین و آب های زیر زمینی اعمال می شود.

رایج ترین روش برای دفع زباله های شهری، دفن بهداشتی آن است. مهمترین مشكل دفن زباله های شهری تولید شیرابه محل دفن زباله به علت وقوع واکنش های فیزیكی و شیمیایی، بیولوژیكی، نفوذ آب باران و رطوبت ذاتی خاک است.

شیرابه محل دفن زباله تولیدی شامل موادی همچون، یون های معدنی، فلزات سنگین، مواد آلی و مواد تجزیه ناپذیر آلی است.

ویژگی های شیرابه محل دفن زباله در طول زمان به عواملی همچون نوع زباله در محل دفن زباله، تراکم و ترکیب زباله و آب و هوا بستگی دارد.

از جمله فاکتورهای مهم شیرابه محل دفن زباله، ترکیب و مقدار شیرابه زباله بوده که وابسته به میزان بارش و تبخیر در محل دفن زباله، سطح آب و میزان نفوذ آب های زیر زمینی از طریق محل دفن زباله می باشد.

علاوه براین فناوری مورد استفاده در محل دفن زباله (استفاده از پوشش های ضد آب(، مرفولوژی زباله و همچنین تراکم لایه های زباله بر مقدار جریان حجمی زباله اثر می گذارد.

ترکیب شیرابه محل دفن زباله به عواملی همچون، عملیات انجام گرفته در سایت دفن زباله، مدیریت محل دفن زباله و واکنش های انجام گرفته در محل دفن زباله بستگی دارد.

از جمله عوامل دیگر اثرگذار بر ویژگی شیرابه زباله محل دفن، ترکیب و نوع زباله است که به عادات غذایی و فرهنگ مردم ساکن در آن ناحیه بستگی دارد.

متاسفانه اطلاعات کامل و جامعی در مورد ویژگی های شیرابه محل دفن زباله وجود ندارد که این خود به علت تغییرات ترکیب شیرابه محل دفن زباله در اثر متغییر بودن شرایط زیست محیطی در طول نمونه برداری است.

بار آلودگی شیرابه محل دفن زباله عموما در نخستین سال های راهبری مرکز دفن زباله به حداکثر میزان خود می رسد. سپس میزان آلودگی در چند سال بعد به تدریج کاهش می یابد.

به عبارت دیگر شیرابه ای که در سال های اول از مراکز دفن زباله خارج می شود، تجزیه پذیری بیشتری در مقایسه با شیرابه ای که چندین سال از عمر مرکز دفن زباله آن می گذرد، دارد.

*نخبه ملی و مشاور حوزه نخبگان دانشگاه فنی و حرفه ای کشور